C++ dasturlash tilida interaktiv o‘quv sahifasi
← Barcha darslarOldingi mavzuda konstruktor obyekt yaratilganda, destruktor esa obyekt yo‘q qilinganda avtomatik chaqirilishini ko‘rdik. Bu mavzuda ularni chuqurroq o‘rganamiz: obyekt nusxalanganda, o‘zlashtirilganda, ko‘chirilganda nima sodir bo‘ladi va resurslarni qanday qilib xavfsiz boshqarish mumkin.
| Konstruktor turi | Ko‘rinishi | Qachon chaqiriladi |
|---|---|---|
| Standart (default) | Nuqta() |
Argumentsiz yaratishda: Nuqta p; |
| Parametrli | Nuqta(int x, int y) |
Argumentlar bilan: Nuqta p(3, 4); |
| Nusxa konstruktori | Nuqta(const Nuqta &b) |
Boshqa obyektdan nusxa olishda: Nuqta q = p; |
| Ko‘chirish konstruktori | Nuqta(Nuqta &&b) |
Vaqtinchalik obyektdan “o‘g‘irlashda” (1.5-bo‘lim) |
| Delegatsiya qiluvchi | Nuqta() : Nuqta(0, 0) { } |
Bitta konstruktor ishni boshqasiga topshiradi (C++11) |
Nuqta() = default; – kompilyatordan standart konstruktorni baribir yaratishni so‘rash.Nuqta(const Nuqta&) = delete; – konstruktorni taqiqlash (masalan, nusxalashni man qilish).Nuqta p(); yozuvi nimani bildiradi?
Konstruktor tanasi { } bajarilishidan oldin
barcha maydonlar allaqachon yaratilgan bo‘ladi. Tanada
x = 5; yozish – bu initsializatsiya emas, balki
tayyor maydonga keyinroq qiymat berish. Initsializatsiya
ro‘yxati esa maydonni darhol kerakli qiymat bilan yaratadi.
Quyidagi hollarda initsializatsiya ro‘yxati majburiy:
const maydonlar – ularga keyinroq qiymat berib bo‘lmaydi;&) maydonlar – havola yaratilayotganda bog‘lanishi shart;
Bitta argumentli konstruktor yashirin o‘zgartirish vazifasini
ham bajaradi: Nuqta p = 5; yoki f(5)
(bunda f(Nuqta)) kompilyator tomonidan jimgina
Nuqta(5) ga aylantiriladi. Bu kutilmagan xatolarga olib
kelishi mumkin. explicit kalit so‘zi bunday yashirin
o‘zgartirishni taqiqlaydi.
Sinf maydonlari qanday tartibda initsializatsiya qilinadi?
Nusxa konstruktori mavjud obyekt asosida yangi obyekt yaratadi. U uch holatda chaqiriladi:
Massiv b = a; yoki Massiv b(a);f(a), bunda void f(Massiv m);Agar nusxa konstruktori yozilmasa, kompilyator o‘zi yaratadi – u barcha maydonlarni birma-bir nusxalaydi. Oddiy maydonlar uchun bu yetarli. Lekin maydon ko‘rsatkich bo‘lsa, faqat manzil nusxalanadi, ko‘rsatilgan ma’lumot emas. Bu sayoz nusxa (shallow copy) deyiladi: ikkala obyekt bitta xotira blokini “bo‘lishib” qoladi.
Qachon o‘zimizning nusxa konstruktorimizni yozish shart?
Nusxa konstruktori yangi obyekt yaratadi. Allaqachon
mavjud obyektga boshqasini o‘zlashtirishda esa
nusxalash operatori operator= chaqiriladi:
Nusxalash operatori nusxa konstruktoridan ko‘ra ko‘proq ish
qiladi: obyekt allaqachon o‘z resursiga ega, shuning uchun avval
eski resurs bo‘shatiladi, keyin yangisi nusxalanadi. Bundan
tashqari, o‘z-o‘ziga o‘zlashtirish (a = a;)
holatini tekshirish kerak:
class Massiv { int *data; ... }; sinfida qaysi maxsus
metodlar yozilganini belgilang va stsenariyni tanlang:
Ba’zi obyektlarni nusxalash ma’nosiz yoki xavfli: yagona bilet,
ochiq fayl, tarmoq ulanishi. Bunday sinflarda nusxa konstruktori va
nusxalash operatori = delete bilan taqiqlanadi –
nusxalashga urinish kompilyatsiya xatosiga olib keladi.
“Uchlik qoidasi” nimani bildiradi?
Chuqur nusxalash xavfsiz, lekin qimmat: million elementli massivni nusxalash uchun million elementni ko‘chirib yozish kerak. Ko‘p hollarda esa asl obyekt nusxadan keyin baribir yo‘q bo‘ladi – masalan, funksiyadan qaytgan vaqtinchalik obyekt. Bunday obyektning resursini nusxalash o‘rniga shunchaki “o‘g‘irlab olish” mumkin – buning uchun faqat ko‘rsatkichni ko‘chirish kifoya.
| Tushuncha | Izoh |
|---|---|
| lvalue | Nomga va manzilga ega obyekt: a, arr[i]. U keyin ham ishlatilishi mumkin – nusxalanadi. |
| rvalue | Vaqtinchalik qiymat: Massiv(5), f() natijasi, a + b. U darhol yo‘qoladi – resursini olish mumkin. |
T&& |
rvalue havola – faqat vaqtinchalik obyektlarga bog‘lanadi. |
std::move(a) |
Hech narsani ko‘chirmaydi! Faqat a ni rvalue deb belgilaydi: “endi a kerak emas, resursini olsang bo‘ladi”. |
noexcept deb belgilanishi muhim: aks holda
vector xavfsizlik uchun ko‘chirish o‘rniga nusxalashni
tanlaydi. Buni quyidagi misolda ko‘rish mumkin.
Massiv b = std::move(a); bajarilgandan keyin nima bo‘ladi (ko‘chirish konstruktori to‘g‘ri yozilgan bo‘lsa)?
Destruktorning eng muhim xususiyati – u kafolatlangan tarzda
chaqiriladi: obyekt blokdan oddiy chiqqanda ham, return
bilan erta chiqqanda ham, hatto istisno (exception) yuz
berganda ham. C++ ning eng muhim g‘oyalaridan biri shunga asoslangan:
string, vector,
unique_ptr, fstream – barchasi RAII sinflari.
Eng yaxshi yechim – resurslarni o‘zingiz boshqarmaslik. Agar sinf
maydonlari o‘zi RAII sinflari bo‘lsa (string,
vector, unique_ptr), kompilyator yaratgan
konstruktor, destruktor va operatorlar to‘g‘ri ishlaydi – hech
qanday maxsus metod yozish shart emas. Maydonlar e’lon qilinganiga
teskari tartibda o‘chiriladi.
noexcept); asosiy sinf sifatida
ishlatiladigan sinfning destruktori virtual bo‘lishi
kerak (9-mavzu); destruktorni hech qachon qo‘lda chaqirmang –
delete yoki blok tugashi uni o‘zi chaqiradi.
RAII tamoyilining mohiyati nima?
Siz “Konstruktorlar va destruktorlar (C++ dasturlash tilida)” mavzusini muvaffaqiyatli yakunladingiz.
Siz konstruktor turlari, initsializatsiya ro‘yxati, explicit, sayoz va chuqur nusxalash, nusxalash operatori, Uchlik, Beshlik va Nol qoidalari, ko‘chirish semantikasi hamda RAII tamoyili bilan tanishdingiz.