12-ma’ruza matni · Korxona ilovalarini dasturlash
Test strategiyasi va Pest · Unit testlar · Integratsion testlar · API testlar · Qamrov va linterlar · Code review
Dasturchi QQS ni yaxlitlash qatorini “chiroyliroq” qilib qayta yozdi. Hammasi ishlayapti. Uch oydan keyin hisob-fakturalardagi QQS soliq hisobotidan 1 so‘mga farq qila boshladi. Buni kim, qachon sezishi kerak edi? Xato kodda emas, jarayonda. Qaysi bosqich uni ushlab qolishi mumkin edi?
QQS qoidasi uchun chegaraviy qiymatli unit test (masalan, 0.5 tiyinli holat) o‘zgarish kiritilgan daqiqadayoq qizil bo‘lardi; pre-commit hook va CI uni main ga tushirmasdi; Pull Request dagi kod tahlili esa “nima uchun yaxlitlash o‘zgardi?” deb so‘rardi. Testlar, linterlar va code review — uch qatlamli himoya.
Nima uchun test · test piramidasi · Pest o‘rnatish · AAA · yaxshi test belgilari
Moliya va savdo tizimida xato — bu pul: noto‘g‘ri QQS, manfiy qoldiq, ikki marta hisoblangan to‘lov. Qo‘lda tekshirish masshtablanmaydi: har bir yangi o‘zgarish avval ishlagan funksiyalarni buzishi mumkin (regressiya), 40 ta ekranni har relizdan oldin qo‘lda bosib chiqish esa real emas. Avtomatik testlar — bajariladigan spetsifikatsiya: ular biznes-qoidani kod ko‘rinishida qayd etadi, refaktoringni xavfsiz qiladi va har bir Pull Request da avtomatik ishlaydi. Xato qanchalik kech topilsa, uni tuzatish shunchalik qimmat: test paytida — daqiqalar, production da — buxgalteriya bilan haftalik solishtirish.
Test piramidasi: pastda — ko‘p sonli unit testlar (millisekundlar, bazasiz, sof biznes-qoidalar); o‘rtada — kamroq integratsion testlar (servis + haqiqiy PostgreSQL, tranzaksiyalar, tashqi tizimlar o‘rnida fake lar); undan yuqorida — API (feature) testlar (HTTP so‘rov → middleware → validatsiya → Policy → JSON javob); eng tepada — juda kam E2E (brauzer) testlar, ular sekin va mo‘rt. Teskari shakl — “muzqaymoq”: asosan qo‘lda va brauzer testlari — sekin, qimmat va ishonchsiz.
Pest — PHPUnit ustiga qurilgan, ifodali sintaksisli test freymvorki: test() / it() funksiyalari va expect() zanjirlari. Laravel 12 o‘rnatuvchisi loyiha yaratishda Pest ni taklif qiladi; mavjud loyihaga composer require pestphp/pest pestphp/pest-plugin-laravel --dev --with-all-dependencies va ./vendor/bin/pest --init. Testlar tests/Unit va tests/Feature papkalarida; tests/Pest.php qaysi papkada qaysi bazaviy TestCase va traitlar ishlatilishini belgilaydi. Ishga tushirish: php artisan test yoki ./vendor/bin/pest, --filter, --parallel, --stop-on-failure parametrlari bilan.
Yaxshi test belgilari: AAA tuzilmasi (Arrange — tayyorlash, Act — bajarish, Assert — tekshirish); bitta test — bitta xatti-harakat; nomi biznes tilida (“qoldiq yetmasa rezerv qilinmaydi”); deterministik — real vaqt, tarmoq va tasodifga bog‘liq emas; mustaqil — tartibi o‘zgarsa ham o‘tadi; tez. Xatti-harakatni tekshiring, ichki tafsilotni emas: SQL matni yoki private metod emas, natija va holat. Keng tarqalgan xatolar: tasdiqsiz (assertion siz) testlar, freymvorkning o‘zini testlash va kutilgan qiymatni production kodidagi formulani ko‘chirib hisoblash.
| Tur | Nima tekshiradi | Tezlik / soni | OmborPro misoli |
|---|---|---|---|
| Unit | Sof biznes-qoida, bazasiz | ms / yuzlab | OrderStatus o‘tishlari, QQS |
| Integratsion | Servis + PostgreSQL + tranzaksiya | 10–100 ms / o‘nlab | StockService::reserve() |
| API (feature) | HTTP → middleware → JSON | 50–300 ms / o‘nlab | POST /api/v1/orders → 201/422/403 |
| E2E (brauzer) | Foydalanuvchi ssenariysi | soniyalar / bir nechta | Login → buyurtma → hisob-faktura |
// tests/Unit/VatTest.php use App\Domain\Vat; test('QQS 12 % bilan, so‘mgacha yaxlitlanadi', function () { // Arrange $subtotal = 1_000_005; // Act $vat = Vat::of($subtotal); // Assert expect($vat)->toBe(120_001); }); it('nol summadan QQS nolga teng', function () { expect(Vat::of(0))->toBe(0); });
$ php artisan test --filter=Vat PASS Tests\Unit\VatTest ✓ QQS 12 % bilan, so‘mgacha yaxlitlanadi 0.01s ✓ it nol summadan QQS nolga teng 0.01s Tests: 2 passed (2 assertions)
test() / it() — test nomi — biznes tilidagi jumla; it nomga “it” qo‘shadiArrange / Act / Assert — tayyorlash, bajarish, tekshirish — har doim shu tartibdaexpect(...)->toBe(...) — qat’iy (===) taqqoslashtest('test1') — nomidan nima tekshirilishi noma’lumnow() va real cbu.uz ga bog‘liq — ertaga qizilit('qoldiq yetmasa rezerv qilinmaydi')freezeTime(), Http::fake() — deterministik120_001Yangi o‘zgarish avval ishlagan funksiyani buzishi; testlar har o‘zgarishda eski xatti-harakatni avtomatik qayta tekshiradi.
