C++ dasturlash tilida interaktiv o‘quv sahifasi
← Barcha darslarHozirgacha dasturlarimiz ma’lumotni klaviaturadan olib, ekranga chiqardi. Dastur tugashi bilan barcha o‘zgaruvchilar yo‘qolardi. Ma’lumotni doimiy saqlash uchun u faylga – diskdagi nomlangan baytlar ketma-ketligiga yoziladi. Fayl dastur tugagandan keyin ham saqlanib qoladi va keyinroq boshqa dastur tomonidan o‘qilishi mumkin.
C++ da fayllar bilan cin/cout kabi
oqimlar orqali ishlanadi – <fstream>
sarlavha faylida uchta sinf bor:
| Sinf | Vazifasi | O‘xshashi |
|---|---|---|
ofstream |
Faylga yozish (output file stream) | cout kabi: f << x; |
ifstream |
Fayldan o‘qish (input file stream) | cin kabi: f >> x;, getline(f, s); |
fstream |
Ham o‘qish, ham yozish | Ikkalasi |
Diskka murojaat qilish xotiraga qaraganda minglab marta sekin.
Shuning uchun f << x ma’lumotni avval
xotiradagi buferga yig‘adi va u to‘lganda yoki
flush(), endl, close()
chaqirilganda bir yo‘la diskka yozadi.
Faylga ma’lumot yozish uchun qaysi sinf ishlatiladi?
Faylni ochishda uning qanday ishlatilishini rejim belgilaydi.
Rejimlar ios sinfidagi bayroqlar bo‘lib, ularni
| (bitli YOKI) bilan birlashtirish mumkin:
ios::in | ios::out.
| Rejim | Ma’nosi |
|---|---|
ios::in | O‘qish uchun (ifstream standart rejimi). Fayl mavjud bo‘lishi shart. |
ios::out | Yozish uchun (ofstream standart rejimi). Fayl yo‘q bo‘lsa yaratiladi, bor bo‘lsa tozalanadi. |
ios::app | Har bir yozuv fayl oxiriga qo‘shiladi, eski ma’lumot saqlanadi. |
ios::trunc | Ochishda fayl mazmunini o‘chirish. |
ios::ate | Ochilgandan keyin pozitsiya fayl oxiriga qo‘yiladi (lekin keyin boshqa joyga o‘tish mumkin). |
ios::binary | Binar rejim – baytlar hech qanday o‘zgartirishsiz o‘qiladi/yoziladi (1.5-bo‘lim). |
ofstream f("a.txt"); – mavjud faylning
butun mazmunini so‘roqsiz o‘chiradi. Qo‘shimcha yozish kerak
bo‘lsa, albatta ios::app ishlating.
Fayl oxiriga, eski ma’lumotni o‘chirmasdan yozish uchun qaysi rejim ishlatiladi?
| Usul | Nima o‘qiydi | Qachon ishlatiladi |
|---|---|---|
f >> x |
Bo‘sh joylarni tashlab, bitta so‘z yoki son | Sonlar, bo‘sh joysiz so‘zlar |
getline(f, s) |
Butun qator – '\n' gacha (u o‘zi tashlanadi) |
Gaplar, qator bo‘yicha ishlov |
f.get(c) |
Bitta belgi – bo‘sh joy va '\n' ham |
Belgilarni sanash, nusxalash |
O‘qish amali oqimning o‘zini qaytaradi va oqim shart sifatida
ishlatilganda “oxirgi amal muvaffaqiyatli bo‘ldimi?” degan savolga
javob beradi. Shuning uchun to‘g‘ri sikl – o‘qishning o‘zini
shart qilish: while (f >> x),
while (getline(f, s)).
while (!f.eof()) { f >> x; ... }.
eof() fayl oxiriga yetilganini faqat o‘qishga urinib
muvaffaqiyatsiz bo‘lgandan keyin bildiradi. Natijada sikl bir
marta ortiqcha aylanadi: o‘qish bajarilmaydi, x eski
qiymatini saqlab qoladi va oxirgi son ikki marta hisoblanadi.
