C++ dasturlash tilida interaktiv o‘quv sahifasi
← Barcha darslar
Oldingi mavzuda satrlarni char massivi ko‘rinishida
saqlashni ko‘rdik. Bunday C-satrlarda o‘lchamni oldindan bilish,
'\0' ni kuzatish va strcpy,
strcat kabi funksiyalardan foydalanish kerak edi.
C++ standart kutubxonasi buning o‘rniga qulay va xavfsiz
std::string sinfini taqdim etadi. U
<string> sarlavha faylida e’lon qilingan.
= bilan o‘zlashtirish, + bilan birlashtirish, ==, < bilan solishtirish mumkin.length(), find(), substr(), insert() va h.k.| Metod | Vazifasi |
|---|---|
s.length(), s.size() |
Satrdagi belgilar soni (ikkalasi bir xil). |
s.empty() |
Satr bo‘shmi – true / false. |
s[i] |
i-belgi. Chegarani tekshirmaydi. |
s.at(i) |
i-belgi. Chegaradan chiqilsa out_of_range istisnosi tashlanadi. |
s.front(), s.back() |
Birinchi va oxirgi belgi. |
s.clear() |
Satrni bo‘shatadi. |
cin >> s faqat bitta so‘zni – birinchi
bo‘sh joy, tabulyatsiya yoki yangi qatorgacha o‘qiydi.
Butun qatorni o‘qish uchun getline(cin, s)
funksiyasi ishlatiladi.
cin >> dan keyin darhol
getline chaqirilsa, u buferda qolgan '\n'
belgisini o‘qib, bo‘sh satr qaytaradi. Buning oldini olish uchun
oraga cin.ignore(); yoki getline(cin >> ws, s)
yoziladi.
string s = "Dastur"; bo‘lsa, s.length() nimaga teng?
"Salom" + "dunyo" – kompilyatsiya xatosi, chunki ular
string emas, const char*. Kamida bitta
operand string bo‘lishi kerak.
Satrlar ==, !=, <,
> operatorlari bilan leksikografik (lug‘atdagi
kabi) tartibda solishtiriladi: belgilar chapdan o‘ngga, ularning
kodlari bo‘yicha taqqoslanadi. Shu sababli "Zebra" < "olma"
– rost, chunki katta harflar kodi kichik harflarnikidan kichik
('Z' = 90, 'o' = 111).
| Metod | Vazifasi | Misol (s = "Salom") |
|---|---|---|
insert(pos, str) |
pos o‘rniga satr qo‘yadi |
s.insert(0, "Va ") → "Va Salom" |
erase(pos, n) |
pos dan boshlab n ta belgini o‘chiradi |
s.erase(1, 2) → "Som" |
replace(pos, n, str) |
n ta belgini str bilan almashtiradi |
s.replace(0, 1, "K") → "Kalom" |
pop_back() |
Oxirgi belgini o‘chiradi | "Salo" |
Satrdan berilgan pozitsiyadan boshlab bir nechta belgini o‘chirish uchun qaysi metod ishlatiladi?
Matn bilan ishlashda ko‘pincha satr ichidan biror so‘z yoki belgini
topish, satrning bir qismini ajratib olish kerak bo‘ladi.
string sinfida buning uchun maxsus metodlar bor.
| Metod | Vazifasi |
|---|---|
s.find(t) |
t ning birinchi uchrash indeksini qaytaradi. |
s.find(t, pos) |
Qidiruvni pos indeksidan boshlaydi. |
s.rfind(t) |
t ning oxirgi uchrash indeksi (o‘ngdan qidiradi). |
s.substr(pos, n) |
pos dan boshlab n ta belgidan iborat qism satr. |
s.find_first_of("abc") |
Berilgan belgilardan istalgan birining birinchi uchrashi. |
find() hech narsa topmasa, aynan shu qiymatni qaytaradi.
Shuning uchun natija doim shunday tekshiriladi:
if (s.find(t) != string::npos) { ... }
Agar s.find("abc") satrdan hech narsa topmasa, qanday qiymat qaytaradi?
