⌂Barcha darslar1 / 1 20 · Raqamli dunyoda dolzarb bo‘lib qolish — interaktiv slaydlar

ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

Ma’ruza materiallari · 2026–2027 o‘quv yili

FAN

Axborot tizimlari va Raqamli Texnologiyalar

20-ma’ruza · Raqamli dunyoda dolzarb bo‘lib qolish

2 soat

Ma’ruzachi: Ismailov Alisher

Telegram: @Urobotuz

KOMPYUTER ASOSLARI · 13-MAVZU

Raqamli dunyoda

zamon bilan hamqadam

To‘xtovsiz yangilanadigan dunyo uchun vositalar, odatlar va umrbod o‘rganish rejasi

update · learn · check · share

Yangiliklar

O‘rganish

Yangilanishlar

Hamjamiyatlar

O‘rganishda davom eting

20-MA’RUZA · 2 SOAT

0x01 · ISINISH

O‘n yoshingizdan beri nima yangilik bo‘ldi?

Bugun foydalanayotgan, lekin besh yil oldin mavjud bo‘lmagan — yoki siz ishlatmagan — bitta ilova, qurilma yoki onlayn xizmatni ayting.

O‘ylang · Juftlik · Bo‘lishing (3 daq)

1 Undan foydalanishni qanday o‘rgandingiz?

2 Yangi texnologiyalar haqida qayerdan eshitasiz?

3 Qaysi texnologik ko‘nikmaga ega bo‘lishni xohlardingiz?

0x02 · O‘QUV MAQSADLARI

Dars oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz…

1

Tushuntirish — nega texnologiya tez o‘zgarishini va umrbod o‘rganish nega muhimligini.

2

Foydalanish — yangiliklardan xabardor bo‘lish uchun axborot byulletenlari, RSS, podkastlar va hamjamiyatlar kabi vositalardan.

3

Baholash — texnologiya haqidagi axborot manbasiga ishonish mumkinligini.

4

Saqlash — qurilma va dasturlarni xavfsiz tarzda yangilangan holda.

5

Rejalashtirish — o‘z o‘rganishingizni kurslar, amaliyot, portfolio va SMART maqsadlar bilan.

0x03 · NEGA O‘ZGARADI

Nega texnologiya hech qachon to‘xtamaydi

Mur qonuni

Mikrosxemadagi tranzistorlar soni taxminan har ikki yilda ikki barobar oshib kelgan.

Yangi qurilmalar

Telefon, noutbuk va soatlarning har yili yangi modellari chiqadi.

Doimiy yangilanishlar

Ilovalar bir necha haftada, tizimlar har yili yangilanadi.

Yangi sohalar

SI, bulutli hisoblash va Buyumlar Interneti bir necha yilda o‘sdi.

Demak: bugun o‘rgangan ko‘nikmalaringiz ertaga yangilanishni talab qiladi — o‘rganish hech qachon tugamaydi.

▶ INTERAKTIV
O‘ZGARISH SUR’ATI
Mur qonuni: texnologiya nega bunchalik tez o‘zgaradi

0x04 · NEGA O‘ZGARADI

Raqamli dunyo qanchalik tez o‘zgardi

1991

Butunjahon o‘rgimchak to‘ri

Tim Berners-Lining vebi hammaga ochiladi.

2004

Ijtimoiy tarmoqlar

Facebook boshlanadi; ijtimoiy tarmoqlar dunyoga tarqaladi.

2007

Smartfonlar

iPhone sensorli telefonlarni ommalashtiradi.

2010s

Bulut va ilovalar

Fayllar, musiqa va ish onlaynga ko‘chadi; ilova do‘konlari gullaydi.

2022

Generativ SI

ChatGPT SI chat-botlarini millionlab odamlarga yetkazadi.

O‘ylang: har bir o‘zgarish yangi kasblar, yangi xavflar va o‘rganish uchun yangi narsalar yaratdi.

0x05 · TENDENSIYALAR

Kuzatib borish kerak bo‘lgan tendensiyalar

Sun’iy intellekt

Chat-botlar, tarjima, tasvir vositalari va kundalik ilovalardagi SI.

Bulutli hisoblash

Dastur va fayllar o‘z kompyuteringizda emas, masofaviy serverlarda ishlaydi.

Buyumlar Interneti

Aqlli hisoblagichlar, kameralar, soatlar va avtomobillar Internetga ulanadi.

