⌂Barcha darslar1 / 1 22 · Takrorlash darslari — interaktiv slaydlar

ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

Ma’ruza materiallari · 2026–2027 o‘quv yili

FAN

Axborot tizimlari va Raqamli Texnologiyalar

22-ma’ruza · Takrorlash darslari

2 soat

Ma’ruzachi: Ismailov Alisher

Telegram: @Urobotuz

KOMPYUTER ASOSLARI · 15-HAFTA

Takrorlash

darslari

Yakuniy nazoratga tayyorgarlik: butun kurs, qiyin joylar va ko‘p mashq

takrorlash · eslash · mashq · tuzatish

Takrorlash

Xavfsizlik

Tarmoqlar

Yakuniy nazorat

16-hafta: yakuniy nazorat

22-MA’RUZA · 2 SOAT

0x01 · ISINISH

Svetofor

1 dan 14 gacha raqamlarni yozing. Har bir mavzuni bo‘yang: yashil = tushuntira olaman, sariq = biroz mashq kerak, qizil = yordam kerak.

O‘zini tekshirish (3 daq)

1 Nechta yashilingiz bor?

2 Qaysi mavzular qizil?

3 Guruhingizda qizil mavzungiz bo‘yicha kim yashil?

▶ INTERAKTIV
TAKRORLASH REJASI
Svetofor → takrorlash rejangiz
Har bir mavzuni bo‘yang va qolgan kunlarni tanlang: qizil mavzularni takrorlaydigan reja oling.

0x02 · O‘QUV MAQSADLARI

Dars oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz…

1

Qo‘llash — faol takrorlash usulini: takrorlash, eslash, mashq qilish, tuzatish.

2

Eslash — 9–14-mavzularning asosiy g‘oyalarini: xavfsizlik, tarmoqlar, aloqa, jamiyat, zamon bilan hamqadamlik.

3

Oldini olish — kursdagi eng ko‘p uchraydigan chalkashliklarning.

4

Bog‘lash — turli mavzulardagi g‘oyalarni real vaziyatlarda.

5

Mashq qilish — butun kurs bo‘yicha yakuniy nazorat savollarini.

0x03 · YAKUNIY NAZORAT XARITASI

Yakuniy nazoratda nimalar so‘raladi

Apparat · 1–5

Kompyuter asoslari, protsessor va shinalar, I/O qurilmalar, xotira, saqlash.

Dasturlar · 6–7

OT funksiyalari, xizmatlari, ikki rejim; ilovalar va SDLC.

Ma’lumotlar xavfsizligi · 9

CIA, tahdidlar, shifrlash, parollar, zaxira, jismoniy xavfsizlik.

Internet va WWW · 10

Tarmoqlar, TCP/IP, mijoz–server, Internet va intranet, ISP.

Aloqa · 11

E-mail, xabarlar, video qo‘ng‘iroqlar, hamkorlik, netiket.

Jamiyat · 12

Kasblar, raqamli tafovut, maxfiylik, sog‘liq, atrof-muhit, etika.

Hamqadamlik · 13

Yangilik manbalari, MOOC, yangilanishlar, SMART maqsadlar, portfolio.

Takrorlash va kelajak · 14

Katta g‘oyalar; kasblarda kompyuter savodxonligi; kelajak texnologiyalari.

0x04 · QANDAY TAKRORLASH KERAK

Faol takrorlang: to‘rt qadamli usul

Ko‘rib chiqish

Bitta darsning takrorlash slaydi va eslatmalarini o‘qing

→

Eslash

Hammasini yoping; eslaganingizni yozing

→

Mashq qilish

Darsning mashg‘ulotlari va yakuniy sinovini bajaring

→

Tuzatish

Faqat xato qilganlaringizni o‘rganing, keyin qayta urining

→

Takrorlash

2–3 kundan keyin unga qayting

Nega samarali

G‘oyalarni xotiradan chiqarish (eslash) va mashg‘ulotlarni kunlarga taqsimlash bilimni mustahkam qiladi.

Nimadan qochish kerak

Faqat qayta o‘qish yoki belgilash oson tuyuladi, lekin samarasi kam. Oldingi kechada yodlangan tez unutiladi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · QANDAY TAKRORLASH KERAK
Qayta o‘qishmi yoki eslash? Bir hafta
Ustunlar tasviriy, o‘lchangan ma’lumot emas.

