⌂Barcha darslar1 / 1 6 · Kirish va chiqarish qurilmalari · 2-qism — interaktiv slaydlar

ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

Ma’ruza materiallari · 2026–2027 o‘quv yili

FAN

Axborot tizimlari va Raqamli Texnologiyalar

6-ma’ruza · Kirish va chiqarish qurilmalari

2 qismdan 2-qism · 2 soat

Ma’ruzachi: Ismailov Alisher

Telegram: @Urobotuz

5

BESHINCHI BOB

Kompyuter asoslari

Chiqarish qurilmalari

Kompyuter o‘z natijasini inson ko‘ra oladigan yoki eshita oladigan ko‘rinishga qanday aylantiradi

Displey monitorlari

Printerlar

Plotterlar

Ovoz · proyektorlar · terminallar

5-bob · Chiqarish qurilmalari

2 / 49

06-MA’RUZA · 2 SOAT · 2/2-QISM

5-bob · Chiqarish qurilmalari

3 / 49

ISINISH

Kompyuter nimanidir hisoblab chiqardi.

U buni sizga qanday yetkazadi?

O‘ttiz soniyada imkon qadar ko‘p usulni ayting. So‘ng ularni ikki guruhga ajrating.

1

Javoblaringizdan qaysilari

elektr o‘chganda ham

iz qoldiradi?

2

Qaysilari ekran

o‘chishi bilanoq

yo‘qoladi?

3

Ikkala guruhga ham

kira oladigan qurilma

bormi?

5-bob · Chiqarish qurilmalari

4 / 49

O‘QUV MAQSADLARI

Ushbu dars oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz…

1

Ta’riflash — chiqarish qurilmasi nima ekanini hamda qattiq nusxa va yumshoq nusxa farqini tushuntirish.

2

Sanab berish — chiqarish qurilmalarining besh toifasini va istalgan qurilmani ulardan biriga joylashtirish.

3

Taqqoslash — CRT, LCD va TFT monitorlarni texnologiya, o‘lcham, quvvat va tasvir sifati bo‘yicha.

4

Farqlash — zarbli va zarbsiz printerlarni, bobdagi uchta zarbli va ikkita zarbsiz printerni nomlagan holda.

5

Tasvirlash — plotterning to‘rt turini va har birida qalam hamda qog‘oz qanday harakatlanishini.

6

Tushuntirish — ikki ovozli javob tizimini, uch proyektor turini va uch terminal turini.

7

Taqqoslash — bugungi displey turlarini (LED yoritishli LCD, OLED) va monitorning asosiy xususiyatlarini o‘qish.

8

Tushuntirish — LCD, DLP va lazerli proyektorlar qanday ishlashini hamda xona uchun proyektor tanlashni.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

5 / 49

01

Chiqarish qurilmasi nima

Ta’rif · besh toifa · qattiq nusxa va yumshoq nusxa farqi

Ta’rif

Besh toifa

Qattiq nusxa

Yumshoq nusxa

KIRISH

Chiqarish qurilmasi axborotni taqdim etadi

5-bob · Chiqarish qurilmalari

6 / 49

Chiqarish qurilmalari CPUdan qayta ishlangan ma’lumotni — axborotni — oladi va uni foydalanuvchiga kerakli shaklda taqdim etadi. Ular kompyuter va foydalanuvchi o‘rtasida interfeys vazifasini bajarib, mashina o‘qiydigan axborotni inson o‘qiydigan shaklga aylantiradi.

Bu shakl matn, grafika, audio yoki video bo‘lishi mumkin — chiqarish qurilmalarining besh toifasi shundan kelib chiqadi

1

Displey monitorlari

CRT · LCD · TFT

2

Printerlar

Zarbli va zarbsiz

3

Plotterlar

Barabanli · planshetli · siyoh purkagichli · elektrostatik

4

Ovozli chiqarish

Inson ovozini qayta tiklash · nutq sintezi

5

Proyektorlar

O‘ta yengil · konferensiya zali · statsionar

ASOSIY FARQ

Qattiq nusxa va yumshoq nusxa

5-bob · Chiqarish qurilmalari

7 / 49

DOIMIY

Qattiq nusxa

Natijaning fizik shakli.

Printerlar

Plotterlar

Qattiq nusxadagi natijani displey monitorida ko‘rsatilgan natijaga qaraganda ancha uzoq saqlash mumkin.

VAQTINCHALIK

Yumshoq nusxa

Natijaning vaqtinchalik shakli. Qattiq nusxadan farqli o‘laroq, u doimiy emas.

Displey monitorlari

Ovozli chiqarish tizimlari

Proyektorlar

Displey monitorlari eng ko‘p ishlatiladigan yumshoq nusxa chiqarish qurilmalaridir.

Printerlar va plotterlar qattiq nusxa beradi. · Displey monitorlari, ovozli chiqarish tizimlari va proyektorlar yumshoq nusxa beradi.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

8 / 49

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Qattiqmi yoki yumshoqmi? · qo‘l ko‘taring

Qattiq nusxami yoki yumshoq nusxa — va qaysi toifa?

1

Uy vazifangizning bosma nusxasi.

1-natija

2

Xona oldidagi oq ekranda ko‘rsatilayotgan film.

2-natija

3

Katta varaqqa chizilgan arxitektura chizmasi.

3-natija

4

Yordam xizmatiga qo‘ng‘iroq qilganda eshitiladigan avtomatik ovoz.

4-natija

Javoblar: 1 — qattiq nusxa, printer. 2 — yumshoq nusxa, proyektor. 3 — qattiq nusxa, plotter. 4 — yumshoq nusxa, ovozli chiqarish tizimi.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

9 / 49

02

Displey monitorlari

Eng ko‘p ishlatiladigan yumshoq nusxa qurilmasi — uch texnologiyada

CRT

LCD

TFT

Yuzma-yuz

5.1-RASM

CRT monitor — lyuminofor ekrandagi elektron nur

5-bob · Chiqarish qurilmalari

10 / 49

5.1 (a)-rasm CRT monitor

5.1 (b)-rasm CRT ning ichki qismlari

Ichida nima bor

Lyuminofor qoplamali fluoressent ekranli bo‘sh shisha naycha va elektron to‘pi deb ataladigan elektronlar manbai. Ekran va elektron to‘pi joylashgan naycha — CRT (elektron-nurli trubka).

Uch asosiy qism

Elektron to‘pi

Lyuminofor qoplamali ekran

Elektromagnit g‘altaklar

1

CRT orqali o‘tayotgan tok uni qizdiradi va elektron to‘pi elektronlar nurini chiqaradi.

2

Nur piksel deb ataladigan kichik nuqtalardan iborat ekranga uriladi va lyuminofor qoplama nur taratadi.