Kiberxavfsizlik

Ko‘proq ulanish — ko‘proq hujum va himoya qilish uchun ko‘proq ish.

5G va tezroq tarmoqlar

Kechikishi kam, juda tez mobil Internet.

“Yashil” hisoblash

Kamroq energiya sarflash va kamroq elektron chiqindi hosil qilish.

0x06 · UMRBOD O‘RGANISH

Nega umrbod o‘rganish muhim

Umrbod o‘rganish = faqat maktabda emas, butun hayot davomida yangi bilim va ko‘nikmalarni o‘rganishda davom etish.

Kasblar o‘zgaradi

Ko‘pchilik kasblar endi har bir necha yilda yangi raqamli vositalardan foydalanadi.

Yangi imkoniyatlar

Frilans, startaplar va masofaviy ish yangi ko‘nikmalarni talab qiladi.

Xavfsiz qolish

Yangi firibgarliklar paydo bo‘ladi; ularni bilish sizni va oilangizni himoya qiladi.

Boshqalarga yordam

Ota-onangiz va buvi-buvalaringizga yangi xizmatlarni o‘rgata olasiz.

Ishonch

O‘rganishni o‘rganish yangi texnologiyani qo‘rqinchli emas qiladi.

Qiziquvchanlik

Narsalar qanday ishlashini tushunishning o‘zi qiziqarli.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · UMRBOD O‘RGANISH
O‘rganishda davom eting, ortda qolmang
Umrbod o‘rganish sizni texnika bilan teng saqlaydi.

0x07 · 1-TEKSHIRUV

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri?

A

Universitetdan keyin sizga kerakli barcha texnologiyani o‘rganib bo‘lasiz.

B

Mur qonuniga ko‘ra mikrosxemalar har ikki yilda taxminan ikki barobar kuchsizlanadi.

C

Yangi firibgarliklarni bilish o‘rganishda davom etishning sabablaridan biri.

D

Buyumlar Interneti kundalik buyumlarning Internetga ulanishini anglatadi.

E

Smartfonlar taxminan 2007-yilda ommalashgan.

F

O‘rganishni o‘rganishning o‘zi ham ko‘nikma.

T yoki N deb yozing

T = to‘g‘ri

N = noto‘g‘ri

Bonus: har bir noto‘g‘risini tuzating.

0x08 · XABARDOR BO‘LISH VOSITALARI

Yangiliklardan xabardor bo‘lish vositalari

Texnologiya yangiliklari saytlari

Texnologiya bo‘limi bor ishonchli yangilik nashrlari.

Axborot byulletenlari

Eng muhim yangiliklarning haftalik e-mail xulosasi.

RSS va yangilik agregatorlari

Feedly yoki Google News ko‘p manbani bir joyga yig‘adi.

Podkast va video kanallar

Yo‘lda yoki sayr qilayotganda o‘rganing.

Hamjamiyatlar

Telegram kanallari, forumlar, Stack Overflow, GitHub, uchrashuvlar.

Rasmiy manbalar

Versiya izohlari, kompaniya bloglari va yordam markazlari.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · XABARDOR BO‘LISH VOSITALARI
Yigirmata manba, bitta ro‘yxat: RSS
Tasmalar kiradi, bitta o‘qish ro‘yxati chiqadi.

0x09 · XABARDOR BO‘LISH VOSITALARI

Sog‘lom axborot ratsionini tuzing

01

Bir nechta ishonchli manbani tanlang

Uch-besh yaxshi manba ellikta tasodifiy manbadan yaxshiroq.

02

Tartib o‘rnating

Belgilangan vaqtda kuniga o‘n daqiqa yoki haftasiga bir soat.

03

Formatlarni aralashtiring

O‘qing, tinglang, tomosha qiling — keyin o‘zingiz sinab ko‘ring.

04

Ortiqcha yuklamadan saqlaning

Ortiqcha bildirishnomalarni o‘chiring va “shovqinli” kanallardan chiqing.

Eslab qoling: maqsad — tushunish, har bir sarlavhani o‘qish emas.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · AXBOROT RATSIONI
Ortiqcha yuklamadan sog‘lom ratsionga
Bir nechta ishonchli manba · tartib · kamroq bildirishnoma.
▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
1-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x0A · MANBALARNI BAHOLASH

Bu manbaga ishonsa bo‘ladimi?

TEKSHIRUV

O‘zingizdan so‘rang

Xavfli belgi

Dolzarblik

Qachon e’lon qilingan yoki yangilangan?