Fayldan bo‘sh joylari bilan birga butun qatorni o‘qish uchun nima ishlatiladi?
Har bir oqim o‘z holatini to‘rtta bayroqda saqlaydi. Xato yuz bersa, bayroq o‘rnatiladi va u tozalanmaguncha keyingi barcha o‘qishlar bajarilmaydi.
| Metod | Qachon true |
|---|---|
good() | Hech qanday xato yo‘q |
eof() | Fayl oxiriga yetildi |
fail() | Amal muvaffaqiyatsiz: masalan, son kutilgan joyda harf uchradi (yoki bad()) |
bad() | Jiddiy xato: disk xatosi, oqim buzilgan |
clear() | Barcha xato bayroqlarini tozalaydi |
Oqimda joriy pozitsiya – keyingi o‘qish yoki yozish amalga oshadigan bayt raqami bor. Uni o‘zgartirib, faylning istalgan joyiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘tish mumkin.
Fayldan int o‘qilayotganda "abc" uchrasa nima bo‘ladi?
Matnli faylda son belgilar sifatida saqlanadi:
1001 – bu to‘rtta belgi '1' '0' '0' '1'.
Binar faylda esa ma’lumot xotiradagi ko‘rinishida – aynan
o‘sha baytlar bilan yoziladi: int har doim 4 bayt.
| Matnli fayl | Binar fayl | |
|---|---|---|
| Ko‘rinishi | Odam o‘qiy oladi, bloknotda ochiladi | Maxsus dastursiz o‘qib bo‘lmaydi |
| Yozuv o‘lchami | O‘zgaruvchan: 7 va 1234567 turli uzunlikda | Qat’iy: har bir yozuv sizeof(T) bayt |
| i-yozuvga o‘tish | Boshidan o‘qib borish kerak | To‘g‘ridan-to‘g‘ri: seekg(i * sizeof(T)) |
| Tezlik | Son ↔ matn o‘zgartirish kerak | O‘zgartirishsiz – tez |
| Ko‘chma | Istalgan tizimda bir xil | Baytlar tartibi, tur o‘lchamlari tizimga bog‘liq bo‘lishi mumkin |
char massivlari) yozing. string,
vector yoki ko‘rsatkich maydonli strukturalarda
ma’lumotning o‘zi emas, faqat uyumdagi manzil yoziladi –
keyingi ishga tushirishda u ma’nosiz bo‘ladi.
Strukturani binar faylga yozish uchun qaysi yozuv to‘g‘ri?
CSV (Comma-Separated Values) – jadval ma’lumotlari uchun eng
keng tarqalgan matnli format: har bir qator – yozuv, maydonlar vergul
bilan ajratiladi. Excel va Google Sheets CSV ni ochadi va saqlaydi.
Qatorni maydonlarga ajratish uchun stringstream va
ajratuvchi belgili getline ishlatiladi:
Fayl mazmunini o‘zgartiring – xato qatorlar qo‘shib ko‘ring (bo‘sh maydon, son o‘rnida matn, vergul yetishmasligi).
ofstream va ifstream – RAII sinflari
(10-mavzu): fayl konstruktorda ochiladi, destruktorda
avtomatik yopiladi va bufer diskka yoziladi. Shuning uchun
oqimni kichik blok yoki funksiya ichida yaratish –
close() ni unutib qo‘yishdan himoya qiladi, hatto
istisno yuz berganda ham.
Nima uchun close() chaqirilmasa ham, blok tugaganda ofstream ga yozilgan ma’lumot odatda yo‘qolmaydi?
Siz “Fayllar va fayllar bilan ishlash (C++ dasturlash tilida)” mavzusini muvaffaqiyatli yakunladingiz.
Siz fayl oqimlari va bufer, ochish rejimlari, matnli fayllardan o‘qish usullari, oqim holati va pozitsiyasi, binar fayllar, CSV tahlili hamda fayllar bilan RAII uslubida ishlashni o‘rgandingiz.