3

Shisha naychadagi elektromagnit g‘altaklar nurni og‘diradi, shunda u ekranni bo‘ylab skanerlaydi.

4

Skanerlash tasvir hosil qiladi, yorug‘lik intensivligining o‘zgarishi esa uni inson ko‘zi ko‘rishiga imkon beradi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · CRT MONITOR
Elektron nur ekranni bo‘yaydi
To‘p → g‘altaklar → lyuminofor piksellar yonadi.

CRT MONITOR

Dizaynerlar uni nega yoqtirgan — va u nega yo‘qolib ketdi

5-bob · Chiqarish qurilmalari

11 / 49

Ko‘p grafik dizaynerlar CRT monitorlarni afzal ko‘rgan; bob sababini aytadi: kontrast nisbati va rang chuqurligi.

AFZALLIKLARI

•Yuqori kontrast nisbati

•Yuqori rang chuqurligi — shuning uchun ko‘p grafik dizaynerlar ularni afzal ko‘rgan

•Ruxsatni o‘zgartirish tasvir tiniqligiga ta’sir qilmaydi

KAMCHILIKLARI

•Juda katta va stolda ko‘p joy egallaydi

•Ko‘p quvvat sarflaydi

•Ko‘p issiqlik chiqaradi

Uchinchi afzallikni yodda tuting — keyingi slayddagi LCD monitor aynan shuni qila olmaydi.

5.2-RASM

LCD monitor — suyuq kristallar og‘diradigan yorug‘lik

5-bob · Chiqarish qurilmalari

12 / 49

5.2-rasm LCD monitor

LCD monitor tasvirlarni ko‘rsatish uchun suyuq kristallar texnologiyasidan foydalanadi. Suyuq kristallar — LCD ichiga to‘ldirilgan suyuqlik molekulalari.

MOLEKULALAR

Ular turli yo‘nalishlarda oson oqadi va yorug‘lik nurini og‘dira oladi. Ular o‘z yo‘nalishini saqlaydi va bir-biriga nisbatan bir xil holatda turadi.

HAR BIR PIKSEL

Ikki shaffof elektrod va kesishgan qutblovchi filtrlar orasidagi suyuqlik molekulalari qatlamidan iborat.

TASVIR QANDAY HOSIL BO‘LADI

Molekulalarga tushgan yorug‘likni ular qutblovchi filtr tomon og‘diradi, filtr yorug‘likni yutadi — tasvirni ko‘rsatish uchun o‘sha joy qorong‘i ko‘rinadi.

AFZALLIKLARI

Kichik va yengil, shuning uchun stolda kam joy egallaydi. Quvvat sarfi juda past, chunki suyuqlik molekulalariga yorug‘likni og‘dirish uchun kam quvvat kerak.

Uch kamchilik: ruxsat qat’iy, shuning uchun o‘zgartirilganda tasvir xiralashadi · tasvir tez harakatlanganda yoki tez o‘zgarganda tiniqlik pasayadi · rang sifati CRT monitordan zaifroq.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · LCD MONITOR
LCD pikseli qanday qorong‘ilashadi
Nur kiradi → molekulalar og‘diradi → filtr yutadi → o‘sha piksel qorong‘i.

5.3-RASM

TFT monitor — har bir pikselida tranzistori bor LCD

5-bob · Chiqarish qurilmalari

13 / 49

5.3-rasm TFT monitor

TFT monitor LCD monitorga o‘xshaydi, bitta farqi bor: tasvir sifatini oshirish uchun u suyuq kristall texnologiyasi bilan birga yupqa plyonkali tranzistor texnologiyasidan foydalanadi.

FARQI

LCD monitor faqat suyuq kristall texnologiyasidan foydalanadi. TFT monitor unga yupqa plyonkali tranzistorlarni qo‘shadi.

HAR BIR PIKSELDA

Ekrandagi har bir piksel uchun kichik tranzistor kaliti va kondensator ishlatiladi, har bir piksel alohida boshqariladi.

ZARYADLASH

Qator skanerlash drayveri ma’lum qatordagi barcha piksellar kondensatorlarini zaryadlash uchun tranzistor kalitini yoqadi.

USHLAB TURISH

Kondensatorlar zaryadlanishi bilan tranzistor o‘chadi. So‘ng kondensator qator skanerlash drayveri tranzistorni yana yoqquncha bir xil kuchlanishni saqlab turadi.

Eslab qolish kerak bo‘lgan bitta gap: TFT = suyuq kristall texnologiyasi + yupqa plyonkali tranzistor texnologiyasi, bu LCD dan yaxshiroq tasvir sifatini beradi.

▶ INTERAKTIV
EKRAN ICHIDA
Piksel istalgan rangni qanday hosil qiladi
Har bir pikselda qizil, yashil va ko‘k sub-piksellar bor. Ularni aralashtiring — yoki maqsad rangga moslashtiring.

YUZMA-YUZ

Uch monitor taqqoslanganda

5-bob · Chiqarish qurilmalari

14 / 49

​

CRT

LCD

TFT

Texnologiya

Elektron-nurli trubka: elektron to‘pi, lyuminofor qoplamali ekran va elektromagnit g‘altaklar

Yorug‘likni qutblovchi filtr tomon og‘diradigan suyuq kristallar

Suyuq kristall texnologiyasi va yupqa plyonkali tranzistor texnologiyasi

O‘lcham va og‘irlik

Juda katta; stolda ko‘p joy egallaydi

Kichik va yengil; kam joy egallaydi

LCD ga o‘xshash *

Quvvat

Ko‘p quvvat sarflaydi va ko‘p issiqlik chiqaradi

Juda past — suyuqlik molekulalariga yorug‘likni og‘dirish uchun kam quvvat kerak

LCD ga o‘xshash *

Ruxsatni o‘zgartirish

Tasvir tiniqligiga ta’sir qilmaydi

Qat’iy ruxsat — o‘zgartirilganda tasvir xiralashadi

Bobda aytilmagan

Tasvir sifati

Yuqori kontrast va rang chuqurligi; ko‘p grafik dizaynerlar afzal ko‘rgan

Rang sifati CRT dan zaifroq; tasvir tez harakatlanganda tiniqlik pasayadi

LCD dan yaxshiroq, chunki har bir piksel alohida boshqariladi

* Bobda faqat TFT monitor LCD monitorga o‘xshashligi, bitta farqi — tasvir sifatini oshirish uchun yupqa plyonkali tranzistor texnologiyasi qo‘shilgani aytilgan.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

15 / 49

BUGUNGI MONITORLAR

CRT, LCD va TFT’dan keyin: bugun uchraydigan displeylar

1

LED yoritishli LCD

Odatdagi «LED monitor»: orqasidan LEDlar bilan yoritilgan LCD (TFT) panel. Yupqa, yorqin, arzon.