Pastdagilar tez, arzon va barqaror; yuqoridagilar sekin, qimmat va mo‘rt — ularni faqat asosiy ssenariylar uchun yozamiz.
Har safar bir xil natija beradigan test; buzuvchilar: real vaqt (now()), tarmoq, tasodifiy qiymatlar, testlar tartibi.
Sof domen kodi · expect API · dataset lar · istisnolar · chegaraviy qiymatlar
Unit test — eng kichik mantiq birligini ajratilgan holda tekshiradi: OrderStatus holat o‘tishlari, QQS hisoblash, valyuta konvertatsiyasi, cron ifodasi. Laravel da tests/Unit dagi testlar standart holatda freymvorkni yuklamaydi (PHPUnit ning oddiy TestCase i): fasadlar va baza yo‘q. Bu cheklov foydali — u biznes-qoidalarni sof PHP sinflarda saqlashga majbur qiladi. Agar “unit” test uchun baza kerak bo‘lsa, demak bu integratsion test yoki qoida noto‘g‘ri joyda (controllerda) yozilgan.
expect() API: toBe() — qat’iy ===; toEqual() — == (massivlarni chuqur solishtiradi); toBeTrue(), toBeFalse(), toBeNull(); toHaveCount(), toContain(), toHaveKey(), toMatchArray() (massivning bir qismi); toBeInstanceOf(); toThrow() — closure bilan; not — inkor (->not->toBeNull()); and() — boshqa qiymatga o‘tish; Pest da modelning xossalariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat ham mumkin: expect($stock)->reserved->toBe(4). Pul — butun tiyin yoki decimal satr: toBe('1120000.00'), float bilan solishtirmang.
Dataset — bitta testni ko‘p kirish qiymatlari bilan bajarish: it(...)->with([...]). Holat mashinasi uchun ideal: barcha ruxsat etilgan va taqiqlangan o‘tishlar jadvali bitta test bilan qamraladi, natijada har bir qator alohida test sifatida ko‘rinadi. Qiymatlarni tanlashda ekvivalent sinflar (oddiy, chegaraviy, noto‘g‘ri) va chegaraviy qiymatlar tahlili qo‘llanadi: QQS uchun 0, 1 so‘m, yaxlitlash chegarasi (.5), juda katta summa; STIR uchun 8, 9, 10 raqam. Umumiy dataset lar tests/Datasets papkasida nomlanib, bir necha testda qayta ishlatiladi.
Istisnolarni tekshirish: expect(fn () => $order->transitionTo(OrderStatus::Cancelled))->toThrow(InvalidStatusTransitionException::class). Closure shart — aks holda istisno expect ga yetib kelmasdan tashlanadi va test xato bilan yiqiladi. Istisnodan keyin holat o‘zgarmaganini ham tekshiring. Chegaraviy holatlar ro‘yxati: bo‘sh ro‘yxat, nol, manfiy, maksimal qiymat, null, dublikat, oy oxiri va kabisa yili, vaqt zonasi. TDD (test-driven development) sikli — qizil (avval test), yashil (minimal kod), refaktoring — ayniqsa biznes-qoidalar uchun samarali: qoida avval test ko‘rinishida kelishiladi.