0x05 · TAKRORLASH · 9-MAVZU

Ma’lumotlar xavfsizligi oltita kartada

CIA uchligi

Maxfiylik, yaxlitlik, mavjudlik — uchta maqsad.

Tahdidlar

Virus, qurt, troyan, josus dastur, to‘lov talab qiluvchi dastur; fishing; apparat nosozligi; inson xatosi.

Shifrlash

Ochiq matn + kalit → shifrmatn. Simmetrik: bitta kalit. Ochiq kalitli: ikkita kalit.

Parollar

Uzun parol iborasi, har sayt uchun alohida, parol menejeri, 2FA.

Zaxira va tiklash

To‘liq, inkremental, differensial; 3-2-1 qoidasi; tiklashni sinash.

Jismoniy xavfsizlik

Qulflar, ID kartalar, videokuzatuv, ekran qulfi, elektr uzilishiga qarshi UPS.

0x06 · TAKRORLASH · 10-MAVZU

Tarmoqlar, Internet va veb

Tarmoq o‘lchamlari

LAN (bino), MAN (shahar), WAN (mamlakat yoki dunyo).

Topologiyalar

Shina, yulduz, halqa, to‘rsimon, daraxt, gibrid.

TCP/IP

IP paketlarni manzillaydi va yo‘naltiradi; TCP ularni to‘liq va tartibda yetkazadi.

Mijoz–server

Mijozlar so‘raydi, serverlar javob beradi (veb, e-mail). Peer-to-peer: hammasi teng.

Internet, intranet, WWW

Internet = global tarmoq; intranet = yopiq tarmoq; WWW = Internetdagi veb-sahifalar.

ISP va DNS

ISP sizni Internetga ulaydi; DNS nomlarni IP manzillarga aylantiradi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · 10-MAVZU TAKRORI
Internet, intranet va WWW bitta rasmda
Tarmoq · sahifalar · yopiq tarmoq.
▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
1-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x07 · 1-TEKSHIRUV

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Xavfsizlik va tarmoqlar bo‘yicha tezkor savollar

A

Tarmoq bo‘ylab o‘zi tarqaladigan zararli dastur.

B

Xaker ma’lumotlar bazasidagi baholaringizni o‘zgartirsa, buziladigan maqsad.

C

Faqat oxirgi to‘liq zaxiradan keyin o‘zgarganlarni nusxalaydigan zaxira.

D

Paketlarni to‘g‘ri tartibga qaytaradigan protokol.

E

www.gov.uz ni IP manzilga aylantiradigan tizim.

F

Faqat bitta universitet ichida ishlatiladigan yopiq tarmoq.

Kalit so‘zlar

• qurt (worm)

• yaxlitlik

• differensial

• TCP

• DNS

• intranet

0x08 · TAKRORLASH · 11–13-MAVZULAR

Aloqa, jamiyat va zamon bilan hamqadamlik

E-mail

To, Cc, Bcc; aniq mavzu; xushmuomala, qisqa; yuborishdan oldin tekshirish.

Xabarlar va uchrashuvlar

Tezkor xabarlar, videokonferensiya, ruxsatli umumiy hujjatlar.

Netiket

Hurmat qiling, KATTA HARFLARsiz, maxfiylikni asrang, joylashdan oldin o‘ylang.

Jamiyatga ta’sir

Kasblar va avtomatlashtirish, raqamli tafovut, maxfiylik, sog‘liq, elektron chiqindi, SI etikasi.

Xabardor bo‘lish

Axborot byulletenlari, RSS, podkastlar, hamjamiyatlar; manbani tekshirish.

Umrbod o‘rganish

MOOC, yangilanishlar, SMART maqsadlar, sertifikatlar va portfolio.

0x09 · KO‘P UCHRAYDIGAN CHALKASHLIKLAR

Ball yo‘qotishga olib keladigan chalkashliklar

JUFTLIK

Farqi

Internet va WWW

Internet — tarmoq; WWW — u orqali uzatiladigan veb-sahifalar.

RAM va saqlash

RAM tez va elektrsiz ma’lumotni yo‘qotadi; saqlash qurilmasi fayllarni doimiy saqlaydi.

Kompilyator va interpretator

Kompilyator butun dasturni avval o‘giradi; interpretator satrma-satr ishlaydi.

Virus va qurt

Virusga fayl ochilishi kerak; qurt o‘zi tarqaladi.