2

OLED

Har bir piksel o‘zi nur chiqaradi — haqiqiy qora, juda yupqa, hatto egiluvchan. Telefon va qimmat televizorlar.

3

QLED

Yorqinroq va boyroq rang uchun kvant nuqtali qatlamga ega LED yoritishli LCD.

4

Plazma

Neon lampalar kabi yonadigan kichik gaz kataklari. 2000-yillarda katta televizorlar; endi ishlab chiqarilmaydi.

5

Sensorli ekran

Sensor qatlamli displey: ham chiqarish, ham kiritish (telefonlar, bankomatlar, kiosklar).

6

Elektron siyoh (E-ink)

Xona yorug‘ligini qog‘oz kabi qaytaradi, faqat sahifa o‘zgarganda quvvat sarflaydi. Elektron kitoblar.

Ko‘pchilik «LED monitorlar» — LED orqa yoritishli LCD/TFT panellar, shuning uchun bobdagi LCD va TFT g‘oyalari hanuz amal qiladi.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

16 / 49

BUGUNGI MONITORLAR

Monitor xususiyatlarini o‘qish

1

Ekran o‘lchami

Diagonal bo‘yicha dyuymda o‘lchanadi: ofis stoli uchun odatda 24″.

2

Ruxsat (piksellar)

Eni × bo‘yi piksellar: Full HD 1920×1080, QHD 2560×1440, 4K 3840×2160.

3

Yangilanish chastotasi

Soniyadagi tasvirlar soni, gertsda: ofis ishi uchun 60 Hz, o‘yinlar uchun 144 Hz va undan ko‘p.

4

Javob vaqti

Piksel rangi qanchalik tez o‘zgarishi, ms’da. Kamroq bo‘lsa, harakatda xiralik kam.

5

Panel turi

IPS: eng yaxshi rang va ko‘rish burchaklari. VA: chuqur kontrast. TN: tez va arzon.

6

Ulanishlar

HDMI, DisplayPort yoki USB-C monitorni kompyuterga ulaydi.

Misol: «27″ IPS, 2560×1440, 144 Hz, 1 ms, HDMI + DisplayPort» — endi uning har bir qismini o‘qiy olasiz.

▶ INTERAKTIV
MONITOR XUSUSIYATLARI
Ruxsat va aniqlik kalkulyatori
Ekran o‘lchami va ruxsatni tanlang: piksellar soni va dyuymdagi piksellarni (PPI) ko‘ring.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

17 / 49

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Qaysi monitor? · ovoz chiqarib ayting

Qaysi displey monitori ta’riflanmoqda?

1

Unda elektron to‘pi va elektromagnit g‘altaklar bor.

1-ishora

2

Ruxsatni o‘zgartirsangiz, tasviri xiralashadi.

2-ishora

3

U har bir piksel uchun tranzistor kaliti va kondensatordan foydalanadi.

3-ishora

4

U katta, issiq va ko‘p quvvat talab qiladi — lekin grafik dizaynerlar uni yoqtirgan.

4-ishora

Javoblar: 1 — CRT. 2 — LCD. 3 — TFT. 4 — CRT. Qo‘shimcha savol: qaysi ikki monitorda suyuq kristall texnologiyasi umumiy? (LCD va TFT.)

▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
1-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

18 / 49

03

Printerlar

Qog‘ozdagi qattiq nusxa — mexanik tegish bilan yoki usiz

Printer nima

Zarbli printerlar

Zarbsiz printerlar

Yuzma-yuz

PRINTERLAR

Eng keng tarqalgan chiqarish qurilmasi

5-bob · Chiqarish qurilmalari

19 / 49

Printer — kompyuter tizimi qayta ishlagan axborotning qattiq nusxasini hosil qiladigan apparat qurilma. Qattiq nusxa qog‘oz yoki boshqa fizik bosma vosita bo‘lishi mumkin — uni displey monitoridagi natijaga qaraganda ancha uzoq saqlash mumkin.

Qattiq nusxa qanday olinadi

1

Ulash

Printer kompyuterga kabel yordamida ulanadi.

2

Buyruq

Foydalanuvchi kompyuterning foydalanuvchi interfeysi orqali chop etish buyrug‘ini beradi.

3

Qattiq nusxa

Printer uzoq saqlanadigan qattiq nusxani hosil qiladi.

Printerlar to‘rt xususiyat bo‘yicha farqlanadi

Rang

Ruxsat

Xotira

Tezlik

Ba’zi printerlar tez, boshqalari sekin; ba’zilari ko‘p rangda, boshqalari faqat bitta rangda chop etadi.

Ishlash prinsipiga ko‘ra printerlar ikki asosiy toifaga bo‘linadi

Zarbli printerlar

Zarbsiz printerlar

HAMMASINI TARTIBGA SOLADIGAN BO‘LINISH

Zarbli va zarbsiz printerlar

5-bob · Chiqarish qurilmalari

20 / 49

MEXANIK TEGISH

Zarbli printerlar

Bosma kallak va qog‘oz o‘rtasida mexanik tegish bor.

Bosma kallak bolg‘achaga o‘xshaydi va siyohni qog‘ozga kerakli belgilar shaklida o‘tkazadi. Zarbli printerda har bir belgi uchun alohida bosma kallak bor: kallak siyohli lentaga uriladi, lenta qog‘ozga uriladi va o‘sha belgining izi qoladi.

Matritsali

Gulbargli

Barabanli

MEXANIK TEGISH YO‘Q

Zarbsiz printerlar

Bosma kallak va qog‘oz o‘rtasida mexanik tegish yo‘q.

Bu printerlar siyohni qog‘ozga soplo yordamida purkaydi. Ular kam shovqin chiqaradi va zarbli printerlardan tezroq — shovqin kamligining sababi mexanik harakatlanuvchi qismlarning yo‘qligi.

Siyoh purkagichli

Lazer

Uchta zarbli, ikkita zarbsiz printer — qaysi biri qaysi ekanini yodlang, chunki bob buni qayta-qayta tekshiradi.

ZARBLI PRINTER · 5.4- VA 5.5-RASMLAR

Matritsali printer — nuqtalardan tuzilgan belgilar

5-bob · Chiqarish qurilmalari

21 / 49

5.5-rasm Matritsali printer

5.4-rasm Matritsali belgilar

Har bir nuqtani kichik elektromagnit oldinga suradigan metall igna hosil qiladi. Kichik plastina ignalarni lentaga yo‘naltiradi.