use App\Enums\OrderStatus as S; it('ruxsat etilgan o‘tishlar', function (S $from, S $to) { expect($from->canTransitionTo($to))->toBeTrue(); })->with([ [S::Draft, S::Confirmed], [S::Confirmed, S::Reserved], [S::Reserved, S::Invoiced], [S::Invoiced, S::Shipped], [S::Reserved, S::Cancelled], ]); it('taqiqlangan o‘tishlar', function (S $from, S $to) { expect($from->canTransitionTo($to))->toBeFalse(); })->with([ [S::Shipped, S::Cancelled], [S::Invoiced, S::Cancelled], [S::Draft, S::Shipped], ]);
✓ it ruxsat etilgan o‘tishlar with (OrderStatus::Draft, OrderStatus::Confirmed) ✓ it ruxsat etilgan o‘tishlar with (OrderStatus::Confirmed, OrderStatus::Reserved) ... ✓ it taqiqlangan o‘tishlar with (OrderStatus::Draft, OrderStatus::Shipped) Tests: 8 passed (8 assertions)
->with([...]) — har bir qator — alohida test, alohida natijacanTransitionTo() — 4-mavzudagi OrderStatus enumidagi o‘tish qoidasi metodi| Tekshiruv | Ma’nosi | Misol |
|---|---|---|
toBe($x) | Qat’iy tenglik === | expect($vat)->toBe(120_000) |
toEqual($x) | ==, massivlarni chuqur | expect($dto->toArray())->toEqual([...]) |
toMatchArray([...]) | Massivda shu kalit-qiymatlar bor | ->toMatchArray(['status' => 'draft']) |
toHaveCount(n) | Elementlar soni | expect($items)->toHaveCount(3) |
toThrow(E::class) | Closure istisno tashlaydi | expect(fn () => ...)->toThrow(...) |
not->... | Inkor | expect($rate)->not->toBeNull() |
->prop->toBe() | Obyekt xossasi bo‘yicha | expect($stock)->reserved->toBe(4) |
toBe('1120000.00'), toBe(1120000) emas.$allowed = ['draft>confirmed', 'draft>cancelled', 'confirmed>reserved', 'confirmed>cancelled', 'reserved>invoiced', 'reserved>cancelled', 'invoiced>shipped']; $dataset = [ ['draft', 'confirmed', true], ['reserved', 'cancelled', true], ['invoiced', 'cancelled', false], ['shipped', 'draft', false], ['draft', 'shipped', true], // ataylab xato kutilma ]; $passed = $failed = 0; foreach ($dataset as [$from, $to, $expected]) { $ok = in_array("$from>$to", $allowed, true) === $expected; $ok ? $passed++ : $failed++; echo ($ok ? 'PASS' : 'FAIL') . " $from -> $to" . PHP_EOL; } echo "Tests: $passed passed, $failed failed";
PASS draft -> confirmed PASS reserved -> cancelled PASS invoiced -> cancelled PASS shipped -> draft FAIL draft -> shipped Tests: 4 passed, 1 failed
$allowed — ruxsat etilgan o‘tishlar ro‘yxati — 4-mavzudagi qoidalar$dataset — kirish + kutilgan natija jadvaliforeach ... as [$from, $to, $expected] — har qator — alohida tekshiruvTo‘g‘ri javobni tanlang.
expect('1120000.00')->toBe(1120000);
✓ Yiqiladi: tur farq qiladi — toBe — ===: satr va butun son teng emas.
expect($s->reserve(1, 1, 99))->toThrow(E::class)expect(fn () => $s->reserve(1, 1, 99))->toThrow(E::class)expect(E::class)->toThrow($s->reserve(1, 1, 99))toThrow faqat feature testda ishlaydi✓ `expect(fn () => $s->reserve(1, 1, 99))->toThrow(E::class)` — Closure bo‘lmasa, istisno expect chaqirilishidan oldin tashlanadi va test yiqiladi.
✓ 8, 9 va 10 raqamli satrlar hamda harfli satr — Chegaraning ikki tomoni va noto‘g‘ri sinf vakili — eng ko‘p xatoni ushlaydi.
Bu integratsion test yoki biznes-qoida noto‘g‘ri qatlamda (controller/model) yozilgan; qoidani sof sinfga ajratish kerak.
toBe va toEqual farqi nimada?toBe — === (tur va qiymat), toEqual — == (massivlarni chuqur, tur o‘zgartirib solishtiradi).
Barcha ruxsat etilgan va taqiqlangan o‘tishlar jadvalini bitta test bilan, har qatorni alohida natija sifatida tekshiradi.
RefreshDatabase · test bazasi · factory, state, sequence · invariantlar · Queue/Http fake
Integratsion test qismlarni birga tekshiradi: servis + Eloquent + PostgreSQL + tranzaksiya. RefreshDatabase traiti migratsiyalarni bir marta bajaradi va har bir testni tranzaksiyaga o‘rab, oxirida rollback qiladi — testlar bir-biridan ajralgan va tez. Test bazasi — alohida omborpro_test (PostgreSQL, production bilan bir xil). SQLite :memory: tezroq, lekin farqlari bor: lockForUpdate() ishlamaydi, decimal, sana va JSON boshqacha, LIKE registrga sezgirligi farq qiladi. Qoldiq va pul invariantlarini production bilan bir xil bazada tekshiring. Sozlama phpunit.xml dagi <env> qatorlarida yoki .env.testing faylida.
Fabrikalar (3-mavzuda yaratilgan) test ma’lumotini qisqa yozish imkonini beradi: Product::factory()->count(3)->create(); state — nomlangan variant (->inactive()); ->sequence(['unit' => 'kg'], ['unit' => 'dona']) — navbatma-navbat qiymatlar; ->for($category) va ->has(OrderItem::factory()->count(2), 'items') — bog‘lanishlar; make() — bazaga yozmaydi, create() — yozadi. Qoida: definition() minimal va har doim yaroqli yozuv yaratsin, testda esa faqat shu test uchun muhim maydonni aniq ko‘rsating: Stock::factory()->create(['quantity' => 5, 'reserved' => 3]) — o‘quvchi nima tekshirilayotganini darhol ko‘radi.
