6-ma’ruza matni · Korxona ilovalarini dasturlash
SSR va SPA · ma’lumotlarga boy ekranlar · filtrlash va saralash · sahifalash · formalar · dashboardlar
Omborchi 12 000 ta mahsulot ichidan “UN-” bilan boshlanadigan va qoldig‘i kam bo‘lganlarini qanday topadi? Excel dagidek barcha qatorni bitta sahifaga chiqarib qo‘ysak-chi? Avval taxmin qiling.
Server faqat kerakli 20–50 qatorni qaytaradi (sahifalash), filtr va saralash SQL da bajariladi, holat URL query string da saqlanadi (havolani ulashish va “Orqaga” tugmasi ishlaydi), qidiruv esa kechiktirilgan (debounce) so‘rov bilan yangilanadi.
when(), oq ro‘yxatli saralash va paginate()->withQueryString() bilan xavfsiz ro‘yxat so‘rovinipaginate, simplePaginate va cursorPaginate dan vaziyatga mosiniold(), @error va Livewire validatsiyasini hujjat formalarida#[Url], WithPagination va wire:model.live.debounce bilanSSR · SPA · Inertia.js · Livewire 3 · tanlov mezonlari
Korxona ilovasining interfeysi — ochiq veb-sayt emas, balki menejer, omborchi va buxgalter kun bo‘yi ishlaydigan ish joyi. Bu yerda qidiruv tizimlari (SEO) ahamiyatsiz, lekin boshqa talablar keskinlashadi: ekranda ko‘p ma’lumot (zichlik), tezkor qidiruv, klaviatura bilan ishlash, xatosiz ma’lumot kiritish va barcha modullarda bir xil ko‘rinish. Interfeys xatosi to‘g‘ridan-to‘g‘ri pulga aylanadi: noto‘g‘ri miqdor kiritilsa, 4-mavzudagi StockService noto‘g‘ri rezerv qiladi, InvoiceService esa noto‘g‘ri hisob-faktura chiqaradi.
Server tomonida render (SSR, server-side rendering) da brauzer so‘rov yuboradi, Laravel controller ma’lumotni bazadan oladi, Blade shablon tayyor HTML yasaydi va brauzer uni ko‘rsatadi. Afzalliklari: bitta kod bazasi va bitta til (PHP), autentifikatsiya va ruxsatlar sessiya orqali (5-mavzu), birinchi ochilish tez, JavaScript kam. Kamchiligi: klassik Blade da har bir harakat (filtrni o‘zgartirish, sahifaga o‘tish) sahifani to‘liq qayta yuklaydi.
Bir sahifali ilova (SPA, single-page application) da brauzerga bir marta JavaScript ilova (Vue, React) yuklanadi, keyin u serverdan faqat JSON oladi va sahifani o‘zi chizadi. Afzalliklari: yuqori interaktivlik, offline rejim imkoniyati, mobil ilova bilan umumiy API. Narxi: aslida ikkita ilova (frontend va API), validatsiya ikki joyda, klient holatini (state) boshqarish, token autentifikatsiyasi, alohida build jarayoni va jamoada kuchli JS mutaxassis. REST API ni 7-mavzuda loyihalaymiz — bugun faqat interfeys nuqtai nazaridan solishtiramiz.
Oraliq yechimlar ham bor. Livewire 3 — komponent holati serverda (PHP sinfida) saqlanadi; brauzer foydalanuvchi harakatini AJAX so‘rov sifatida yuboradi, server komponentni qayta render qiladi va brauzer faqat o‘zgargan HTML qismini almashtiradi. Natijada PHP da yozib, SPA ga yaqin tajriba olinadi. Inertia.js esa Laravel controllerdan Inertia::render('Products/Index', [...]) orqali Vue yoki React sahifaga props uzatadi: marshrutlash, validatsiya va avtorizatsiya Laravelda qoladi, alohida API yozish shart emas.
OmborPro uchun tanlov — Blade + Livewire 3: jamoa PHP biladi, ekranlarning aksariyati jadval va formalar, muddat 15 hafta. Keng tarqalgan xatolar: “zamonaviy” deb SPA tanlab, semestrning yarmini infratuzilmaga sarflash; yoki aksincha, Livewire da har bir maydonga wire:model.live qo‘yib, har bir harf uchun serverga so‘rov yuborish. Tanlov mezonlari: jamoa ko‘nikmasi, interaktivlik darajasi, offline va mobil talab, filiallardagi internet sifati.