Belgi bosma kallakning siyohga to‘yingan lentaga qarab oldinga-orqaga harakati bilan chop etiladi. Belgilar nuqtalardan iborat matritsadan hosil bo‘ladi.

Chop etish tezligi

Bir vaqtda to‘liq bir qator belgilarni chop eta oladi.

Chidamlilik

Juda chidamli — tez eskirmaydi. Lekin yo‘naltiruvchi plastinadagi dumaloq kanallar tez-tez urilishdan shikastlanadi va chop etilgan belgilar xira bo‘lib qoladi.

Kopirka nusxalari

Kopirka nusxalarini chiqara oladi va uzluksiz qog‘ozdan foydalanadi, shuning uchun varaqlarni qayta-qayta solish shart emas.

Narxi

Foydalanish arzon — bir sahifani chop etish narxi juda past, siyohli lenta uzoq vaqt ishlatilmasa ham keyinroq foydalanish uchun saqlanib qoladi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · MATRITSALI PRINTER
Ignalar A harfini nuqtama-nuqta chop etadi
Elektromagnitlar suradigan metall ignalar siyohli lentaga uriladi.

MATRITSALI PRINTER

Hamon do‘konlarda, hamon zavodlarda

5-bob · Chiqarish qurilmalari

22 / 49

AFZALLIKLARI

•Juda chidamli — tez eskirmaydi

•Kopirka nusxalarini chiqaradi

•Uzluksiz qog‘oz ishlatadi, varaqlarni bittalab solish shart emas

•Arzon: sahifa narxi juda past, siyohli lenta tez qurimaydi

KAMCHILIKLARI

•Chop etishda ko‘p shovqin chiqaradi

•Chop etish tezligi va sifati past

•Cheklangan ranglarni qo‘llaydi

•Ko‘p texnik xizmat talab qiladi — shikastlangan ignalar matnni buzadi

Hozir ham qayerda ishlatiladi

Chop etilgan ma’lumotning mazmuni chop etish sifatidan muhimroq bo‘lgan sohalar uchun eng mos. Matritsali printerlar uylarda kam ishlatilsa-da, biznes va sanoatda hamon keng qo‘llanadi, chunki ular arzon va kopirka nusxalarini chiqara oladi.

Shovqin nosozlik emas — bu ta’rifning o‘zi. Matritsali printer zarbli printer, shuning uchun har bir belgi hosil bo‘lganda qog‘ozga nimadir jismonan uriladi.

ZARBLI PRINTER · 5.6- VA 5.7-RASMLAR

Gulbargli printer — gulbargli disk

5-bob · Chiqarish qurilmalari

23 / 49

5.6-rasm Gulbargli (daisy wheel) printer

5.7-rasm Gulbargli printer diski

Sifatli belgilar bilan chop etadigan zarbli printer. Unda metall yoki plastmassa disk bo‘lib, belgilar gulbarglarning tashqi chetida joylashgan.

Bitta belgini qanday chop etadi

1

Disk chop etiladigan belgili gulbarg qog‘ozga qaraguncha aylanadi.

2

Bosma kallak vazifasini bajaruvchi bolg‘acha diskka uriladi.

3

Disk siyohga to‘yingan lentaga uriladi.

4

Lenta qog‘ozda belgining izini qoldiradi.

Yagona afzalligi: belgilarni turli shriftlarda chop etish.

Kamchiliklari: faqat matn chop etadi, grafika emas; juda shovqinli va juda sekin — soniyasiga taxminan 10 dan 75 tagacha belgi.

ZARBLI PRINTER · 5.8-RASM

Barabanli printer — silindrga o‘yilgan belgilar

5-bob · Chiqarish qurilmalari

24 / 49

5.8-rasm Barabanli printerning ichki qismlari

Belgilar bosma kallak bolg‘achasi atrofida aylanadigan silindrsimon barabanga o‘yilgan zarbli printer. Qog‘oz va siyohli lenta bolg‘acha bilan baraban orasida joylashadi.

QANDAY CHOP ETADI

Bolg‘acha qog‘ozga urilib, uni lentaga uradi. Lenta o‘z navbatida barabandagi belgiga uriladi va qog‘ozda belgining izi hosil bo‘ladi.

AFZALLIKLARI

Arzon va boshqa zarbli printerlardan tezroq.

SHUNINGDEK

Qog‘ozni qayta-qayta solish talab qilinmaydi.

KAMCHILIKLARI

Chop etish sifati past va ko‘p shovqin chiqaradi.

Zarba tartibiga e’tibor bering: bolg‘acha → qog‘oz → lenta → baraban. Gulbargli printerda esa bolg‘acha avval diskka uriladi, so‘ng disk lentaga uriladi.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

25 / 49

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Qaysi zarbli printer? · yozib qo‘ying

Uchta zarbli printerdan qaysi biri ta’riflanmoqda?

1

Belgilar disk gulbarglarining tashqi chetida joylashgan.

1-ishora

2

Kichik elektromagnitlar suradigan metall ignalar nuqtalar matritsasini hosil qiladi.

2-ishora

3

Belgilar bolg‘acha atrofida aylanadigan silindrga o‘yilgan.

3-ishora

4

U soniyasiga taxminan 10–75 belgi chop etadi va grafikani chop eta olmaydi.

4-ishora

Javoblar: 1 — gulbargli printer. 2 — matritsali printer. 3 — barabanli printer. 4 — gulbargli printer. Qo‘shimcha savol: uchalasidan qaysi biri kopirka nusxalarini chiqara oladi?

ZARBSIZ PRINTER · 5.9-RASM

Siyoh purkagichli printer — soplodan chiqqan tomchilar

5-bob · Chiqarish qurilmalari

26 / 49

5.9-rasm Siyoh purkagichli printer

Soplo yordamida qog‘ozga mayda siyoh tomchilarini purkab tasvir hosil qiladigan zarbsiz printer.

BELGINI SHAKLLANTIRISH

Magnitlangan plastina purkalgan siyohni qog‘ozda belgi yoki simvol shaklini hosil qiladigan qilib yo‘naltiradi.

RUXSAT

Dyuymiga 300 nuqta — grafika va tasvirlar kabi yuqori sifatli bosma nusxalar.

AFZALLIKLARI

Boshqa zarbsiz printerlarga qaraganda arzonroq va ko‘chma.

KAMCHILIKLARI

Sekin · arzon qog‘ozlarga mos maxsus siyoh talab qiladi · bosma nusxalar qurishi uchun vaqt kerak.

Imtihon uchun: bobda siyoh purkagichli printer ruxsati dyuymiga 300 nuqta deb berilgan. Shu sonni yodlang.

