C++ dasturlash tilida interaktiv o‘quv sahifasi
← Barcha darslar
12-mavzuda Kasr sinfi misolida operatorlarni qayta
yuklash bilan tanishdik. Bu mavzuda uni tizimli o‘rganamiz: har bir
operator qanday imzo bilan yoziladi, qaysi biri a’zo, qaysi biri
erkin funksiya bo‘lishi kerak, nima qaytaradi va nega.
a @ b ifodasini ko‘rganda (bu yerda
@ – istalgan operator) ikkita variantni qidiradi:
a’zo funksiya a.operator@(b) va erkin funksiya
operator@(a, b), keyin eng mosini tanlaydi.
| Qoida | Izoh |
|---|---|
| Faqat a’zo bo‘lishi shart | =, [], (), ->, tur o‘zgartirish operatorlari |
| Faqat erkin bo‘la oladi | Chap operand boshqa sinfga tegishli bo‘lsa: cout << a, cin >> a, 2 * a |
| Odatda a’zo | Obyektni o‘zgartiruvchi: +=, -=, ++, --, unar - |
| Odatda erkin (friend) | Simmetrik: + - * / == != < > – ikkala operand teng huquqli |
| Qayta yuklanmaydi | ::, ., .*, ?:, sizeof, typeid |
Qaysi operatorni qayta yuklab bo‘lmaydi?
Arifmetik operatorlarni yozishning eng yaxshi usuli – avval
birlashtirilgan operatorni (+=) a’zo sifatida
yozish, so‘ng oddiy + ni uning yordamida erkin funksiya
sifatida ifodalash:
+ va += doim bir xil natija beradi.+= havola qaytaradi (obyekt o‘zgardi), + esa yangi obyekt qaytaradi (operandlar o‘zgarmaydi).Nima uchun operator+ ko‘pincha operator+= orqali yoziladi?
Oltita taqqoslash operatori bor: == != < > <= >=.
Ularning barchasini qo‘lda yozish shart emas – ikkitasi yetarli,
qolganlari ular orqali ifodalanadi:
operator< ayniqsa muhim: std::sort,
std::map, std::set, std::max
aynan shu operatordan foydalanadi. Uni yozish – sinfni butun standart
kutubxona bilan ishlashga tayyorlash demakdir.
C++20 da uch tomonlama taqqoslash operatori paydo bo‘ldi:
a <=> b – “a kichik, teng yoki katta?” degan savolga
bir yo‘la javob beradi. Uni = default bilan e’lon
qilsangiz, kompilyator maydonlarni e’lon qilingan tartibda
taqqoslaydigan barcha oltita operatorni o‘zi yaratadi.
C++20 da auto operator<=>(const T&) const = default; nima beradi?
operator<< va operator>> sinfimizni
cout, cin, fayllar va
stringstream bilan ishlatish imkonini beradi – ularning
barchasi ostream / istream dan meros olgan.
Bu operatorlar doim erkin funksiya bo‘ladi va oqimning o‘zini
havola sifatida qaytaradi – aynan shu
cout << a << b << c zanjirini ta’minlaydi:
operator>> obyektni
buzmasligi va in.setstate(ios::failbit) chaqirishi
kerak. Shunda while (cin >> v) va
if (cin >> v) standart turlar kabi to‘g‘ri ishlaydi.
cin >> v – Vaqt uchun operator>>Nima uchun operator<< ostream& qaytaradi?
| Operator | Imzo | Qo‘llanishi |
|---|---|---|
[] |
T& operator[](size_t i);const T& operator[](size_t i) const; |
Konteynerlar: a[i] = 5;. Ikki versiya: o‘zgartirish uchun va const obyektdan o‘qish uchun |
() |
R operator()(args...) |
Funktorlar, matritsa elementi: m(i, j) – istalgan sondagi parametr |
->, * |
T* operator->(); T& operator*(); |
Aqlli ko‘rsatkichlar, iteratorlar |
bool |
explicit operator bool() const; |
if (obj) – “obyekt yaroqlimi?” (if (cin), if (ptr) kabi) |
explicit? Oddiy operator bool()
yashirin o‘zgartirishga ruxsat beradi va a + 1,
int n = a; kabi ma’nosiz ifodalar ham kompilyatsiya
bo‘ladi (bool → int). explicit bo‘lsa, u faqat
if, while, !, &&
kabi mantiqiy kontekstlarda ishlaydi.
Nima uchun operator[] ning ikki versiyasi (const va const bo‘lmagan) yoziladi?
long long eng ko‘pi bilan ~9.2 × 1018 gacha
sonni saqlaydi. 25! yoki 2100
unga sig‘maydi. Raqamlarni massivda saqlaydigan va maktabdagi
“ustun bilan” qo‘shish hamda ko‘paytirishni bajaradigan sinf
yozamiz. Operatorlar tufayli undan int kabi
foydalaniladi: a + b, a * b,
cout << a.
KattaSon uchun + qo‘shishni,
== tenglikni bildiradi. Agar operatorning ma’nosi
aniq bo‘lmasa (masalan, ikki talabani “qo‘shish”), oddiy nomli
metod yozgan ma’qul.
Operatorlarni qayta yuklashning eng muhim qoidasi qaysi?
Siz “Operatorlarni qayta yuklash (C++ dasturlash tilida)” mavzusini muvaffaqiyatli yakunladingiz.
Siz a’zo va erkin operatorlar, += orqali +, taqqoslash va <=>, oqim operatorlari, [], (), -> va explicit bool operatorlarini o‘rgandingiz hamda KattaSon sinfini yaratdingiz.