4-mavzudagi invariantlar integratsion testlarning asosiy nishoni: qoldiq yetmasa rezerv qilinmaydi va holat o‘zgarmaydi ($stock->fresh()), stock_movements ga yozuv tushmaydi; jo‘natish quantity va reserved ni kamaytiradi va out harakatini yozadi; bekor qilish rezervni bo‘shatadi. Baza tasdiqlari: assertDatabaseHas, assertDatabaseMissing, assertDatabaseCount, assertModelExists. Parallel so‘rovlar (poyga holati) ni testda qayta yaratish qiyin — buning uchun kodda lockForUpdate() va bazada CHECK cheklovlariga tayaniladi, testda esa cheklov ishlashini tekshirish mumkin.
Tashqi ta’sirlar fake bilan almashtiriladi: Queue::fake() + assertPushed / assertPushedOn, Notification::fake() + assertSentTo, Mail::fake(), Event::fake(), Storage::fake(), Http::fake() + Http::preventStrayRequests() — testlar hech qachon haqiqiy cbu.uz yoki to‘lov tizimiga murojaat qilmasligi kerak. Vaqt: $this->freezeTime(), $this->travelTo(...) — rejalashtirish va “bugun” mantig‘i uchun. Xatolar: fake() ni amaldan keyin chaqirish; hamma narsani fake qilib, aslida hech narsani tekshirmaslik; testlarda haqiqiy SMS yoki to‘lov API siga so‘rov ketib qolishi.
class ProductFactory extends Factory { public function definition(): array { return [ 'sku' => fake()->unique()->bothify('UN-###'), 'name' => fake()->words(3, true), 'category_id' => Category::factory(), 'unit' => fake()->randomElement(['dona', 'kg', 'quti']), 'price' => fake()->numberBetween(1_000, 500_000) . '.00', 'min_stock' => 10, 'is_active' => true, ]; } public function inactive(): static { return $this->state(fn () => ['is_active' => false]); } }
Product::factory()->count(3)->create(); // 3 ta faol
Product::factory()->inactive()->make(); // bazaga yozmaydi
Product::factory()->sequence(['unit' => 'kg'], ['unit' => 'dona'])
->count(4)->create(); // kg, dona, kg, donafake()->unique() — sku unique — takrorlanmas qiymatCategory::factory() — bog‘liq yozuv avtomatik yaratiladiinactive() — nomlangan state — testda o‘qilishi osonit('qoldiq yetmasa rezerv qilinmaydi', function () { $stock = Stock::factory() ->create(['quantity' => 5, 'reserved' => 3]); $service = app(StockService::class); expect(fn () => $service->reserve( $stock->warehouse_id, $stock->product_id, 3, ))->toThrow(InsufficientStockException::class); expect($stock->fresh()) ->quantity->toBe(5) ->reserved->toBe(3); $this->assertDatabaseMissing('stock_movements', [ 'product_id' => $stock->product_id, 'type' => 'reserve', ]); });
PASS Tests\Feature\StockServiceTest ✓ it qoldiq yetmasa rezerv qilinmaydi 0.08s
mavjud = 5 − 3 = 2 — 3 ta so‘raldi — InsufficientStockException$stock->fresh() — bazadan qayta o‘qish: holat haqiqatan o‘zgarmadimiit('CBU dan faqat kerakli valyutalarni saqlaydi', function () { Http::preventStrayRequests(); Http::fake(['cbu.uz/*' => Http::response([ ['Ccy' => 'USD', 'Rate' => '12850.45', 'Nominal' => '1', 'Date' => '27.10.2026'], ['Ccy' => 'GBP', 'Rate' => '16500.00', 'Nominal' => '1', 'Date' => '27.10.2026'], ])]); expect(app(CbuRateService::class)->fetch())->toBe(1); $this->assertDatabaseHas('exchange_rates', [ 'date' => '2026-10-27', 'currency' => 'USD', ]); Http::assertSentCount(1); });
✓ it CBU dan faqat kerakli valyutalarni saqlaydi 0.05s (haqiqiy cbu.uz ga so‘rov ketmadi)
preventStrayRequests() — fake qilinmagan har qanday so‘rov — istisnoHttp::response([...]) — API javobini qo‘lda yozamiz — deterministikassertSentCount(1) — keraksiz takroriy so‘rov yo‘q| Vosita | Tekshiruv | OmborPro misoli |
|---|---|---|
Queue::fake() | assertPushedOn('reports', ...) | Hisobot jobi navbatga tushdi |
Notification::fake() | assertSentTo($user, ...) | Omborchiga LowStockNotification |
Http::fake([...]) | assertSent(fn ($r) => ...) | cbu.uz, SMS provayderi |
Event::fake([...]) | assertDispatched(OrderConfirmed::class) | Buyurtma tasdiqlandi hodisasi |
Storage::fake('local') | Storage::disk('local')->assertExists() | Hisobot fayli yaratildi |
$this->freezeTime() | now() o‘zgarmaydi | Kunlik kesh kaliti, scheduler |
RefreshDatabase testlarni bir-biridan qanday ajratadi?Migratsiyani bir marta bajaradi va har testni tranzaksiyaga o‘rab, oxirida rollback qiladi.