ZARBSIZ PRINTER · 5.10-RASM

Lazer printer — zaryadlangan baraban va quruq toner

5-bob · Chiqarish qurilmalari

27 / 49

5.10-rasm Lazer printer

Lazer nuri yordamida tasvir hosil qiladigan zarbsiz printer. U nusxa ko‘chirish mashinasidagi texnologiya asosida ishlaydi.

1

Lazer nuri selen bilan qoplangan barabanni elektr bilan zaryadlaydi.

2

Chop etiladigan butun hujjat barabanga o‘tkaziladi.

3

Zaryadlangan baraban toner deb ataladigan quruq kukun siyohga aylanib tegadi.

4

Toner barabandagi zaryadlangan tasvirlarga yopishadi.

5

Toner issiqlik va bosim yordamida qog‘ozga o‘tkaziladi.

6

Elektr zaryadlari va qolgan toner barabandan avtomatik tozalanadi.

Lazer printerlar qora va rangli matnni chop etadi — lekin rangli lazer printerlar juda qimmat, shuning uchun odatda bir rangli printerlar ishlatiladi.

Yuqori tezlik · yuqori ruxsat · turli shriftlarda yuqori sifatli chop etish · umuman shovqinsiz.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · LAZER PRINTER
Lazer printer ichida: olti qadam
Nusxa ko‘chirish mashinasidagi texnologiya: lazer, selenli baraban, toner, issiqlik.

MAXSUS MAQSADLI PRINTERLAR

Nashriyotlar va bosmaxonalar uchun uchta printer

5-bob · Chiqarish qurilmalari

28 / 49

Ko‘pchilik holatda siyoh purkagichli yoki lazer printerlar ishlatilsa-da, asosan nashriyotlar va bosmaxonalar yuqori sifatli rangli tasvir yaratish uchun ishlatadigan yuqori sifatli printerlar ham bor.

1

Foto printerlar

2

Termomum printerlar

3

Bo‘yoq-sublimatsion printerlar

Bob uchalasi haqida faqat yana bitta narsani aytadi: bu printerlar juda sekin va qimmat.

YUZMA-YUZ

Beshta printer taqqoslanganda

5-bob · Chiqarish qurilmalari

29 / 49

Printer

Turi

Qanday chop etadi

Yaxshi tomoni

Zaif tomoni

Matritsali

Zarbli

Elektromagnitlar suradigan metall ignalar lentaga urilib, nuqtalar matritsasini hosil qiladi

Chidamli · kopirka nusxalari · uzluksiz qog‘oz · sahifasi juda arzon

Shovqinli · sekin · sifati past · ranglar cheklangan · ko‘p xizmat talab qiladi

Gulbargli

Zarbli

Bolg‘acha disk gulbargiga uriladi, u esa siyohli lentaga uriladi

Sifatli belgilar · turli shriftlar

Faqat matn, grafika yo‘q · juda shovqinli · juda sekin, soniyasiga 10–75 belgi

Barabanli

Zarbli

Bolg‘acha qog‘ozni lenta va aylanuvchi barabanga o‘yilgan belgiga uradi

Arzon · boshqa zarbli printerlardan tezroq · qog‘ozni qayta solish shart emas

Chop etish sifati past · ko‘p shovqin

Siyoh purkagichli

Zarbsiz

Soplodan purkalgan mayda siyoh tomchilari, magnitlangan plastina yo‘naltiradi

300 dpi · yuqori sifatli grafika va tasvirlar · arzonroq va ko‘chma

Sekin · maxsus siyoh kerak · nusxalar qurishi vaqt oladi

Lazer

Zarbsiz

Lazer selenli barabanni zaryadlaydi, baraban tonerni olib, issiqlik va bosim bilan o‘tkazadi

Yuqori tezlik · yuqori ruxsat · turli shriftlar · shovqinsiz

Rangli lazer printerlar juda qimmat

5-bob · Chiqarish qurilmalari

30 / 49

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Zarblimi yoki zarbsizmi? · Z yoki S deb yozing

Zarblimi yoki zarbsiz — printerni nomlay olasizmi?

1

U soplo orqali dyuymiga 300 nuqta bilan siyoh tomchilarini purkaydi.

1-printer

2

Bolg‘acha qog‘ozni lenta va o‘yma belgili barabanga uradi.

2-printer

3

U selenli barabanni zaryadlaydi va tonerni issiqlik bilan qog‘ozga qotiradi.

3-printer

4

Ignalar lentaga urilib, har bir belgini nuqtalardan tuzadi.

4-printer

Javoblar: 1 — zarbsiz, siyoh purkagichli. 2 — zarbli, barabanli. 3 — zarbsiz, lazer. 4 — zarbli, matritsali. Qo‘shimcha savol: nega zarbsiz printerlar jimroq?

▶ INTERAKTIV
PRINTERLAR, PLOTTERLAR VA PROYEKTORLAR
To‘g‘ri chiqarish qurilmasini tanlang
▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
2-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

31 / 49

04

Plotterlar

Qalamlar bilan chizilgan yuqori sifatli grafika — va ularni harakatlantirishning to‘rt usuli

Plotter nima

Barabanli va planshetli

Siyoh purkagichli va elektrostatik

Yuzma-yuz

PLOTTERLAR

Siyoh bilan chop etish o‘rniga qalamlar bilan chizish

5-bob · Chiqarish qurilmalari

32 / 49

Plotter — yuqori sifatli grafika va tasvirlarni chop etish uchun ishlatiladigan qurilma. U yuqori sifatli chizma uchun bir yoki bir nechta qalamdan foydalanadi: qalamlar o‘rnini o‘zgartirib, uzluksiz chiziqlar chizadi va tasvir hosil qiladi.

Plotterlar nega paydo bo‘lgan

Printerlar juda qimmat bo‘lib, grafik kabi katta tasvirlarni chiza olmagan paytda ular rangli printerlar o‘rnida ishlatilgan. Plotterlar arzon va samarali chizishni ta’minlagan — lekin har bir rang uchun alohida qalam talab qilgan, bu tezligiga ta’sir qilgan.

Har bir rang uchun alohida qalam — shuning uchun plotter sekin edi

Keyin to‘rt rangga o‘tildi

Keyingi plotterlar faqat to‘rt asosiy rangdan foydalangan. Bular turli nisbatlarda qo‘shilib boshqa ranglarni hosil qiladigan asosiy ranglar — shuning uchun qalamlarni tez-tez almashtirish shart bo‘lmay qoldi va plotterlar tezligi oshdi.

Havorang (Cyan)

Qirmizi (Magenta)

Sariq (Yellow)

Qora (Black)

Ishlash usuliga ko‘ra to‘rt toifa

Barabanli plotterlar

Planshetli plotterlar

Siyoh purkagichli plotterlar

Elektrostatik plotterlar

PLOTTERLAR · 5.11- VA 5.12-RASMLAR

Barabanli va planshetli — nima harakatlanadi?