Sana yo‘q yoki ko‘p yillik

Obro‘

Kim yozgan? Haqiqiy tajribasi bormi?

Noma’lum muallif, notanish sayt

Aniqlik

Dalil bormi? Boshqa yaxshi manbalar tasdiqlaydimi?

Manba yo‘q; faqat bitta sayt aytadi

Maqsad

U xabar beryaptimi, sotyaptimi yoki ishontiryaptimi?

Yashirin reklama, “mo‘jiza” da’volari

Mosligi

U mening savolimga javob beradimi?

Aldovchi sarlavha, mavzudan tashqari matn

Tezkor qoida: ishonish yoki ulashishdan oldin ikkita mustaqil ishonchli manbani tekshiring.

▶ INTERAKTIV
AXBOROT SAVODXONLIGI
Bu manbaga ishonsa bo‘ladimi?
Har bir manbani CRAAP bilan tekshiring, keyin xulosangizni bering.

0x0B · 2-TEKSHIRUV

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Ishonasizmi yoki tekshirasizmi?

A

Microsoft’ning rasmiy sahifasi Windows’ning yangi imkoniyatini tushuntiradi.

B

Noma’lum kanal: “Yangi ilova telefoningizni 10 barobar tezlashtiradi!”

C

2014-yilgi maqola zamonaviy telefonni sozlashni tushuntiradi.

D

Faqat o‘zi maqtaydigan mahsulotni sotadigan “sharh” sayti.

E

Uchta yirik yangilik sayti bir xil xavfsizlik ogohlantirishini xabar qiladi.

F

Ko‘p ijobiy ovoz olgan va ishlaydigan kod misoli bor forum javobi.

Qaror qiling

Ishonish

Avval tekshirish

Chetlab o‘tish

Sizga qaysi CRAAP tekshiruvi yordam berganini ayting.

0x0C · QURILMALARNI YANGILAB TURISH

Qurilmalaringizni yangilab turish

Nega yangilash kerak?

operatsion tizimlar, ilovalar va proshivka

• Xavfsizlik yamoqlari hujumchilar foydalanadigan teshiklarni yopadi

• Xatolar tuzatiladi; qurilmalar yaxshiroq ishlaydi

• Yangi imkoniyatlar va moslik

• Eski tizimlar qo‘llab-quvvatlashdan chiqadi: Windows 10 2025-yil oktabrda tugadi

Qanday xavfsiz yangilash kerak

ko‘p muammodan saqlaydigan besh daqiqa

• Avtomatik yangilanishlarni yoqing

• Faqat rasmiy do‘konlar va sozlamalardan yangilang

• Avval zaxiralang va qurilmani zaryadlang

• So‘ralganda qayta ishga tushiring — yangilanish shunda tugaydi

Ogohlantirish: saytdagi “Telefoningizni yangilash kerak — shu yerdan yuklab oling” degan oyna — tuzoq.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · YANGILANISHLAR
Xavfsizlik teshigi va uning yamog‘i
Yamoqlar teshiklarni yopadi; kechiktirish ularni ochiq qoldiradi.

0x0D · YANGI TEXNOLOGIYANI O‘RGANISH

Har qanday yangi texnologiyani o‘rganish sikli

Kashf qiling

Kerakli yangi vosita yoki ko‘nikmani payqang

→

Asoslarni o‘rganing

Qisqa kurs, qo‘llanma yoki rasmiy yo‘riqnoma

→

Mashq qiling

Kichik haqiqiy loyihada qo‘llang

→

Ulashing

Kimgadir o‘rgating yoki qilganingizni joylang

→

Mulohaza qiling

Nima ishladi? Keyin nima? Chuqurroq o‘rganing

Nega amaliyot muhim

Faqat o‘qiganimizdan ko‘ra qilganimizni ancha yaxshi eslab qolamiz.

Kichik loyihalar bilimni ko‘nikmaga aylantiradi.

Nega ulashish muhim

Biror narsani tushuntirish haqiqatan nimani tushunganingizni ko‘rsatadi.

Boshqalar fikr-mulohaza va yangi g‘oyalar beradi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · O‘RGANISH SIKLI
O‘rganish sikli bo‘ylab
Kashf qilish · o‘rganish · mashq · ulashish · mulohaza.

0x0E · QAYERDA O‘RGANISH

Qayerda o‘rganish mumkin — ko‘pincha bepul

Onlayn kurslar (MOOC)

Coursera, edX: onlayn universitet kurslari.

