C++ dasturlash tilida interaktiv o‘quv sahifasi
← Barcha darslar
Massiv – bu bir xil turdagi elementlarning umumiy nom
ostida, xotirada ketma-ket joylashgan to‘plamidir. Masalan,
30 nafar talabaning baholarini 30 ta alohida o‘zgaruvchida
saqlash o‘rniga bitta int baho[30] massivini
ishlatish mumkin.
Massivning har bir elementiga uning indeksi (tartib
raqami) orqali murojaat qilinadi. C++ tilida indekslash
0 dan boshlanadi: n ta elementli massivning
birinchi elementi a[0], oxirgisi esa
a[n - 1] bo‘ladi.
int, double, char va h.k.).const int N = 100;).| Yozilishi | Natija |
|---|---|
int a[5] = {12, 7, 25, 3, 18}; |
Barcha 5 ta element qiymat oladi. |
int b[5] = {1, 2}; |
1 2 0 0 0 – qolgan elementlar 0 bilan to‘ldiriladi. |
int c[5] = {}; |
Barcha elementlar 0 ga teng. |
int d[] = {4, 8, 15, 16}; |
O‘lcham avtomatik aniqlanadi: 4 ta element. |
int e[5]; |
Lokal massiv elementlari noaniq (“axlat”) qiymatlarga ega. |
int a[5] massivi xotiradasizeof(massiv) / sizeof(massiv[0])
ifodasi massivdagi elementlar sonini beradi. Bu usul faqat massiv
e’lon qilingan joyning o‘zida to‘g‘ri ishlaydi.
int a[10]; massivining oxirgi elementi qaysi indeksga ega?
Massiv elementi oddiy o‘zgaruvchi kabi ishlatiladi: uni o‘qish, unga qiymat berish, ifodalarda qatnashtirish mumkin. Indeks sifatida o‘zgarmas son, o‘zgaruvchi yoki ifoda yozilishi mumkin:
Massivni to‘liq kiritish yoki chiqarish uchun for siklidan
foydalaniladi. Odatda avval elementlar soni n o‘qiladi,
so‘ng elementlar birma-bir kiritiladi.
int a[5]; massivi uchun a[5] yoki
a[-1] ga murojaat qilish kompilyatsiya xatosi bermaydi,
lekin bu aniqlanmagan xatti-harakat (undefined behavior)
hisoblanadi: dastur boshqa o‘zgaruvchilarni buzishi yoki
to‘satdan to‘xtashi mumkin. Indeks har doim
0 ≤ i < n oralig‘ida bo‘lishi shart.
= orqali o‘zlashtirib ham,
== orqali solishtirib ham bo‘lmaydi. Bu amallar
sikl yordamida har bir element uchun alohida bajariladi.
int a[5]; massivi uchun dasturda a[5] = 1; yozilsa nima bo‘ladi?
Massivlar bilan ishlashda eng ko‘p uchraydigan masalalar – elementlar yig‘indisi va o‘rta arifmetigini hisoblash, eng katta (eng kichik) elementni topish, shartni qanoatlantiruvchi elementlarni sanash va berilgan qiymatni qidirish. Bularning barchasi massivni bir marta to‘liq aylanib chiqish orqali hal qilinadi.
| Masala | G‘oya |
|---|---|
| Yig‘indi | s = 0 dan boshlab har bir elementni qo‘shib boriladi: s += a[i]. |
| O‘rta arifmetik | (double)s / n – butun bo‘lishning oldini olish uchun turni o‘zgartirish kerak. |
| Maksimum | max = a[0] deb olinib, har bir a[i] > max bo‘lsa, max yangilanadi. |
| Chiziqli qidiruv | Elementlar birma-bir izlanayotgan qiymat bilan solishtiriladi. |
max = 0
deb olish. Agar massivdagi barcha sonlar manfiy bo‘lsa
(masalan, -5 -2 -9), natija noto‘g‘ri – 0 chiqadi.
Shuning uchun boshlang‘ich qiymat sifatida a[0] olinadi.
Massivning eng katta elementini topishda max o‘zgaruvchisiga boshlang‘ich qiymat sifatida nima olish to‘g‘ri?
Saralash – massiv elementlarini ma’lum tartibda (o‘sish yoki kamayish bo‘yicha) joylashtirish. Saralangan massivda qidirish, eng katta/eng kichik elementlarni topish va ma’lumotlarni tahlil qilish ancha osonlashadi.
Bu usulda qo‘shni elementlar juft-juft solishtiriladi. Agar
a[j] > a[j + 1] bo‘lsa, ular o‘rin almashtiriladi.
Har bir o‘tishdan so‘ng eng katta element “pufakcha” kabi
massiv oxiriga “suzib chiqadi”. n ta element uchun
ko‘pi bilan n - 1 ta o‘tish kerak bo‘ladi.
Amaliyotda <algorithm> kutubxonasidagi tayyor
sort() funksiyasi ishlatiladi. U pufakcha usulidan
ancha tez ishlaydi. sort(a, a + n) – o‘sish tartibida,
sort(a, a + n, greater<int>()) – kamayish
tartibida saralaydi.
O‘sish tartibida pufakcha saralashda qo‘shni elementlar qachon o‘rin almashtiriladi?
Ikki o‘lchovli massiv – bu jadval ko‘rinishidagi massiv
bo‘lib, elementlari qator va ustun bo‘yicha
joylashadi. Har bir elementga ikkita indeks orqali murojaat
qilinadi: m[i][j] – i-qator,
j-ustundagi element.
Xotirada ikki o‘lchovli massiv qatorma-qator ketma-ket saqlanadi: avval 0-qatorning barcha elementlari, keyin 1-qator va h.k. Matritsani aylanib chiqish uchun ichma-ich sikllar ishlatiladi: tashqi sikl qatorlar, ichki sikl ustunlar bo‘yicha.
int m[4][4] matritsasiint m[3][4]; massivida jami nechta element bor?
char turidagi massiv matnni saqlash uchun ishlatiladi.
C++ da bunday satrning oxiri maxsus nol-belgi
'\0' bilan belgilanadi. Shu sababli
"Salom" so‘zi 5 ta harfdan iborat bo‘lsa ham, uni
saqlash uchun 6 ta element kerak bo‘ladi.
| Funksiya | Vazifasi |
|---|---|
strlen(s) |
Satr uzunligi ('\0' hisobga olinmaydi). |
strcpy(a, b) |
b satrini a ga nusxalaydi. |
strcat(a, b) |
b ni a ning oxiriga qo‘shadi. |
strcmp(a, b) |
Satrlarni solishtiradi: teng bo‘lsa 0 qaytaradi. |
cin >> s faqat birinchi bo‘sh
joygacha o‘qiydi. Butun qatorni (bo‘sh joylar bilan) o‘qish uchun
cin.getline(s, o‘lcham) ishlatiladi.
char s[] = "Salom"; massivi nechta elementdan iborat?
Siz “Massivlar (C++ dasturlash tilida)” mavzusini muvaffaqiyatli yakunladingiz.
Siz bir o‘lchovli massivlarni e’lon qilish va initsializatsiya qilish, elementlarni qayta ishlash, qidirish va saralash, ikki o‘lchovli massivlar hamda belgili massivlar bilan ishlashni o‘rgandingiz.