@can bilan ruxsatlar (5-mavzu)| Yondashuv | Qanday ishlaydi | Qachon mos |
|---|---|---|
| Blade (klassik SSR) | Controller → Blade → HTML; har harakat — yangi sahifa | Oddiy CRUD, hisobotlar, ichki portallar |
| Blade + Livewire 3 | Komponent holati serverda; AJAX bilan faqat o‘zgargan HTML | Jadval, filtr, dinamik formalar — PHP jamoa |
| Inertia.js + Vue/React | Laravel controller sahifaga props beradi; API shart emas | Boy UI kerak, lekin bitta Laravel ilova |
| SPA + REST API | Alohida JS ilova, server faqat JSON qaytaradi | Mobil/offline, bir nechta klient, katta frontend jamoa |
wire:model.live.debounce.300ms="search"POST /livewire/update ga snapshot va o‘zgarishlarni yuboradi$search yangilanadi, updatedSearch() hook, render()debounce, wire:model.blur va kerakli joyda .live muhim.Har bir ekranni mos qutiga joylashtiring.
OrderForm bilan PHP da yoziladi.SSR da HTML serverda yasaladi (bitta kod bazasi, sessiya); SPA da brauzer JSON oladi va sahifani o‘zi chizadi (frontend + API).
Serverda, PHP sinf xossalarida; brauzer har harakatdan keyin o‘zgargan HTML ni oladi va DOM ni yangilaydi.
Offline ishlash, mobil qurilma uchun native ilova, juda boy klient interaktivligi yoki bir nechta mustaqil klient.
Ro‘yxat ekrani anatomiyasi · jadval dizayni · formatlash · eager loading
Korxona ilovasi ekranlarining katta qismi ikki turga bo‘linadi: ro‘yxat (mahsulotlar, buyurtmalar, hisob-fakturalar) va hujjat (bitta buyurtma, uning qatorlari va holati). Yaxshi ro‘yxat ekranining tarkibi: sarlavha va asosiy amal (“Yangi mahsulot”), filtrlar paneli, jadval, sahifalash, ommaviy amallar (tanlanganlarni eksport qilish), bo‘sh holat (“Hech narsa topilmadi — filtrni tozalang”) va yuklanish holati. Bo‘sh holat unutilsa, foydalanuvchi tizim buzildi deb o‘ylaydi.
Jadval dizayni qoidalari: raqamlar va pul o‘ngga tekislanadi (xonalar ustma-ust tushadi), matn chapga; pul ming ajratgich bilan va valyuta ko‘rsatilib yoziladi (1 250 000 so‘m); sana — d.m.Y formatida va Toshkent vaqtida (Asia/Tashkent); buyurtma holati — rangli belgi (badge), 4-mavzudagi OrderStatus enum ning label() va color() metodlari orqali. Sarlavha qatori yopishqoq (sticky) bo‘lsin, qatorlar zich, SKU monoshriftda. Rangning o‘zi yetarli emas: “kam” qoldiq qizil bilan birga matn bilan ham yozilishi kerak.
Ma’lumot olish ham interfeysning bir qismi. Jadvalning har bir qatorida kategoriya nomi chiqsa va u eager loading siz olinsa, 20 qator uchun 21 ta SQL so‘rov ketadi — N+1 muammosi. Yechim: Product::with('category') yoki faqat kerakli ustunlar uchun with('category:id,name'). Qoldiq yig‘indisi kerak bo‘lsa — withSum('stocks', 'quantity'), natija stocks_sum_quantity xossasida keladi. N+1 ni aniqlash va o‘lchashni 13-mavzuda Debugbar bilan chuqurroq ko‘ramiz.
Formatlash qayerda bo‘lishi kerak? Pul va sanani controllerda satrga aylantirmang — controller ma’lumot beradi, ko‘rinish qatlami (Blade, yordamchi funksiya yoki komponent) uni formatlaydi. Bazadagi decimal(14,2) qiymat Eloquent decimal:2 cast bilan satr bo‘lib keladi — hisob-kitobda uni float ga aylantirib yubormang. Xavfsizlik ham shu yerda: {{ $p->name }} qiymatni htmlspecialchars bilan ekranlaydi, {!! !!} esa ekranlamaydi va faqat ishonchli HTML uchun ishlatiladi (aks holda XSS, 5-mavzu).
Mahsulotlar, buyurtmalar, hisob-fakturalar — barcha ro‘yxat ekranlari bir xil tuzilishda bo‘lsa, foydalanuvchi tez o‘rganadi.