SQLite da lockForUpdate, decimal va ba’zi SQL xatti-harakatlari boshqacha; production bilan bir xil baza yolg‘on “yashil”dan saqlaydi.
Http::preventStrayRequests() nima uchun kerak?Fake qilinmagan tashqi so‘rov testni tarmoqqa bog‘lab qo‘ymasligi va real tizimga ta’sir qilmasligi uchun — bunday so‘rov istisno beradi.
HTTP so‘rov butun stek orqali · status va JSON tasdiqlari · JWT va rollar · validatsiya
Feature (API) test so‘rovni butun stek orqali o‘tkazadi: marshrut, middleware (auth:api — JWT), FormRequest validatsiyasi, Policy, controller, servis va API Resource. U frontend, mobil ilova va integratorlar tayanadigan shartnomani (7-mavzudagi OpenAPI) himoya qiladi: maydon nomi o‘zgarsa yoki status kod 200 dan 201 ga o‘tsa, test darhol xabar beradi. getJson, postJson, putJson, deleteJson yordamchilari Accept: application/json sarlavhasini qo‘yadi — validatsiya xatosi redirect emas, 422 JSON bo‘lib qaytadi.
Tasdiqlar: status — assertOk() (200), assertCreated() (201), assertNoContent() (204), assertUnauthorized() (401), assertForbidden() (403), assertNotFound() (404), assertUnprocessable() (422); JSON — assertJsonPath('data.0.sku', 'UN-001'), assertJsonCount(10, 'data'), assertJsonStructure([...]), assertJsonValidationErrors(['items']), assertJsonMissingPath(...). Ular baza tasdiqlari va fake lar bilan birlashtiriladi: “201 qaytdi” yetarli emas, “order_items da 2 ta qator va OrderConfirmed hodisasi” ham tekshiriladi.
Autentifikatsiya va RBAC: $this->actingAs($user, 'api') JWT guardi bilan foydalanuvchini o‘rnatadi; rollar (5-mavzu) beforeEach da seeder bilan yaratiladi. Huquqlar matritsasi — rol × endpoint × kutilgan kod — dataset bilan ixcham yoziladi: admin, menejer → 201, omborchi, buxgalter → 403, tokensiz → 401. Xavfsizlik testlari: mass assignment (yaratishda status => 'shipped' yuborilsa e’tiborsiz qolishi), IDOR (boshqa foydalanuvchining hisobot faylini yuklab olib bo‘lmasligi), validatsiya chegaralari.
Tashkil etish: har bir resurs uchun bitta fayl (tests/Feature/Api/OrderApiTest.php), umumiy tayyorgarlik beforeEach da, takrorlanadigan ma’lumot — tests/Pest.php dagi yordamchi funksiyada (validOrderPayload()). Testlar bir-biriga bog‘liq bo‘lmasin. Freymvorkning o‘zini (masalan, sahifalash sinfi to‘g‘ri sanashini) emas, bizning qarorlarimizni tekshiring: qaysi maydonlar qaytadi, qaysi rol nimaga ruxsat oladi, qaysi biznes-xato qaysi kod bilan qaytadi. Javobni to‘liq solishtiruvchi assertExactJson dan ehtiyot bo‘ling — u har kichik o‘zgarishda sinadi.
beforeEach(function () { $this->seed(RoleSeeder::class); $this->user = User::factory()->create()->assignRole('menejer'); }); it('mahsulotlarni sahifalab qaytaradi', function () { Product::factory()->count(25)->create(); $this->actingAs($this->user, 'api') ->getJson('/api/v1/products?per_page=10') ->assertOk() ->assertJsonCount(10, 'data') ->assertJsonPath('meta.total', 25) ->assertJsonStructure(['data' => [['sku', 'name', 'price']]]); });
PASS Tests\Feature\Api\ProductApiTest ✓ it mahsulotlarni sahifalab qaytaradi 0.21s
actingAs($user, 'api') — JWT guardi orqali autentifikatsiyaassertJsonPath('meta.total', 25) — sahifalash meta — 7-mavzudagi formatit('bo‘sh items bilan 422 qaytaradi', function () { $this->actingAs($this->user, 'api') ->postJson('/api/v1/orders', validOrderPayload(['items' => []])) ->assertUnprocessable() ->assertJsonValidationErrors(['items']); }); it('rol bo‘yicha huquq', function (string $role, int $code) { $user = User::factory()->create()->assignRole($role); $this->actingAs($user, 'api') ->postJson('/api/v1/orders', validOrderPayload()) ->assertStatus($code); })->with([ ['admin', 201], ['menejer', 201], ['omborchi', 403], ['buxgalter', 403], ]);
✓ it bo‘sh items bilan 422 qaytaradi
✓ it rol bo‘yicha huquq with ('admin', 201)
✓ it rol bo‘yicha huquq with ('menejer', 201)
✓ it rol bo‘yicha huquq with ('omborchi', 403)