Bepul ta’lim saytlari

Khan Academy, freeCodeCamp, W3Schools.

Mahalliy dasturlar

IT Park kurslari, Bir million o‘zbek dasturchisi.

Video darslar

Qadamma-qadam darslar — sana va muallifni tekshiring.

Rasmiy hujjatlar

Ishlab chiqaruvchining yordam markazlari va qo‘llanmalari.

Ustozlar va hamjamiyatlar

Savol bering, to‘garaklarga qo‘shiling, mutaxassislar bilan tanishing.

0x0F · KO‘NIKMALARNI KO‘RSATISH

Sertifikatlar va portfolio

Sertifikatlar

kursni tugatganingiz yoki testdan o‘tganingiz isboti

• Onlayn kurs sertifikatlari

• Microsoft, Cisco yoki Google kabi kompaniyalarning soha sertifikatlari

• Ish beruvchilarga nimani o‘rganganingizni ko‘rsatadi

Portfolio

aslida nima qila olishingiz isboti

• Eng yaxshi loyihalaringiz bir joyda

• GitHub’dagi kod, dizaynlar, sayt yoki blog

• O‘rgangan sari o‘sadi — uni muntazam yangilang

Eng yaxshisi — ikkalasi: sertifikat o‘rganganingizni aytadi; portfolio undan foydalana olishingizni ko‘rsatadi.

▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
2-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x10 · 3-TEKSHIRUV

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Qaysi vosita yoki usul?

01

Asosiy SI yangiliklari bilan haftasiga bitta e-mail olishni xohlaysiz.

02

Yigirmata texnologiya blogini bitta ro‘yxatda kuzatmoqchisiz.

03

Kodingiz siz tushunmaydigan xato xabarini ko‘rsatmoqda.

04

Sertifikatli, ma’lumotlar tahlili bo‘yicha bepul universitet kursi.

05

Telefoningiz xavfsizlik yangilanishi tayyorligini aytmoqda.

06

Ish beruvchilar siz yaratgan saytlarni ko‘rishini xohlaysiz.

Tanlang:

Axborot byulleteni

RSS o‘quvchi

Hamjamiyat savol-javobi

MOOC

Yangilanishni o‘rnatish

Portfolio

0x11 · SI O‘QISH HAMKORI SIFATIDA

SI yordamida o‘rganish — aqlli yo‘l bilan

Oddiy qilib tushuntir

O‘z darajangizdagi, misollar bilan tushuntirish so‘rang.

Meni sinab ko‘r

Mashq savollarini so‘rang — keyin javoblarni tekshiring.

Ishimni tekshir

Kodingiz yoki yozganingiz bo‘yicha fikr oling, keyin o‘zingiz yaxshilang.

Reja tuz

O‘quv reja so‘rang, keyin uni vaqtingizga moslang.

Uch qoida: faktlarni tekshiring · shaxsiy ma’lumot kiritmang · fikrlashni o‘zingiz qiling.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · O‘RGANISH UCHUN SI
SI: yordamchimi yoki o‘rinbosar?
Tushuntirish · sinash · tekshirish · reja, keyin o‘zingiz fikrlang.

0x12 · SOG‘LOM ODATLAR

Charchab qolmasdan zamon bilan hamqadam bo‘lish

✓

QILING

Har hafta ozgina o‘rganishni rejalashtiring

Yangilikka ishonishdan oldin uni tekshiring

Kichik loyihalar yaratib o‘rganing

Dam oling — uyqu eslab qolishga yordam beradi

✗

QILMANG

Har bir yangi tendensiya ortidan birdaniga quvmang

Maqsadsiz soatlab yangilik aylantirmang

Shov-shuv va “mo‘jiza” da’volariga ishonmang

Yangilanish va xavfsizlik ogohlantirishlarini e’tiborsiz qoldirmang

0x13 · DOIMIY KO‘NIKMALAR

Hech qachon eskirmaydigan ko‘nikmalar

Raqamli savodxonlik

Qurilmalar, fayllar, Internet va yangi ilovalardan ishonch bilan foydalanish.

Muammolarni hal qilish

Muammoni qadamlarga bo‘lish (7-mavzu).

Tanqidiy fikrlash

Axborot va manbalarni puxta baholash.

Muloqot va jamoaviy ish

Boshqalar bilan onlayn va yuzma-yuz ishlash (11-mavzu).