products.manage ruxsati borlarga)wire:loading — “Qidirilmoqda…”, jadval xiralashadi<table class="table table-sm table-hover"> <thead class="sticky-top"> <tr><th>SKU</th><th>Nomi</th><th>Kategoriya</th> <th class="text-end">Narx, so‘m</th></tr> </thead> <tbody> @forelse ($products as $p) <tr> <td><code>{{ $p->sku }}</code></td> <td>{{ $p->name }}</td> <td>{{ $p->category->name }}</td> <td class="text-end">{{ som($p->price) }}</td> </tr> @empty <tr><td colspan="4">Hech narsa topilmadi</td></tr> @endforelse </tbody> </table>
SKU Nomi Kategoriya Narx, so‘m UN-001 Un oliy nav 50 kg Un mahsulotlari 385 000 GR-007 Guruch lazer 25 kg Yorma 41 000
{{ … }} — qiymat htmlspecialchars bilan ekranlanadi — XSS dan himoya$p->category->name — controllerda with('category') bo‘lmasa — N+1som() — o‘zimiz yozgan formatlash yordamchisi (keyingi slayd)text-end — pul va raqamlar o‘ngga tekislanadifunction som(int $x): string { return number_format($x, 0, '.', ' ') . ' so‘m'; } function badge(int $qty, int $res, int $min): string { $free = $qty - $res; return match (true) { $free <= 0 => 'tugagan', $free < $min => 'kam', default => 'yetarli', }; } echo som(1250000), "\n"; echo badge(120, 20, 50), ' | ', badge(30, 0, 50), "\n"; echo badge(5, 5, 10), ' | ', som(-45000);
1 250 000 so‘m yetarli | kam tugagan | -45 000 so‘m
number_format($x, 0, '.', ' ') — ming ajratgich — bo‘sh joy, kasr qismi yo‘q$qty - $res — mavjud qoldiq = quantity − reserved (3-mavzudagi stocks)match (true) — shartlar tartib bilan tekshiriladi — birinchi mos kelgani<span class="badge">{{ badge(...) }}</span> — rang + matnFiltr hech narsa topmaganda foydalanuvchi xato yuz berdi deb o‘ylamasligi va filtrni tozalash yo‘lini ko‘rishi uchun.
O‘ngga tekislanadi, ming ajratgich bilan va valyuta bilan: 1 250 000 so‘m.
Product::with('category') (yoki with('category:id,name')) bilan eager loading qilib.
Query string — holat manbai · when() · ILIKE qidiruv · oq ro‘yxatli saralash
Ro‘yxat ekranining holati — qidiruv matni, kategoriya, saralash va sahifa — URL query string da saqlanadi: /products?search=un&category_id=3&sort=price&dir=desc&page=2. Bu oddiy qaror katta foyda beradi: havolani hamkasbga yuborish mumkin, brauzerning “Orqaga” tugmasi ishlaydi, sahifa yangilanganda filtr yo‘qolmaydi, loglarda foydalanuvchi aynan nimani qidirganini ko‘rasiz. Filtrlar formasi shuning uchun method="GET" bo‘ladi; Livewire da esa #[Url] atributi xossani URL bilan bog‘laydi.
Laravel da shartli filtr uchun when() usuli qulay: ->when($value, fn ($q, $value) => ...) — qiymat bo‘sh bo‘lsa, shart qo‘shilmaydi va kod if lar bilan to‘lmaydi. Kirishni o‘qishda tipli metodlardan foydalaning: $request->integer('category_id') (yo‘q bo‘lsa 0), $request->boolean('active'), $request->filled('search'). Qidiruvda where('name', 'ilike', "%{$s}%") — qiymat binding sifatida yuboriladi, ya’ni SQL injection bo‘lmaydi. PostgreSQL da like katta-kichik harfni farqlaydi, ilike — farqlamaydi.
Saralashda asosiy xavf: ustun nomi binding bo‘la olmaydi. ->orderBy($request->sort) deb yozilsa, foydalanuvchi istalgan ustunni beradi: noma’lum ustun — 500 xato, ?sort=password — maxfiy ustun bo‘yicha saralab ma’lumot sizdirish, orderByRaw($request->sort) esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri SQL injection. Yechim — oq ro‘yxat (whitelist): ruxsat etilgan ustunlar ro‘yxati, yo‘nalish faqat asc yoki desc, noma’lum qiymat — standart saralash yoki 400 xato.
Yana bir nozik joy — barqaror tartib. Agar 40 ta mahsulotning narxi bir xil bo‘lsa, order by price ularni har so‘rovda boshqacha tartibda qaytarishi mumkin, natijada bir mahsulot 1- va 2-sahifada takrorlanadi, boshqasi esa umuman ko‘rinmaydi. Shuning uchun har doim oxiriga noyob ustun qo‘shing: ->orderBy($sort, $dir)->orderBy('id'). Katta jadvallarda tez-tez filtrlanadigan ustunlarga indeks kerak — buni 13-mavzuda o‘lchab ko‘ramiz.