✓ it rol bo‘yicha huquq with ('buxgalter', 403)validOrderPayload([...]) — tests/Pest.php dagi yordamchi: yaroqli so‘rov + o‘zgartirishit('hisobot so‘rovi jobni navbatga qo‘yadi', function () { Queue::fake(); $accountant = User::factory()->create()->assignRole('buxgalter'); $this->actingAs($accountant) ->postJson('/reports/sales', [ 'from' => '2026-10-01', 'to' => '2026-10-31', ]) ->assertStatus(202); Queue::assertPushedOn('reports', GenerateSalesReport::class, fn ($job) => $job->from === '2026-10-01' && $job->user->is($accountant)); });
✓ it hisobot so‘rovi jobni navbatga qo‘yadi 0.09s
Queue::fake() — job bajarilmaydi, faqat navbatga qo‘yilgani yoziladiassertPushedOn('reports', ...) — to‘g‘ri navbat va to‘g‘ri parametrlar$job->user->is(...) — model bir xil yozuv ekanini solishtirish| Usul | Kod / ma’no | Qachon |
|---|---|---|
assertOk() | 200 | Ro‘yxat, ko‘rish |
assertCreated() | 201 | Yangi resurs yaratildi |
assertStatus(202) | 202 | Asinxron qabul qilindi |
assertUnauthorized() | 401 | Token yo‘q yoki yaroqsiz |
assertForbidden() | 403 | Rol yoki Policy ruxsat bermaydi |
assertUnprocessable() | 422 | Validatsiya xatosi |
assertJsonPath(p, v) | Yo‘l bo‘yicha qiymat | Maydon qiymati muhim bo‘lsa |
assertJsonStructure([...]) | Maydonlar mavjud | Shartnoma himoyasi |
post() emas, postJson() ishlatiladi?postJson JSON tana va Accept: application/json yuboradi; validatsiya xatosi redirect emas, 422 JSON qaytadi.
Dataset: rol va kutilgan status kod juftliklari jadvali, bitta test har bir qatorni tekshiradi.
assertCreated() bilan cheklanish nima uchun yetarli emas?Kod to‘g‘ri bo‘lsa ham ma’lumot noto‘g‘ri saqlanishi mumkin; baza holatini, JSON maydonlarini va yon ta’sirlarni (hodisa, job) ham tekshirish kerak.
Xdebug / PCOV · --coverage --min · qamrovni talqin qilish · Pint · Larastan · arch testlar
Qamrov (coverage) — testlar bajargan kod qatorlari (yoki tarmoqlari) ulushi. O‘lchash uchun PHP kengaytmasi kerak: Xdebug (XDEBUG_MODE=coverage, qatorlar va tarmoqlar, sekinroq) yoki PCOV (faqat qatorlar, tez). php artisan test --coverage --min=80 har bir fayl va jami foizni chiqaradi, jami chegaradan past bo‘lsa — chiqish kodi xato (CI yiqiladi). HTML hisobot uchun --coverage-html coverage. Qaysi papkalar hisoblanishi phpunit.xml dagi <source><include> bo‘limida (app/).
Qamrovni to‘g‘ri talqin qiling: u nima testlanmaganini ko‘rsatadi, testlar sifatini emas. Hech qanday tasdiqsiz chaqirilgan kod ham “qoplangan” hisoblanadi. Amaliy maqsad: biznes-logika (app/Services, app/Enums, domen sinflari) — 90 % va undan yuqori, “yopishtiruvchi” kod (oddiy controller, konfiguratsiya) — pastroq; umumiy chegara 70–80 %. Eng muhimi — dinamika: Pull Request qamrovni pasaytirmasin. Tasdiqlar kuchini o‘lchash uchun mutatsion testlash (Infection; Pest 3 da --mutate) kodga ataylab kichik xato kiritib, testlar uni ushlashini tekshiradi.
Laravel Pint — PHP-CS-Fixer asosidagi kod uslubi tuzatuvchisi, Laravel 12 da require-dev da tayyor turadi. ./vendor/bin/pint — tuzatadi, --test — faqat tekshiradi (xato bo‘lsa chiqish kodi 1, CI va hook uchun), --dirty — faqat o‘zgargan fayllar. Sozlama pint.json da: {"preset": "laravel"} yoki psr12, qo‘shimcha qoidalar bilan. Natija: code review da bo‘sh joy va qavslar haqida bahslar yo‘qoladi — ularni mashina hal qiladi.
Larastan — PHPStan statik analizatorining Laravel kengaytmasi: fasadlar, Eloquent modellari, bog‘lanishlar va konteyner “sehri”ni tushunadi. composer require --dev larastan/larastan, phpstan.neon da includes va level (0–9); 5-darajadan boshlab, asta-sekin oshiriladi. Mavjud katta loyihada --generate-baseline eski xatolarni “muzlatadi”, yangi kod esa toza yoziladi. U kodni ishga tushirmasdan noto‘g‘ri turlar, mavjud bo‘lmagan metodlar va null ga murojaatni topadi. Pest arch testlari esa arxitektura qoidalarini kodga aylantiradi: controllerlar DB fasadini to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlatmaydi, dd() qolib ketmagan, modellar Model dan meros oladi.