Kompyuter xotirasida har bir belgi son (kod) sifatida
saqlanadi. ASCII jadvali 0–127 oralig‘idagi kodlarni
belgilaydi: lotin harflari, raqamlar, tinish belgilari va
boshqaruv belgilari. char turi aslida kichik butun son
bo‘lgani uchun belgilar ustida arifmetik amallar bajarish mumkin:
| Funksiya | Qachon rost (true)? |
|---|---|
isalpha(c) | Harf bo‘lsa |
isdigit(c) | Raqam (0–9) bo‘lsa |
isalnum(c) | Harf yoki raqam bo‘lsa |
isspace(c) | Bo‘sh joy, tab, yangi qator bo‘lsa |
isupper(c) / islower(c) | Katta / kichik harf bo‘lsa |
ispunct(c) | Tinish belgisi bo‘lsa |
toupper(c) / tolower(c) | Katta / kichik harfga o‘tkazib qaytaradi |
| Funksiya | Vazifasi |
|---|---|
to_string(x) | Sonni satrga aylantiradi: to_string(42) → "42" |
stoi(s) | Satrni int ga: stoi("125") → 125 |
stod(s) | Satrni double ga: stod("3.14") → 3.14 |
'A' belgisining ASCII kodi nechaga teng?
ASCII atigi 128 ta belgini qamrab oladi – unda kirill harflari,
o‘, g‘ kabi o‘zbek belgilari, xitoy ierogliflari yoki
emoji yo‘q. Dunyodagi barcha yozuvlarni ifodalash uchun
Unicode standarti yaratilgan: unda har bir belgiga yagona
raqam – kod nuqtasi (masalan, U+0410 – kirill
“А”) beriladi.
Kod nuqtalari xotirada turli kodlashlar yordamida saqlanadi:
| Tur | Satr turi | Literal | Hajmi |
|---|---|---|---|
char |
string |
"Salom", u8"Salom" |
1 bayt |
wchar_t |
wstring |
L"Салом" |
Windowsda 2, Linuxda 4 bayt |
char16_t |
u16string |
u"Салом" |
2 bayt (UTF-16) |
char32_t |
u32string |
U"Салом" |
4 bayt (UTF-32) |
string baytlarni sanaydi, belgilarni
emas. UTF-8 da string s = "Салом"; uchun
s.size() 5 emas, 10 ga teng, chunki har bir kirill
harfi 2 bayt. s[0] esa “С” harfining faqat birinchi
baytini beradi. Bunday matnlarni belgima-belgi qayta ishlash uchun
wstring yoki u32string ishlatiladi.
Keng satrlarni chiqarish uchun wcout, kiritish uchun
wcin ishlatiladi. Ular to‘g‘ri ishlashi uchun dastur
boshida lokal o‘rnatiladi – u konsol qaysi kodlashda
ishlashini bildiradi. Keng belgilar uchun <cwctype>
dagi towupper, iswalpha kabi funksiyalar
mavjud.
cout va
wcout ni aralashtirib ishlatmang – chiqish oqimi
birinchi ishlatilgan turga “bog‘lanib” qoladi va ikkinchisining
natijasi chiqmasligi mumkin. Windows konsolida esa qo‘shimcha
ravishda _setmode(_fileno(stdout), _O_U16TEXT);
sozlamasi kerak bo‘ladi.
UTF-8 kodlashda string s = "Салом"; (kirill harflarida) uchun s.size() nimaga teng?
O‘rganilgan metodlarni birlashtirib, real masalalarni hal qilamiz:
palindromni tekshirish, matnni so‘zlarga ajratish va oddiy
shifrlash. So‘zlarga ajratishda <sstream>
kutubxonasidagi stringstream juda qulay: u satrni
cin kabi oqimga aylantiradi.
Har bir lotin harfi alifboda k pozitsiya o‘ngga
suriladi: (c - 'a' + k) % 26 + 'a'. Deshifrlash uchun
26 - k ga suriladi.
Satrni so‘zlarga ajratish uchun qaysi vosita eng qulay?
Siz “Satrlar va kengaytirilgan belgilar (C++ dasturlash tilida)” mavzusini muvaffaqiyatli yakunladingiz.
Siz std::string sinfi, satrlarni birlashtirish,
taqqoslash va o‘zgartirish, qidirish va qism satrlar, ASCII va
<cctype> funksiyalari, Unicode, UTF-8,
wchar_t va wstring bilan ishlashni
o‘rgandingiz.