Inkremental va differensial

Inkremental: oxirgi zaxiradan beri. Differensial: oxirgi to‘liq zaxiradan beri.

Cc va Bcc

Cc manzillari hammaga ko‘rinadi; Bcc manzillari yashirin.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · KO‘P UCHRAYDIGAN CHALKASHLIKLAR
Inkrementalmi yoki differensial?
Oxirgi zaxiradan beri yoki oxirgi to‘liq zaxiradan beri?
▶ INTERAKTIV
ESLASH MASHQI
Kartochkalar: butun kurs

0x0A · MAVZULARNI BOG‘LASH

Bir talabaning kuni — nechta mavzu?

07:00

Telefon budilnigi; ilovalar tunda yangilangan

→

09:00

Zoom’da onlayn ma’ruza

→

12:00

Uy vazifasini Moodle’ga yuklaydi

→

15:00

«Bank» e-maili parol so‘raydi

→

20:00

Loyihani bulut va USB’ga saqlaydi

Mavzularni toping

Yangilanishlar (6, 13) · video qo‘ng‘iroq (11) · mijoz–server veb-ilova (7, 10) · fishing (9, 11) · saqlash va zaxira (5, 9).

Sizning navbatingiz

O‘z kuningizni tasvirlab, har bir qadamga mavzu raqamlarini qo‘ying.

▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
2-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x0B · 2-TEKSHIRUV

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Aralash mashq

01

60 nafar ota-onaga e-mail yuborasiz va ularning manzillarini bir-biriga ko‘rsatmasligingiz kerak.

02

SMS: «Kartangiz bloklandi — PIN-kodingizni shu yerga kiriting».

03

Diplom ishingizning 3 nusxasini 2 xil vositada, bittasini uyda saqlaysiz.

04

Brauzeringiz sayt nomini IP manzilga aylantiradi.

05

Shifoxonaning ichki veb-portalini faqat xodimlar ocha oladi.

06

Qishloqdagi keksalar narx va ko‘nikma tufayli onlayn xizmatlardan foydalana olmaydi.

Tanlang:

Bcc

Fishing

3-2-1 qoidasi

DNS

Intranet

Raqamli tafovut

▶ INTERAKTIV
MASHQ
Aralash mashq: 12 ta tasodifiy savol
Butun kursdan savollar — yangi to‘plam uchun «Qayta urinish»ni bosing.

0x0C · YAKUNIY NAZORAT

So‘nggi hafta va nazorat kuni

✓

QILING

Shu hafta sinov yakuniy nazoratini ikki marta bajaring

Avval qizil, keyin sariq mavzularni takrorlang

Oldingi kechada yaxshi uxlang

Ruchka va ID bilan erta keling

Oxirida har bir javobni tekshiring

✗

QILMANG

Faqat sevimli mavzularingizni takrorlamang

Tun bo‘yi yodlab o‘tirmang

Qiyin savolda vahimaga tushmang — o‘tkazib, keyin qayting

1–7-mavzular materialini unutmang

Ko‘chirmang va telefon ishlatmang — ishingiz bekor qilinadi

0x0D · TAKRORLASH

Takrorlash: bularga javob bera olasizmi?

01

Ma’lumotlar xavfsizligida C, I va A nimani anglatadi?

02

Simmetrik shifrlash ochiq kalitli shifrlashdan nimasi bilan farq qiladi?

03

3-2-1 zaxira qoidasini tushuntiring.

04

TCP va IP har biri nima qiladi?

05

Internet va intranetni taqqoslang.

06

Bcc’dan qachon foydalanish kerak?

07

Hisoblashning jamiyatga ikkita ta’sirini ayting.

08

Bitta SMART o‘quv maqsadini yozing.

0x0E · CHIQISH CHIPTASI

Chiqish chiptasi

Chiqishdan oldin qog‘oz varaqqa javob yozing.

1

Svetofor ro‘yxatingizdagi qaysi qizil mavzu endi sariq yoki yashil bo‘ldi?

2

Takrorlash rejangizni yozing: nazoratgacha kuniga ikkita mavzu.

3

Bugun kechqurun 05-mashg‘ulotni (sinov yakuniy nazorati) bajaring. Ball: __ / 20.

3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
? Qanday foydalanish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
RTasodifiy talabani tanlash
TJamoalar va ballar
LJonli dars: savollar talabalar telefonida
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.