C++ dasturlash tilida interaktiv o‘quv sahifasi
← Barcha darslarDasturlash tili – bu kompyuterga buyruqlarni berish uchun ishlab chiqilgan sun’iy til bo‘lib, u sintaksis va semantikadan tashkil topadi. Sintaksis kodning qanday yozilishini, semantika esa kodning qanday ma’noni anglatishini bildiradi.
C++ tili yuqori darajali, kompilyatsiyalanadigan, statik tiplangan va umumiy maqsadli dasturlash tilidir.
| Xususiyat | Ma’nosi |
|---|---|
| Yuqori darajali | Kod inson tiliga yaqin: if, for, cout – protsessor buyruqlari emas. |
| Kompilyatsiyalanadigan | Dastur ishga tushirishdan oldin to‘liq mashina kodiga o‘giriladi – shuning uchun tez ishlaydi. |
| Statik tiplangan | Har bir o‘zgaruvchining turi (int, double) oldindan e’lon qilinadi va o‘zgarmaydi. |
| Umumiy maqsadli | O‘yinlar, operatsion tizimlar, brauzerlar, ilmiy hisob-kitoblar – barchasi uchun ishlatiladi. |
int natija = x + y;
qatoridagi nuqtali vergulni o‘chiring va kodni ishga tushiring –
kompilyator xatoni qaysi qatorda topganini ko‘rasiz.
C++ dasturining bajarilishi qaysi funksiyadan boshlanadi?
Preprotsessor kompilyatsiyadan oldingi bosqichda ishlovchi vosita bo‘lib, # belgisi bilan boshlanadigan direktivalarni qayta ishlaydi. U kodni tushunmaydi – faqat matnni almashtiradi: fayllarni qo‘shadi, makrolarni ochadi, shartli bloklarni qoldiradi yoki olib tashlaydi.
#define o‘rniga
const yoki constexpr ishlating – ularning
turi bor, kompilyator ularni tekshiradi va xato xabarlari
tushunarliroq bo‘ladi.
C++ dasturiga kutubxona qo‘shish uchun qaysi direktiva ishlatiladi?
Identifikatorlar – bu o‘zgaruvchilar, funksiyalar, sinflar, massivlar va boshqa obyektlarga beriladigan nomlardir.
_) ishlatiladi.2son – xato, son2 – to‘g‘ri.-, ., @) mumkin emas: talaba_ismi yoki talabaIsmi yozing.int, for, class, return ...) nom bo‘la olmaydi.son, Son va SON – uch xil nom.= – o‘zlashtirish, == –
taqqoslash. a = 5 a ga 5 ni yozadi, a == 5
esa “a 5 ga tengmi?” deb so‘raydi.
x += 10 ifodasi qaysi amalni anglatadi?
Siljitish amallari bit darajasida bajariladi. Chapga siljitish sonni 2 ning tegishli darajasiga ko‘paytirishga o‘xshaydi. O‘ngga siljitish esa sonni 2 ning tegishli darajasiga bo‘lishga o‘xshaydi.
a << k ≈ a × 2ka >> k ≈ a / 2k (butun qismi)
++ va -- ikki xil yoziladi. Alohida
qatorda (i++; yoki ++i;) farqi yo‘q.
Lekin ifoda ichida farq katta:
| Shakl | Nima qiladi | Misol (a = 5) |
|---|---|---|
Prefiks ++a |
Avval oshiradi, keyin yangi qiymatni beradi | x = ++a; → x = 6, a = 6 |
Postfiks a++ |
Avval eski qiymatni beradi, keyin oshiradi | x = a++; → x = 5, a = 6 |
++i operatori qanday amal bajaradi?
Bitli operatorlar butun sonlarning ikkilik ko‘rinishidagi bitlari bilan ishlaydi. Har bir bit alohida, juft-juft qayta ishlanadi.
| Operator | Nomi | Natija biti 1 bo‘ladi, agar... |
|---|---|---|
& | bitli AND (va) | ikkala bit ham 1 bo‘lsa |
| | bitli OR (yoki) | kamida bitta bit 1 bo‘lsa |
^ | bitli XOR (istisno yoki) | bitlar har xil bo‘lsa |
~ | bitli NOT (inkor) | bit 0 bo‘lsa (hamma bitlar teskari) |
& va | – bitli,
&& va || – mantiqiy operatorlar
(butun shart rost yoki yolg‘on).