O‘rganishni o‘rganish

Manba topish, mashq qilish va mulohaza qilish.

Xavfsizlik va etika

Ma’lumotni himoya qilish va mas’uliyatli harakat qilish (9, 12-mavzular).

0x14 · O‘RGANISH REJANGIZ

SMART o‘rganish maqsadini tuzing

HARF

Ma’nosi

Misol: “elektron jadvallarni o‘rganish”

S — Aniq

Aynan nimani o‘rganasiz?

Excel’da formulalar va diagrammalar

M — O‘lchanadigan

Bajarganingizni qanday bilasiz?

10 ta darsni tugatib, byudjet jadvalini tuzish

A — Erishiladigan

Siz uchun real bo‘ladimi?

Kuniga 30 daqiqa, haftasiga 5 kun

R — Tegishli

Nega bu siz uchun muhim?

Kurs loyiham uchun kerak

T — Muddatli

Qachongacha?

15-dekabrgacha

To‘liq maqsad: “15-dekabrgacha kuniga 30 daqiqadan 10 ta Excel darsini tugatib, byudjet jadvalini tuzaman.”

▶ INTERAKTIV
UMRBOD O‘RGANISH
SMART o‘quv maqsadingizni tuzing
Har bir harfni to‘ldiring — qism SMART bo‘lganda belgilar yashil bo‘ladi.
▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
3-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x15 · 4-TEKSHIRUV

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

SMARTmi yoki yo‘q?

A

“Kompyuterni yaxshi bilishni xohlayman.”

B

“1-martgacha 12 darslik HTML kursini tugatib, bitta veb-sahifa joylayman.”

C

“Shu oyda barcha dasturlash tillarini o‘rganaman.”

D

“Sakkiz hafta davomida har dushanba bitta texnologiya byulletenini o‘qiyman.”

E

“Qachondir SI haqida o‘rganaman.”

F

“Semestr oxirigacha Python asoslari bo‘yicha bepul sertifikat testidan o‘taman.”

Qaror qiling

SMART

SMART emas — qaysi harf yetishmaydi?

Bonus: bitta zaif maqsadni qayta yozing.

0x16 · HAYOTDA

O‘rganishda davom etayotgan odamlar

O‘QITUVCHI

Darslarni o‘tkazish uchun onlayn platformani o‘rganadi

→ Qisqa kurs + sinf bilan amaliyot

BUXGALTER

Qog‘ozdan buxgalteriya dasturiga o‘tadi

→ Rasmiy o‘qitish + hamkasblar yordami

FERMER

Sug‘orishni rejalash uchun ilova va sensorlardan foydalanadi

→ Video darslar + mahalliy mutaxassis

TALABA

Bepul onlayn kurslardan Python o‘rganadi

→ MOOC + GitHub’dagi loyihalar

BUVI

Nevaralariga videoqo‘ng‘iroq qilishni o‘rganadi

→ Sabrli nevara ustoz sifatida

IT MUTAXASSISI

Har kuni ertalab xavfsizlik yangiliklarini kuzatadi

→ Axborot byulletenlari + ishlab chiqaruvchi ogohlantirishlari

0x17 · TAKRORLASH

Takrorlash: bularga javob bera olasizmi?

01

Nega texnologiya juda tez o‘zgaradi?

02

Umrbod o‘rganish nima va u nega muhim?

03

Xabardor bo‘lishning to‘rtta vositasini ayting.

04

RSS o‘quvchi nima qiladi?

05

Manbani baholashning uchta tekshiruvini ayting.

06

Nega xavfsizlik yangilanishlarini o‘rnatish kerak?

07

Sertifikat yoki portfolio: farqi nimada?

08

SMART harflari nimani anglatadi?

0x18 · CHIQISH CHIPTASI

Chiqish chiptasi

Chiqishdan oldin qog‘oz varaqqa javob yozing.

1

Texnologiyadan xabardor bo‘lish uchun foydalanadigan ikkita vositani ayting — va nega tanlaganingizni.

2

Post ko‘rdingiz: “Windows’ning yangi yangilanishi fayllaringizni o‘chiradi!” Ulashishdan oldin qaysi ikki tekshiruvni qilasiz?

3

Keyingi to‘rt hafta uchun bitta SMART o‘rganish maqsadini yozing.

3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
? Qanday foydalanish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
RTasodifiy talabani tanlash
TJamoalar va ballar
LJonli dars: savollar talabalar telefonida
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.