# Docker obrazida PCOV (dev bosqichi): # RUN pecl install pcov && docker-php-ext-enable pcov docker compose exec app php artisan test --coverage --min=80 # HTML hisobot: qaysi qatorlar qoplanmagan docker compose exec app ./vendor/bin/pest --coverage-html coverage
Services/CbuRateService ............................ 100.0 % Services/OrderService .................. 41..58 / 86.4 % Services/StockService .............................. 95.2 % Http/Controllers/ReportController ...... 22..31 / 62.5 % Total: 81.7 %
PCOV / Xdebug — kengaytmasiz qamrov o‘lchanmaydi--min=80 — jami 80 % dan past — chiqish kodi xato$files = [ 'Services/OrderService.php' => [120, 104], // [jami, qoplangan] 'Services/StockService.php' => [84, 80], 'Http/Controllers/ReportController.php' => [40, 25], 'Models/Product.php' => [0, 0], // bajariladigan qator yo‘q ]; $all = $hit = 0; foreach ($files as $file => [$lines, $covered]) { if ($lines === 0) { continue; } $all += $lines; $hit += $covered; printf("%-38s %5.1f %%\n", $file, $covered / $lines * 100); } printf("Total: %.1f %%\n", $hit / $all * 100); echo $hit / $all >= 0.8 ? 'OK (min 80 %)' : 'FAIL (min 80 %)';
Services/OrderService.php 86.7 % Services/StockService.php 95.2 % Http/Controllers/ReportController.php 62.5 % Total: 85.7 % OK (min 80 %)
[jami, qoplangan] — bajariladigan va testda bajarilgan qatorlar$hit / $all — jami — fayllar foizlarining o‘rtachasi emas, qatorlar yig‘indisi# phpstan.neon includes: - vendor/larastan/larastan/extension.neon parameters: paths: - app/ level: 6 # ishga tushirish: # ./vendor/bin/phpstan analyse --memory-limit=1G # eski loyihada boshlash: # ./vendor/bin/phpstan analyse --generate-baseline
------ --------------------------------------------------------
Line app/Services/InvoiceService.php
------ --------------------------------------------------------
42 Method App\Services\InvoiceService::vat() should return
string but returns float.
[ERROR] Found 1 errorlevel: 6 — 0–9: daraja oshgani sari qat’iyroq--generate-baseline — eski xatolarni muzlatib, yangi kodni toza saqlash// tests/Feature/ArchTest.php arch('controllerlar DB fasadini to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlatmaydi') ->expect('App\Http\Controllers') ->not->toUse('Illuminate\Support\Facades\DB'); arch('debug funksiyalari qolib ketmagan') ->expect(['dd', 'dump', 'ray']) ->not->toBeUsed(); arch('modellar Eloquent Model dan meros oladi') ->expect('App\Models') ->toExtend('Illuminate\Database\Eloquent\Model');
✓ arch controllerlar DB fasadini to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlatmaydi
✗ arch debug funksiyalari qolib ketmagan
Expecting 'dd' not to be used in 'App\Services\ReportService' (line 57).arch() — Pest 2 arxitektura testlari — kodni ishga tushirmay tahlilnot->toUse(DB) — SQL faqat servis/repository qatlamida (2-mavzu)dd() production ga chiqmasinYo‘q: qamrov faqat kod bajarilganini bildiradi; tasdiqsiz yoki zaif tasdiqli testlar ham qamrovni oshiradi.
pint va pint --test farqi nimada va qaysi biri CI da ishlatiladi?pint fayllarni tuzatadi, --test faqat tekshirib xato kod qaytaradi — CI va pre-commit da --test.
Testlanmagan tarmoqdagi tur xatolari, mavjud bo‘lmagan metod chaqiruvi, null ga murojaat — kodni ishga tushirmasdan.
Pull Request jarayoni · tekshiruv ro‘yxati · izohlar madaniyati · branch himoyasi · git hook
Kod tahlili — o‘zgarishni boshqa dasturchi main ga qo‘shilishidan oldin ko‘rib chiqishi. Maqsadlari: mashina topa olmaydigan xatolarni (biznes-mantiq, xavfsizlik, dizayn) ushlash, bilimni jamoaga tarqatish (bitta odam ketsa, loyiha to‘xtamasin) va standartlarni saqlash. GitHub da jarayon Pull Request orqali: feature/... tarmog‘i → PR tavsifi (nima, nima uchun, qanday tekshirildi, bog‘langan issue) → avtomatik tekshiruvlar (Pint, Larastan, Pest) → bir yoki ikki ko‘rib chiquvchi → tuzatishlar → tasdiq (approve) → squash merge. main tarmog‘i himoyalangan: faqat PR orqali, kamida bitta tasdiq va yashil tekshiruvlar bilan; CODEOWNERS fayli muhim papkalar uchun mas’ul ko‘rib chiquvchini avtomatik tayinlaydi.