public function index(Request $request): View { $search = trim((string) $request->query('search')); $sort = in_array($request->query('sort'), self::SORTS, true) ? $request->query('sort') : 'name'; $dir = $request->query('dir') === 'desc' ? 'desc' : 'asc'; $products = Product::query() ->with('category:id,name') ->when($search !== '', fn ($q) => $q->where( fn ($w) => $w->where('name', 'ilike', "%{$search}%") ->orWhere('sku', 'ilike', "%{$search}%"))) ->when($request->integer('category_id'), fn ($q, $id) => $q->where('category_id', $id)) ->orderBy($sort, $dir)->orderBy('id') ->paginate(20) ->withQueryString(); return view('products.index', compact('products')); }
GET /products?search=un&category_id=3&sort=price&dir=desc SQL (soddalashtirilgan): select * from products where (name ilike ? or sku ilike ?) and category_id = ? and deleted_at is null order by price desc, id asc limit 20 offset 0 bindings: ['%un%', '%un%', 3]
self::SORTS — ['sku', 'name', 'price', 'created_at'] — oq ro‘yxatwhen($cond, fn) — qiymat bo‘sh bo‘lsa — shart qo‘shilmaydiwhere(fn ($w) => …) — OR shartlar qavs ichida — boshqa filtrlarni buzmaydi->orderBy('id') — barqaror tartib: sahifalar orasida takror yo‘qwithQueryString() — sahifa havolalarida filtrlar saqlanadiconst SORTABLE = ['sku', 'name', 'price', 'created_at']; function parseSort(?string $p): array { $p = $p ?: 'name'; $dir = str_starts_with($p, '-') ? 'desc' : 'asc'; $col = ltrim($p, '-'); if (!in_array($col, SORTABLE, true)) { return ['name', 'asc']; // ruxsat etilmagan → standart } return [$col, $dir]; } foreach (['-price', 'sku', null, 'password; DROP'] as $p) { echo implode(' ', parseSort($p)), "\n"; }
price desc sku asc name asc name asc
?sort=-price — JSON:API uslubi: - — kamayish tartibiin_array(..., true) — qat’iy taqqoslash — tur ham tekshiriladi'password; DROP' — oq ro‘yxatda yo‘q — SQL ga umuman yetib bormaydi->orderBy($request->sort) — istalgan ustun nomi?sort=password — maxfiy ustun bo‘yicha saralash->orderByRaw($request->sort) — SQL injectionSORTS = ['sku', 'name', 'price']asc yoki desc->orderBy('id') — barqaror tartibHavolani ulashish, “Orqaga” tugmasi, sahifani yangilash va loglarda nima qidirilganini ko‘rish uchun.
->when($request->integer('category_id'), ...) kategoriya berilmaganda nima qiladi?integer() 0 qaytaradi, 0 — falsy, shuning uchun shart umuman qo‘shilmaydi.
->orderBy('id') qo‘shiladi?Teng qiymatlarda tartib barqaror bo‘lishi uchun — aks holda qatorlar sahifalar orasida takrorlanadi yoki yo‘qoladi.
paginate · simplePaginate · cursorPaginate · links() · Livewire WithPagination
50 000 qatorni brauzerga yuborish — server xotirasi, tarmoq va brauzer uchun og‘ir, foydalanuvchi uchun esa foydasiz. Sahifalash (pagination) SQL darajasida bajariladi: LIMIT 20 OFFSET 40 — uchinchi sahifa. Laravel da uchta usul bor. paginate(20) — ikkita so‘rov (count(*) va ma’lumot), sahifa raqamlari va jami sonni beradi. simplePaginate(20) — count qilmaydi, 21 ta qator olib, keyingi sahifa bor-yo‘qligini biladi; faqat “Oldingi/Keyingi”. cursorPaginate(20) — OFFSET o‘rniga where id > ? kursoridan foydalanadi.
Qaysi birini tanlash kerak? Kichik va o‘rta ma’lumotnomalar (mahsulotlar, kontragentlar) uchun paginate — foydalanuvchi “jami 1 248 ta” ni ko‘rishni xohlaydi. Katta jadvalda count(*) va chuqur OFFSET sekinlashadi: OFFSET 200000 uchun baza 200 000 qatorni o‘qib, tashlab yuboradi. Millionlab qatorli stock_movements jurnali uchun cursorPaginate mos: tezligi sahifa chuqurligiga bog‘liq emas, lekin sahifa raqamiga sakrab bo‘lmaydi va saralash noyob ustun bo‘yicha bo‘lishi shart.
Ko‘rinishda {{ $products->links() }} havolalarni chiqaradi. Laravel 12 da standart shablon — Tailwind CSS; Bootstrap ishlatsangiz, AppServiceProvider::boot() da Paginator::useBootstrapFive() chaqiring. ->withQueryString() havolalarga joriy filtrlarni qo‘shadi, ->onEachSide(1) esa joriy sahifa atrofidagi havolalar sonini belgilaydi. Sahifadagi qatorlar sonini foydalanuvchi tanlasa (per_page), uni ham oq ro‘yxat bilan cheklang (10, 25, 50) — ?per_page=100000 bilan serverni “yotqizib” qo‘yish mumkin.