5-bob · Chiqarish qurilmalari

33 / 49

Barabanli plotter

5.11-rasm Barabanli plotter

Qalam

Vertikal, Y o‘qi bo‘ylab harakatlanadi — chapga yoki o‘ngga

Qog‘oz

Barabanga o‘ralgan, gorizontal, X o‘qi bo‘ylab harakatlanadi — orqaga yoki oldinga

Birgalikda

Ikki harakat grafik yoki tasvir hosil qiladi

Planshetli plotter

5.12-rasm Planshetli plotter

Qog‘oz

Uning holati o‘zgarmaydi

Qalamlar

X va Y o‘qlari bo‘ylab turli yo‘nalishlarda harakatlanadi

O‘lcham chegarasi

Chizma o‘lchami qog‘oz joylashtiriladigan planshet o‘lchamiga bog‘liq

Barabanli plotter: qalam ham, qog‘oz ham harakatlanadi. · Planshetli plotter: faqat qalamlar harakatlanadi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · PLOTTERLAR
Barabanli va planshetli plotter: nima harakatlanadi?
Barabanli: qalam va qog‘oz harakatlanadi. Planshetli: faqat qalamlar.

5.13- VA 5.14-RASMLAR

Siyoh purkagichli va elektrostatik plotterlar

5-bob · Chiqarish qurilmalari

34 / 49

Siyoh purkagichli plotter

5.13-rasm Siyoh purkagichli plotter

Chiziq yoki yaxlit rangli natija qog‘ozga siyoh tomchilarini purkash orqali chiziladi.

Yuqori tezlik va boshqa plotterlardan sifatliroq natija.

Siyoh purkaydigan soplolar tez tiqilib qolishi mumkin, shuning uchun boshqa plotterlardan ko‘proq xizmat talab qiladi.

Elektrostatik plotter

5.14-rasm Elektrostatik plotter

Elektrostatik zaryadlar maxsus qog‘ozda mayda nuqtalardan tasvir va grafik chizadi.

Eng tez plotterlar; yuqori sifat va ruxsatli natija beradi.

Elektrostatik zaryad hosil qilish uchun ishlatiladigan kimyoviy moddalar inson uchun zararli bo‘lishi mumkin.

YUZMA-YUZ

To‘rtta plotter taqqoslanganda

5-bob · Chiqarish qurilmalari

35 / 49

Plotter

Qanday ishlaydi

Kuchli tomoni

Zaif tomoni

Barabanli

Qalam Y o‘qi bo‘ylab, barabanga o‘ralgan qog‘oz X o‘qi bo‘ylab harakatlanadi

Ikki harakat birgalikda grafik yoki tasvir hosil qiladi

—

Planshetli

Qog‘oz qo‘zg‘almaydi, qalamlar X va Y o‘qlari bo‘ylab turli yo‘nalishlarda harakatlanadi

—

Chizma o‘lchami planshet o‘lchamiga bog‘liq

Siyoh purkagichli

Chiziq yoki yaxlit rangli natija uchun qog‘ozga siyoh tomchilarini purkaydi

Yuqori tezlik, boshqa plotterlardan sifatliroq natija

Soplolar tez tiqilishi mumkin, ko‘proq xizmat kerak

Elektrostatik

Elektrostatik zaryadlar maxsus qog‘ozda mayda nuqtalardan tasvir va grafik chizadi

Eng tez plotterlar; yuqori sifat va ruxsat

Zaryad hosil qiluvchi kimyoviy moddalar zararli bo‘lishi mumkin

Chiziqchalar ataylab qo‘yilgan: bobda barabanli plotter uchun kamchilik, planshetli plotter uchun afzallik aytilmagan. Javobda ularni o‘ylab topmang.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

36 / 49

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Qaysi plotter? · ovoz chiqarib ayting

To‘rtta plotterdan qaysi biri ta’riflanmoqda?

1

Tasvir hosil qilish uchun qalam ham, qog‘oz ham harakatlanadi.

1-ishora

2

Qog‘oz qo‘zg‘almaydi, faqat qalamlar harakatlanadi.

2-ishora

3

U siyoh tomchilarini purkab chizadi, soplolari oson tiqiladi.

3-ishora

4

U eng tezi va zaryad hosil qilish uchun kimyoviy moddalardan foydalanadi.

4-ishora

Javoblar: 1 — barabanli plotter. 2 — planshetli plotter. 3 — siyoh purkagichli plotter. 4 — elektrostatik plotter. Qo‘shimcha savol: zamonaviy plotter ishlatadigan to‘rt rangni ayting.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

37 / 49

05

Ovoz, proyektorlar va terminallar

Eshitiladigan natija, devorga proyeksiyalanadigan natija — va ham kiritish, ham chiqarishni bajaradigan qurilma

Ovozli chiqarish tizimlari

Nutq sintezi

Uch proyektor turi

Uch terminal turi

OVOZLI CHIQARISH TIZIMLARI

Kompyuterni gapirtirishning ikki usuli

5-bob · Chiqarish qurilmalari

38 / 49

Ovozli javob tizimlari deb ham ataladi. Ular oddiy xabarlarni inson nutqi shaklida yozib oladi, so‘ng ularning barchasini birlashtirib, bitta xabar hosil qiladi.

Inson ovozini qayta tiklash

VA BOSHQA TOVUSHLAR

Kirish

Tovush analog shaklda olinadi va raqamli shaklga aylantiriladi.

Saqlash

O‘zgartirilgan ma’lumot biror saqlash qurilmasida doimiy saqlanadi.

Chiqish

Raqamli tovush so‘zlar, iboralar yoki musiqa bo‘lishi mumkin. U karnaylarga yuboriladi va ular orqali foydalanuvchilarga eshittiriladi.

Nutq sintezi

MATNNI NUTQQA AYLANTIRISH

Kirish

Tovush analog shaklda olinadi va nutq shakliga aylantiriladi.

Nima kerak

Tovush kengaytirish kartasi, nutq sintezatori va yozma matnni nutqqa aylantiradigan maxsus dastur.

So‘z qanday tuziladi

Nutq sintezatori bitta so‘z hosil qilish uchun taxminan 50–60 ta asosiy tovushni birlashtiradi. So‘ng bu so‘zlar birlashib nutq hosil qiladi.

Sifat nutq inson ovoziga qanchalik o‘xshashligiga va foydalanuvchi uni qanchalik oson tushunishiga bog‘liq. · Asosiy qo‘llanilishi — mijozlarga xizmat ko‘rsatish bo‘limlarida, masalan telekommunikatsiya kompaniyalarida ishlatiladigan interaktiv ovozli javob (IVR) tizimlari.