Korxona ilovasi uchun tekshiruv ro‘yxati: biznes-qoidalar va invariantlar (holat o‘tishlari, manfiy qoldiq yo‘qligi); tranzaksiya va qulflar (DB::transaction, lockForUpdate); avtorizatsiya (Policy) va validatsiya; xavfsizlik (SQL injection, $fillable, maxfiy kalitlar kodda emas); unumdorlik (N+1, indekslar); pul — decimal/tiyin; testlar bormi va ular xatti-harakatni tekshiradimi; migratsiya qaytariladiganmi va katta jadvalda xavfsizmi; nomlar va o‘qiluvchanlik. PR hajmi — 400 qatorgacha; katta PR ni ko‘rib chiqish sifati keskin tushadi. Ko‘rib chiqish — 24 soat ichida.
Izohlar madaniyati: izoh kod haqida, odam haqida emas; aniq va taklif bilan (“bu yerda afterCommit() kerak, aks holda worker eski qoldiqni o‘qiydi”); jiddiylik belgisi bilan — blocking: (tuzatmasdan merge yo‘q), question:, nit: (mayda, ixtiyoriy); GitHub ning “suggested change” funksiyasi bilan tayyor tuzatish taklif qilish. Muallif har bir izohga javob beradi yoki tuzatadi. Linter topadigan narsalar (bo‘sh joy, import tartibi) haqida izoh yozmang — bu vaqt isrofi; ularni avtomatlashtiring.
Pre-commit hook — git commit paytida avtomatik ishlaydigan skript: xatoni iloji boricha erta (“shift-left”) ushlaydi. .git/hooks Git da saqlanmaydi, shuning uchun skript .githooks/pre-commit ga yoziladi va har bir dasturchi bir marta git config core.hooksPath .githooks bajaradi (yoki composer skripti orqali). Hook tez bo‘lsin: staged PHP fayllarga pint --test va phpstan, unit testlar; to‘liq to‘plam — CI da (14-mavzu). git commit --no-verify hookni chetlab o‘tadi — shuning uchun haqiqiy kafolat baribir CI va branch himoyasi. Tayyor vositalar: CaptainHook, GrumPHP (PHP), Husky (Node).
git switch -c feature/low-stock-alert — issue raqami bilan#!/bin/sh # o‘rnatish: git config core.hooksPath .githooks FILES=$(git diff --cached --name-only --diff-filter=ACMR -- '*.php') [ -z "$FILES" ] && exit 0 echo "Pint..." ./vendor/bin/pint --test $FILES || { echo "Uslub xatosi: ./vendor/bin/pint ni ishga tushiring" exit 1 } echo "Larastan..." ./vendor/bin/phpstan analyse --no-progress $FILES || exit 1 echo "Unit testlar..." ./vendor/bin/pest --testsuite=Unit --stop-on-failure || exit 1
$ git commit -m "Kam qoldiq xabari" Pint... ⨯ app/Jobs/SendLowStockAlert.php no_unused_imports Uslub xatosi: ./vendor/bin/pint ni ishga tushiring (commit bekor qilindi)
--diff-filter=ACMR — qo‘shilgan, nusxalangan, o‘zgargan, nomi o‘zgargan — o‘chirilganlar emaspint --test $FILES — faqat staged fayllar — tez--testsuite=Unit — hook da faqat tez testlar; to‘liq to‘plam — CI daDB::transaction; qoldiq — lockForUpdate; job — afterCommit.$fillable, xom SQL da bog‘langan parametrlar, kalitlar .env da.down() bormi, katta jadvalda xavfsizmi, default qiymatlar?Har bir muammoni uni eng ishonchli topadigan himoya qatlamiga joylashtiring.
use qatori — Pint no_unused_imports qoidasi.string o‘rniga float qaytaradi — Larastan tur xatosi.dd($order) — Pest arch testi yoki statik tahlil.shipped → cancelled o‘tishiga ruxsat berilgan — Holat mashinasi dataset testi.To‘g‘ridan-to‘g‘ri push taqiqi (faqat PR), kamida bitta tasdiq, yashil avtomatik tekshiruvlar.
nit: va blocking: izohlarining farqi nimada?nit: — mayda, ixtiyoriy taklif; blocking: — tuzatilmaguncha merge qilib bo‘lmaydi.
Hook ni --no-verify bilan chetlab o‘tish yoki o‘rnatmaslik mumkin; CI esa har bir PR da majburiy va to‘liq to‘plamni ishlatadi.
expect, dataset, toThrow (closure bilan), chegaraviy qiymatlar.RefreshDatabase, PostgreSQL test bazasi, fabrikalar, invariantlar va fake lar.--coverage --min, Pint --test, Larastan darajalari, arch testlar.Unit testlar — tez, ko‘p, bazasiz.
expect(fn () => ...)->toThrow(E::class) — closure bilan.
RefreshDatabase nima qiladi?Migratsiyani bir marta bajaradi, har testni tranzaksiyada rollback qiladi.
Nomlangan variant, masalan ->inactive() — state([...]) orqali.
assertUnprocessable() va assertJsonValidationErrors([...]).
Xdebug (coverage rejimi) yoki PCOV kengaytmasi.
Laravel ni tushunadigan statik tur tahlili (PHPStan, daraja 0–9).
.githooks/ papkasi va git config core.hooksPath .githooks.
blocking: izoh qanday bo‘lardi?