Livewire 3 da sahifalash WithPagination trait bilan ishlaydi: komponentda ->paginate(20) qilasiz, ko‘rinishda $products->links() — sahifa almashinuvi to‘liq qayta yuklashsiz bo‘ladi va page parametri URL da saqlanadi. Muhim qoida: filtr o‘zgarganda 1-sahifaga qaytish kerak. Aks holda foydalanuvchi 7-sahifada turib qidiruvni o‘zgartiradi, natijada esa 2 sahifa — va u bo‘sh ekranni ko‘radi. Buning uchun updatedSearch() hook ida $this->resetPage() chaqiriladi.
| Usul | SQL | Nima beradi | Qachon |
|---|---|---|---|
paginate(20) | count(*) + limit 20 offset N | Sahifa raqamlari, jami soni, lastPage() | Ma’lumotnomalar: mahsulotlar, kontragentlar |
simplePaginate(20) | limit 21 offset N (count yo‘q) | Faqat “Oldingi / Keyingi” | Katta ro‘yxat, jami son kerak emas |
cursorPaginate(20) | where id > ? order by id limit 21 | Kursor; sahifa raqami yo‘q | Millionlab qatorli jurnal, cheksiz aylantirish |
->withQueryString() va {{ $x->links() }} bilan ishlaydi.function meta(int $total, int $per, int $page): array { $last = max(1, (int) ceil($total / $per)); $from = ($page - 1) * $per + 1; $has = $total > 0 && $page <= $last; return [ 'current_page' => $page, 'last_page' => $last, 'from' => $has ? $from : null, 'to' => $has ? min($page * $per, $total) : null, ]; } echo json_encode(meta(137, 20, 1)), "\n"; echo json_encode(meta(137, 20, 7)), "\n"; echo json_encode(meta(0, 20, 1));
{"current_page":1,"last_page":7,"from":1,"to":20}
{"current_page":7,"last_page":7,"from":121,"to":137}
{"current_page":1,"last_page":1,"from":null,"to":null}ceil(137 / 20) — 7 sahifa; oxirgisida 17 ta qatormax(1, …) — bo‘sh ro‘yxatda ham last_page = 1from / to — “121–137 / 137” yozuvi uchun; bo‘sh bo‘lsa nullfirstItem(), lastItem(), total(), lastPage()class ProductTable extends Component { use WithPagination; #[Url(as: 'q', except: '')] public string $search = ''; public function updatedSearch(): void { $this->resetPage(); } public function render() { return view('livewire.product-table', [ 'products' => Product::with('category') ->search($this->search)->orderBy('name') ->paginate(20), ]); } }
/products?q=un&page=3 → qidiruv “gur” ga o‘zgardi /products?q=gur → 1-sahifa, jadval AJAX bilan yangilandi
use WithPagination; — Livewire\WithPagination — page URL da saqlanadi#[Url(as: 'q', except: '')] — Livewire\Attributes\Url: $search ↔ ?q=; bo‘sh bo‘lsa URL da yo‘qupdatedSearch() — $search o‘zgargandan keyin chaqiriladigan hook->search(...) — Product modelidagi local scope (scopeSearch) — amaliyotda yozamiz<div> <input type="search" class="form-control" placeholder="SKU yoki nom bo‘yicha qidirish" wire:model.live.debounce.300ms="search"> <div wire:loading wire:target="search" class="small"> Qidirilmoqda… </div> <table class="table table-sm"> @foreach ($products as $p) <tr wire:key="product-{{ $p->id }}"> … </tr> @endforeach </table> {{ $products->links() }} </div>
Foydalanuvchi “un” yozdi → 300 ms kutiladi → bitta so‘rov “Qidirilmoqda…” → jadval va sahifalash yangilanadi
<div> … </div> — Livewire komponenti — bitta ildiz element.live siz — keyingi harakatgacha kutadiwire:loading — so‘rov davomida ko‘rinadi; wire:target — qaysi xossa uchunwire:key — ro‘yxat qatorlari uchun noyob kalit — DOM to‘g‘ri yangilanadipaginate va simplePaginate ning SQL darajasidagi farqi nima?paginate qo‘shimcha count(*) so‘rovini bajaradi; simplePaginate count qilmaydi, faqat bitta ortiq qator oladi.
stock_movements jurnali uchun qaysi sahifalash usuli mos va nima uchun?cursorPaginate — millionlab qatorda chuqur OFFSET sekin, kursor esa sahifa chuqurligidan qat’i nazar tez.
resetPage() chaqiriladi?Yangi natijada sahifalar soni kamroq bo‘lishi mumkin — foydalanuvchi bo‘sh sahifada qolmasligi uchun 1-sahifaga qaytiladi.