5.15-RASM

Proyektorlar — oq ekranda kattaroq tasvir

5-bob · Chiqarish qurilmalari

39 / 49

5.15-rasm Ko‘chma proyektor

Proyektor optik tizim, yorug‘lik manbai va asl tasvirlarni o‘z ichiga olgan displeylardan iborat.

Tasvirni katta oq ekranga proyeksiyalash uchun kompyuter yoki video qurilmaga ulanadigan qurilma. Proyeksiyalangan tasvirlar asl tasvirlardan kattaroq.

O‘ta yengil ko‘chma proyektorlar

Kichik o‘lchamli, shuning uchun ko‘chma proyektorlar deb ataladi.

Konferensiya zali proyektorlari

Biznes uchrashuvlari va katta yig‘ilishlar kabi keng joylarda proyeksiya uchun ishlatiladi. Yengil emas, lekin o‘ta yengil proyektorlardan yaxshiroq proyeksiya beradi.

Statsionar proyektorlar

Eng qimmat proyektorlar. Taqdimot joyiga doimiy o‘rnatiladi va yorqin yorug‘likda ham tasvirni proyeksiyalay oladi.

Bir paytlar filmlar ko‘rsatish uchun ishlatilgan; hozir tashkilotlarda taqdimotlar va uyda kino ko‘rish uchun keng qo‘llanadi.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

40 / 49

PROYEKTORLAR

Proyektor tasvirni qanday hosil qiladi: LCD, DLP va lazer

LCD proyektor

DLP proyektor

Lazerli proyektor

Qanday ishlaydi

Yorug‘lik uchta kichik LCD paneldan (qizil, yashil, ko‘k) o‘tadi, keyin prizma ularni birlashtiradi

Millionlab mayda og‘uvchi ko‘zgulardan iborat chip yorug‘likni rang g‘ildiragi orqali qaytaradi

Lazer yorug‘lik manbai sifatida lampa o‘rnini egallaydi (ichida DLP yoki LCD)

Kuchli tomonlari

Yorqin, tabiiy ranglar; odatda arzonroq

Aniq, yuqori kontrast, kichik va yengil

20 000+ soat, bir zumda yoqiladi/o‘chadi, juda yorqin

Zaif tomonlari

Piksel to‘ri ko‘rinadi; filtrlarni tozalash kerak

Ba’zilar «kamalak effekti»ni ko‘radi

Eng yuqori narx

Odatiy qo‘llanilishi

Sinfxonalar va ofislar

Ko‘chma proyektorlar, uy kinoteatri, kinoteatrlar

Doimiy o‘rnatmalar, zallar, muzeylar

Lampali proyektorlar: lampa taxminan 3 000–6 000 soat xizmat qiladi va almashtirish qimmat; LED va lazer yorug‘ligi taxminan 20 000 soat xizmat qiladi.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

41 / 49

PROYEKTORLAR

Xona uchun proyektor tanlash

1

Yorqinlik (lyumen)

Chiroq yoqilgan sinfxona uchun taxminan 3 000; katta zal uchun 5 000+.

2

Tabiiy ruxsat

Slaydlar uchun WXGA 1280×800; video va mayda tafsilotlar uchun Full HD 1920×1080.

3

Kontrast nisbati

Eng yorqin oq va eng to‘q qora o‘rtasidagi farq; qanchalik yuqori bo‘lsa, shuncha yaxshi.

4

Proyeksiya masofasi

Qisqa masofali modellar 1 m dan katta tasvir beradi — o‘qituvchi soyasi tushmaydi.

5

Ulanishlar

Noutbuklar uchun HDMI, eski kompyuterlar uchun VGA, telefonlar uchun Wi-Fi orqali ekran ulashish.

6

Yorug‘lik manbai

Lampa: arzonroq, lekin almashtirish va sovitish kerak. Lazer/LED: sokin, uzoq xizmat.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

42 / 49

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Aniqlang · ovoz chiqarib ayting

Bu qaysi displey yoki proyektor tushunchasi?

1

Har bir piksel o‘zi nur chiqaradi, shuning uchun qora haqiqatan qora.

Ishora 1

2

O‘yin monitori e’lonidagi «144 Hz».

Ishora 2

3

Millionlab mayda ko‘zgular og‘ib, tasvir hosil qiladi.

Ishora 3

4

Proyektor quyoshli xona uchun yetarlicha yorqinmi — shuni bildiradigan son.

Ishora 4

Javoblar: 1 — OLED. 2 — yangilanish chastotasi (soniyadagi tasvirlar). 3 — DLP proyektor. 4 — lyumenlardagi yorqinlik.

TERMINALLAR

Ham kiritish, ham chiqarish qurilmasi

5-bob · Chiqarish qurilmalari

43 / 49

Terminal — kompyuterga ma’lumot qabul qilish va uzatishda yordam beradigan kiritish va chiqarish qurilmalarining birikmasi. Klaviatura va displey monitori odatiy terminalni tashkil qiladi — monitor CRT, LCD yoki TFT bo‘lishi mumkin.

Terminallar ishlov beradigan ma’lumotiga ko‘ra tasniflanadi

Intellektual terminal

BUTUN MANTIQ

Barcha hisoblash quvvatiga — hisoblash va formatlash kabi amallar uchun zarur mantiqqa ega. Unga protsessor kerak emas; u barcha vazifalarni o‘zi bajaradi.

Aqlli (smart) terminal

BIROZ MANTIQ

Biroz mantiqqa ega. Hisoblash kabi murakkab amallar uchun protsessor yordami kerak, lekin oddiy ishlarni o‘zi bajara oladi — masalan, ko‘rsatilgan ma’lumotni qalin qilish.

Oddiy (dumb) terminal

MANTIQ UMUMAN YO‘Q

Unda umuman mantiq yo‘q. U faqat protsessordan olingan ma’lumotni ko‘rsatadi va uchalasi ichida eng sekini.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

44 / 49

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

To‘g‘ri yoki noto‘g‘ri · qo‘l ko‘taring

To‘g‘rimi yoki noto‘g‘rimi? Javobdan oldin qaror qiling.

1

Terminal faqat chiqarish qurilmasi.

1-fikr

2

Oddiy terminal uch terminal turi ichida eng sekini.

2-fikr

3

Nutq sintezatori bitta so‘z hosil qilish uchun 50–60 ga yaqin asosiy tovushni birlashtiradi.

3-fikr

4

Statsionar proyektorlar eng arzon turi.