C++ tilida bitli AND operatori qaysi belgi orqali yoziladi?
C++ tilida ifodalar bajarilish tartibi operatorlarning ustuvorligi va assotsiativlik qoidalariga bog‘liq.
Ko‘paytirish, bo‘lish va qoldiq olish operatorlari qo‘shish va ayirish operatorlariga nisbatan yuqori ustuvorlikka ega.
| Ustuvorlik | Operatorlar | Yo‘nalish |
|---|---|---|
| 1 (eng yuqori) | (), a++, a-- | chapdan o‘ngga |
| 2 | ++a, --a, !, ~, unar -, (tur) | o‘ngdan chapga |
| 3 | *, /, % | chapdan o‘ngga |
| 4 | +, - | chapdan o‘ngga |
| 5 | <<, >> | chapdan o‘ngga |
| 6 | <, <=, >, >=, keyin ==, != | chapdan o‘ngga |
| 7 | &, keyin ^, keyin | | chapdan o‘ngga |
| 8 | &&, keyin || | chapdan o‘ngga |
| 9 (eng past) | =, +=, -= ... | o‘ngdan chapga |
2 + 3 * 4 ifodasining natijasi nechaga teng?
Type casting – bir turdagi o‘zgaruvchini boshqa turga o‘tkazish jarayonidir. C++ tilida an’anaviy va zamonaviy o‘zgartirish usullari mavjud.
int + double ifodasida int avtomatik double ga aylanadi7 / 2 = 3, kasr qismi tashlab
yuboriladi. Haqiqiy natija uchun kamida bitta operand haqiqiy son
bo‘lishi kerak: 7 / 2.0 = 3.5 yoki
(double)7 / 2 = 3.5.
static_cast<int>(7.9) ifodasining natijasi nima?
C++ tilida ko‘plab tayyor kutubxonalar mavjud. Ular matematik,
satr, vaqt va fayllar bilan ishlash imkoniyatlarini beradi.
Kutubxonadan foydalanish uchun uning sarlavha fayli
#include bilan qo‘shiladi.
| Kutubxona | Vazifasi | Misol funksiyalar |
|---|---|---|
<iostream> | kiritish va chiqarish amallari | cin, cout, endl |
<cmath> | matematik funksiyalar | sqrt, pow, sin, abs |
<ctime> | vaqt bilan ishlash | time, ctime |
<cstring> | C-satrlar bilan ishlash | strlen, strcpy |
<string> | zamonaviy satrlar | string, getline |
<iomanip> | chiqarishni formatlash | setw, setprecision |
<cstdlib> | umumiy yordamchi funksiyalar | rand, exit |
<algorithm> | tayyor algoritmlar | sort, max, min |
Matematik funksiyalar bilan ishlash uchun qaysi kutubxona ishlatiladi?
Matematik funksiyalar cmath kutubxonasida joylashgan. Ular yordamida ildiz, daraja, logarifm, sinus, kosinus va boshqa matematik amallar bajariladi.
| Funksiya | Vazifasi | Misol |
|---|---|---|
sqrt(x) | kvadrat ildiz chiqaradi | sqrt(16) = 4 |
pow(a, b) | a sonini b-darajaga ko‘taradi | pow(2, 10) = 1024 |
abs(x) | modul (absolyut qiymat) | abs(-3.5) = 3.5 |
round(x) | eng yaqin butunga yaxlitlash | round(2.5) = 3 |
floor(x) / ceil(x) | pastga / yuqoriga yaxlitlash | floor(2.7) = 2, ceil(2.1) = 3 |
sin(x), cos(x), tan(x) | trigonometrik funksiyalar – x radianda | sin(PI / 2) = 1 |
log(x) / log10(x) | natural / o‘nlik logarifm | log10(1000) = 3 |
exp(x) | ex | exp(1) = 2.71828 |
radian = gradus * PI / 180. Shuning uchun
sin(30) 0.5 emas, −0.988 chiqadi.
C++ tilida sonni darajaga ko‘tarish uchun qaysi funksiya ishlatiladi?
Siz “Dasturlash tillarining tuzilmasi (C++ misolida)” mavzusini muvaffaqiyatli yakunladingiz.
Siz C++ tilining bazaviy tushunchalari, kompilyatsiya bosqichlari, preprotsessor direktivalari, identifikatorlar, operatorlar va ularning ustuvorligi, type casting hamda matematik funksiyalar bilan tanishdingiz.