FormRequest · old() va @error · PRG · Livewire real vaqt validatsiyasi · hujjat formasi
Korxona tizimida forma — ma’lumotlar sifatining birinchi chegarasi. Noto‘g‘ri SKU, manfiy narx yoki mavjud bo‘lmagan kontragent bazaga tushsa, keyin hisobotlar va 1C bilan almashinuv buziladi. Asosiy qoida: validatsiya har doim serverda. Brauzerdagi required yoki min atributlari faqat qulaylik uchun — ularni DevTools yoki curl bilan osongina chetlab o‘tish mumkin. Laravel da validatsiya qoidalari FormRequest sinfida yoziladi: authorize() ruxsatni tekshiradi (5-mavzudagi products.manage), rules() — qoidalar, controller esa faqat $request->validated() ni oladi.
Klassik Blade formada validatsiya muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, Laravel foydalanuvchini 302 bilan oldingi sahifaga qaytaradi, xatolar va kiritilgan qiymatlar sessiyaga yoziladi. Ko‘rinishda old('sku', $product->sku) avval kiritilgan qiymatni qaytaradi (forma bo‘shab qolmaydi), @error('sku') ... @enderror esa $message bilan xato matnini chiqaradi. Har bir POST formada @csrf, tahrirlashda @method('PUT') bo‘lishi shart. Muvaffaqiyatli saqlashdan keyin PRG (Post/Redirect/Get): redirect()->route(...)->with('status', 'Saqlandi') — sahifa yangilanganda forma qayta yuborilmaydi.
Tahrirlashda keng tarqalgan xato — unikal qoida: Rule::unique('products') o‘z yozuvini ham “band” deb hisoblaydi. To‘g‘risi: Rule::unique('products')->ignore($product). Pul uchun numeric bilan birga decimal:0,2 (ko‘pi bilan 2 kasr xona) va gt:0; birlik uchun Rule::in([...]); bog‘langan yozuv uchun exists:categories,id. Xato xabarlari o‘zbek tilida bo‘lishi uchun php artisan lang:publish bilan lang/ papkasini chiqarib, lang/uz/validation.php tarjimasini qo‘shing va .env da APP_LOCALE=uz qiling.
Livewire da validatsiya real vaqtda: wire:model.blur maydon fokusdan chiqqanda qiymatni serverga yuboradi, #[Validate] atributi bo‘lgan xossa esa yangilanganda avtomatik tekshiriladi. Murakkab hujjat formasi — OrderForm: mijoz tanlanadi, qatorlar dinamik qo‘shiladi va o‘chiriladi, lines.*.quantity kabi massiv qoidalari ishlatiladi. Saqlash tugmasi biznes-logikani o‘zi bajarmaydi — 4-mavzudagi OrderService ni chaqiradi, u esa tranzaksiya ichida buyurtma va qatorlarni yozadi. UX tafsilotlari: majburiy maydonlar belgisi, inputmode="decimal", yuborish paytida tugmani o‘chirish (wire:loading.attr="disabled") — ikki marta bosishdan himoya.
class StoreProductRequest extends FormRequest { public function authorize(): bool { return $this->user()->can('products.manage'); } public function rules(): array { $product = $this->route('product'); // tahrirda — model return [ 'sku' => ['required', 'regex:/^[A-Z]{2}-\d{3}$/', Rule::unique('products')->ignore($product)], 'name' => ['required', 'string', 'max:150'], 'unit' => ['required', Rule::in(Product::UNITS)], 'price' => ['required', 'numeric', 'decimal:0,2', 'gt:0'], ]; } }
POST /products sku=un-1, price=0 302 → oldingi sahifa, sessiyada xatolar: sku: The sku field format is invalid. price: The price field must be greater than 0. (lang/uz/validation.php bilan — o‘zbekcha)
authorize() — false bo‘lsa — 403; ruxsat nomi 5-mavzudanRule::unique(...)->ignore($product) — tahrirda o‘z yozuvi “band” hisoblanmaydiProduct::UNITS — modeldagi konstanta: ['dona', 'kg', 'litr', 'quti']decimal:0,2 — pul: ko‘pi bilan 2 kasr xona; min_stock uchun — integer|min:0<form method="POST" action="{{ route('products.update', $product) }}"> @csrf @method('PUT') <label for="sku" class="form-label">SKU *</label> <input id="sku" name="sku" value="{{ old('sku', $product->sku) }}" @class(['form-control', 'is-invalid' => $errors->has('sku')])> @error('sku') <div class="invalid-feedback">{{ $message }}</div> @enderror <label for="price" class="form-label">Narx, so‘m *</label> <input id="price" name="price" inputmode="decimal" value="{{ old('price', $product->price) }}" @class(['form-control', 'is-invalid' => $errors->has('price')])> @error('price') <div class="invalid-feedback">{{ $message }}</div> @enderror <button class="btn btn-primary">Saqlash</button> </form>
Xato bo‘lsa: maydon qizil ramkada, ostida xabar, kiritilgan qiymat saqlanib qoladi (old). Muvaffaqiyat: 302 → /products, “Mahsulot UN-001 saqlandi”
@method('PUT') — HTML forma faqat GET/POST biladi — yashirin _methodold('sku', $product->sku) — avval kiritilgan qiymat, bo‘lmasa — bazadagi@class([...]) — shartli CSS sinflari: xato bo‘lsa is-invalidclass OrderForm extends Component { public ?int $counterpartyId = null; public array $lines = [['product_id' => null, 'quantity' => 1]]; protected function rules(): array { return [ 'counterpartyId' => 'required|exists:counterparties,id', 'lines.*.quantity' => 'required|integer|min:1', ]; } public function save(OrderService $orders) { $this->validate(); $order = $orders->create(OrderData::fromArray($this->all())); return $this->redirectRoute('orders.show', $order); } }
Xato: lines.0.quantity — The lines.0.quantity field must be at least 1. To‘g‘ri: draft buyurtma BY-2026-000124 → /orders/124
lines.*.product_id — exists:products,id$this->validate() — rules() bo‘yicha; xatolar @error ga tushadiredirectRoute() — Livewire 3: saqlangandan keyin hujjat sahifasigaTo‘g‘ri javobni tanlang.
✓ 302 — oldingi sahifaga, xatolar va kiritilgan qiymatlar sessiyada — Oddiy (JSON bo‘lmagan) so‘rovda ValidationException oldingi sahifaga redirect qiladi; old() va $errors shu sessiyadan o‘qiladi.
required atributi bor. Serverda validatsiya kerakmi?✓ Ha — brauzer tekshiruvini osongina chetlab o‘tish mumkin — Brauzer tekshiruvi — qulaylik. Xavfsizlik va yaxlitlik faqat server validatsiyasi bilan ta’minlanadi.
wire:clickwire:pollwire:model.blur + #[Validate]wire:key✓ `wire:model.blur` + `#[Validate]` — .blur qiymatni fokus yo‘qolganda yuboradi; #[Validate] atributli xossa yangilanganda avtomatik tekshiriladi.
Brauzer tekshiruvini DevTools yoki curl bilan chetlab o‘tish mumkin; ishonchli tekshiruv faqat serverda.
Rule::unique('products')->ignore($product) — o‘z yozuvi hisobga olinmaydi.
Sahifa yangilanganda POST qayta yuborilmaydi — buyurtma yoki mahsulot ikki marta yaratilmaydi.
Amaliy KPI · rolga mos ko‘rinish · agregat so‘rovlar · diagramma · drill-down
Dashboard — “chiroyli diagrammalar sahifasi” emas, balki harakatga undaydigan ko‘rsatkichlar ekrani. Har bir KPI foydalanuvchi savoliga javob berishi kerak: menejer uchun — “nechta buyurtma tasdiqlanishini kutyapti?”, omborchi uchun — “qaysi mahsulot tugayapti?”, buxgalter uchun — “qancha debitorlik qarzi bor?”. OmborPro uchun asosiy kartochkalar: bugungi savdo (invoiced va shipped buyurtmalar summasi), tasdiqlash kutilayotgan buyurtmalar, to‘lanmagan hisob-fakturalar qoldig‘i (total − paid_amount), mavjud qoldig‘i min_stock dan kam mahsulotlar soni.
Ko‘rsatkichlar SQL agregatlari bilan hisoblanadi: sum, count, whereDate, selectRaw. Keng tarqalgan xato — Blade ichida Order::all()->where(...)->sum('total'): bu butun jadvalni PHP xotirasiga yuklaydi. Hisob-kitob servisda (ReportService) bo‘lsin, controller va ko‘rinish faqat natijani oladi. Dashboard tez-tez ochiladi, ma’lumot esa soniya sayin o‘zgarmaydi — natijani 5 daqiqaga keshlash (Cache::remember) bazani yengillashtiradi; keshlash va uning bekor qilinishini 13-mavzuda chuqurroq ko‘ramiz.
Vizualizatsiya sodda bo‘lsin: raqamli kartochka (kechagi kunga nisbatan o‘zgarish bilan), vaqt bo‘yicha chiziqli diagramma (7 yoki 30 kun), kategoriyalar bo‘yicha ustunli diagramma. Ko‘p bo‘lakli doiraviy va 3D diagrammalardan qoching — ularda qiymatlarni solishtirish qiyin. Diagramma uchun Chart.js ni CDN orqali ulash yetarli; ma’lumot Blade dan @json($series->values()) bilan JavaScript ga xavfsiz uzatiladi. Har bir kartochka bosilganda tegishli filtrlangan ro‘yxatga o‘tsin (drill-down): “12 ta kam qoldiq” → /products?low=1.
Dashboard rolga mos bo‘lishi kerak: debitorlik kartochkasi faqat invoices.view ruxsati borlarga, kam qoldiq — omborchi va menejerga. Blade da @can('invoices.view') ... @endcan. Lekin @can faqat ko‘rinishni yashiradi: kartochka havolasi olib boradigan sahifa ham serverda ruxsatni tekshirishi shart (middleware yoki Policy, 5-mavzu). Yana bir xato — vaqt mintaqasi: whereDate('created_at', today()) to‘g‘ri ishlashi uchun config/app.php da timezone Asia/Tashkent bo‘lishi kerak, aks holda “bugun” UTC bo‘yicha hisoblanadi.
Har bir kartochka — bitta savolga javob va bosilganda filtrlangan ro‘yxatga o‘tadi.
invoiced + shipped buyurtmalar summasi; kechagi kunga nisbatan % — menejer, adminconfirmed holatidagi buyurtmalar soni → /orders?status=confirmed — menejerunpaid va partial hisob-fakturalar: total − paid_amount — buxgalterquantity − reserved < min_stock → /products?low=1 — omborchipublic function kpi(): array { return Cache::remember('dashboard:kpi', now()->addMinutes(5), fn () => [ 'sales_today' => Order::whereDate('created_at', today()) ->whereIn('status', ['invoiced', 'shipped']) ->sum('total'), 'pending' => Order::where('status', 'confirmed')->count(), 'debt' => Invoice::whereIn('status', ['unpaid', 'partial']) ->sum(DB::raw('total - paid_amount')), 'low_stock' => Stock::join('products', 'products.id', '=', 'stocks.product_id') ->whereRaw('quantity - reserved < products.min_stock') ->count(), ]); }
['sales_today' => '48750000.00', 'pending' => 7, 'debt' => '126400000.00', 'low_stock' => 12] 4 ta agregat so‘rov; keyingi 5 daqiqa — keshdan
whereDate(..., today()) — “bugun” — Asia/Tashkent mintaqasidasum(DB::raw(...)) — qarz qoldig‘i ifoda bo‘yicha yig‘iladiwhereRaw('quantity - reserved < …') — mavjud qoldiq = quantity − reservedCache::remember — 5 daqiqalik kesh — dashboard bazani “qiynamaydi”<div class="row g-3"> @can('invoices.view') <x-kpi-card title="Debitorlik" :value="som($kpi['debt'])" :href="route('invoices.index', ['status' => 'unpaid'])" /> @endcan </div> <canvas id="sales7" height="120"></canvas> <script src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/chart.js@4.4.1"></script> <script> new Chart(document.getElementById('sales7'), { type: 'line', data: { labels: @json($series->keys()), datasets: [{ label: 'Savdo, so‘m', data: @json($series->values()) }], }, }); </script>
Buxgalter: “Debitorlik 126 400 000 so‘m” kartochkasi + diagramma Omborchi: kartochka ko‘rinmaydi (invoices.view yo‘q)
@can('invoices.view') — ko‘rinishni yashiradi; sahifa ham serverda tekshiriladi<x-kpi-card> — anonim Blade komponenti: resources/views/components/kpi-card.blade.php@json(...) — PHP qiymatini xavfsiz JSON ga aylantirib JS ga beradi:href — drill-down — kartochkadan filtrlangan ro‘yxatgaMasalan, “kam qoldiq: 12 ta” — bosilganda /products?low=1 ochiladi va omborchi buyurtma beradi.
Order::all() bilan hisoblash noto‘g‘ri?Butun jadval PHP xotirasiga yuklanadi; to‘g‘risi — servisda SQL agregati (sum, count) va qisqa kesh.
@can bilan kartochkani yashirish xavfsizlik uchun yetarlimi?Yo‘q — bu faqat ko‘rinish. Kartochka olib boradigan sahifa va amal serverda middleware yoki Policy bilan tekshirilishi shart.
in_array(..., true) va ->orderBy('id') bilan barqaror tartib.paginate — ma’lumotnoma, cursorPaginate — katta jurnal; withQueryString() va filtrda resetPage().old(), @error, PRG; Livewire da wire:model.blur va massiv qoidalari.SSR da HTML serverda yasaladi; SPA da brauzer JSON olib, sahifani o‘zi chizadi.
wire:model modifikatorsiz qachon yuboriladi?Keyingi Livewire so‘rovida (masalan, tugma bosilganda); darhol emas.
?sort=password ga to‘g‘ri munosabat?Oq ro‘yxatda yo‘q — standart saralash yoki 400 xato.
simplePaginate nima uchun tezroq?count(*) so‘rovini bajarmaydi, faqat bitta ortiq qator oladi.
withQueryString() nima qiladi?Sahifa havolalariga joriy filtr va saralash parametrlarini qo‘shadi.
Rule::unique('products')->ignore($product)
{!! $p->name !!} xavfi?Ekranlanmaydi — XSS; foydalanuvchi ma’lumoti uchun {{ }}.
Servisda (ReportService) SQL agregatlari bilan, qisqa muddat keshlanadi.
?sort= parametri bilan bog‘liq ikki xavfni va ularning yechimini yozing.