4-fikr

Javoblar: 1 — NOTO‘G‘RI, terminal kiritish va chiqarish qurilmalarini birlashtiradi. 2 — TO‘G‘RI. 3 — TO‘G‘RI. 4 — NOTO‘G‘RI, ular eng qimmati.

▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
3-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

HAYOTDAGI BOG‘LIQLIK

Bobdagi qurilma va bugun uni qayerda uchratasiz

5-bob · Chiqarish qurilmalari

45 / 49

Bobdagi qurilma

Bobda nima deyilgan

Bugun qayerda uchratasiz

TFT monitor

Suyuq kristall texnologiyasi va har bir piksel uchun tranzistor bilan kondensator

Hozir sotilayotgan deyarli har bir noutbuk ekrani va monitor

Matritsali printer

Shovqinli va sifati past, lekin arzon va kopirka nusxalarini chiqara oladi

Ko‘p nusxali hisob-fakturalar, bank daftarchalari va avtobus chiptalari

Lazer printer

Lazer selenli barabanni zaryadlaydi, u issiqlik bilan qotiriladigan tonerni oladi

Yo‘lak oxiridagi ofis printeri

Siyoh purkagichli printer

Soplodan 300 dpi bilan purkalgan tomchilar; nusxa qurishi vaqt oladi

Ko‘pchilik uy printerlari

Plotter

Katta grafik va chizmalar uchun uzluksiz chiziq chizadigan qalamlar

Arxitektura va muhandislik chizmalarini keng formatda chop etish

Ovozli chiqarish tizimi

Yozib olingan oddiy xabarlar bitta xabarga birlashtiriladi; IVR da ishlatiladi

Yordam xizmatiga qo‘ng‘iroq qilganda “Hisob ma’lumoti uchun birni bosing”

Oddiy (dumb) terminal

Mantiq umuman yo‘q; faqat protsessordan olingan ma’lumotni ko‘rsatadi

Markaziy server boshqaradigan aeroport ro‘yxatdan o‘tish va ombor ekranlari

QO‘SHIMCHA IZOH — IMTIHONGA KIRMAYDI

Darslik va zamonaviy manbalar qayerda farq qiladi

5-bob · Chiqarish qurilmalari

46 / 49

Barcha test va mashqlarda bobda yozilganidek javob bering. Quyidagi izohlar faqat ma’lumot uchun — boshqa manbani o‘qib chalkashib qolmaslik uchun.

CRT monitorlar

Bobda CRT ko‘p grafik dizaynerlar afzal ko‘radigan dolzarb variant sifatida berilgan. CRT monitorlar endi ommaviy sotuv uchun ishlab chiqarilmaydi.

→ Bobdagidek javob bering.

Siyoh purkagichli printer ruxsati

Bobda dyuymiga 300 nuqta berilgan. Bugungi uy printerlarida bu ko‘rsatkich ancha yuqori.

→ Bobdagidek 300 dpi deb javob bering.

TFT va LCD

Bobda TFT LCD dan alohida toifa sifatida berilgan. Bugun ko‘pchilik manbalar TFT ekranni LCD ning bir turi deb ataydi — bu bobning o‘z tavsifiga ham mos.

→ Bobdagi uch toifani saqlang.

Karnaylar

Asosiy atamalar ro‘yxatida karnaylar chiqarish qurilmasi deb ta’riflangan, lekin bob matnida ular faqat ovozli chiqarish tizimining qismi sifatida yoritilgan.

→ Bu bobda — ovozli chiqarish tizimlari.

Bosma xato

Printerlar bo‘limida “all computers cannot produce multicoloured printouts” deb yozilgan, ma’noga ko‘ra “all printers” bo‘lishi kerak.

→ Printerlar deb o‘qing.

Terminallar

Bob terminallarni chiqarish bobiga joylashtirgan, garchi terminal ham kiritish, ham chiqarish qurilmasi bo‘lsa-da. Bu bobning tanlovi, uning o‘z ta’rifi buni ochiq aytadi.

→ Uni ikkalasining birikmasi deb ta’riflang.

TAKRORLASH

Yakunlashdan oldin sakkizta savol

5-bob · Chiqarish qurilmalari

47 / 49

1

Chiqarish qurilmalarining besh toifasini ayting.

2

Qaysi qurilmalar qattiq nusxa, qaysilari yumshoq nusxa beradi?

3

Displey monitorining uch turini ayting.

4

Uchta zarbli va ikkita zarbsiz printerni ayting.

5

Bobda siyoh purkagichli printer uchun qanday ruxsat berilgan?

6

Qaysi plotterda qalam ham, qog‘oz ham harakatlanadi?

7

Qaysi proyektor turi eng qimmat?

8

Terminalning uch turini eng ko‘p mantiqdan mantiqsizgacha ayting.

TAKRORLASH

Javoblar

5-bob · Chiqarish qurilmalari

48 / 49

1

Monitorlar, printerlar, plotterlar, ovozli chiqarish tizimlari, proyektorlar

Bob foydalanadigan besh toifa.

2

Qattiq nusxa: printerlar va plotterlar

Yumshoq nusxa: displey monitorlari, ovozli chiqarish tizimlari va proyektorlar.

3

CRT, LCD va TFT

CRT elektron nurdan, LCD va TFT suyuq kristallardan foydalanadi.

4

Zarbli: matritsali, gulbargli, barabanli

Zarbsiz: siyoh purkagichli va lazer.

5

Dyuymiga 300 nuqta

U grafika va tasvir kabi yuqori sifatli bosma nusxalar beradi.

6

Barabanli plotter

Qalam Y bo‘ylab, barabandagi qog‘oz X bo‘ylab harakatlanadi.

7

Statsionar proyektorlar

Doimiy o‘rnatilgan va yorqin yorug‘likda ham proyeksiyalay oladi.

8

Intellektual, aqlli, oddiy

Butun mantiq, biroz mantiq, mantiq umuman yo‘q.

5-bob · Chiqarish qurilmalari

49 / 49

CHIQISH CHIPTASI

Ketishdan oldin shu uchtasiga javob bering

Javoblaringizni ismingiz bilan birga qog‘ozga yozing va eshik oldida topshiring.

1

Har biri bir gapda: qattiq nusxa va yumshoq nusxani ta’riflang, har biriga bitta qurilma keltiring.

1-maqsadni tekshiradi

2

Uchta zarbli printerni ayting va ularning umumiy jihatini aytib bering.

4-maqsadni tekshiradi

3

Barabanli va planshetli plotter o‘rtasidagi bitta farqni ayting.

5-maqsadni tekshiradi

Keyingi qadam: beshta interaktiv mashg‘ulot — chiqarish qurilmalari vazifalari, qanday ishlaydi, printer xususiyatlari, qaysi qurilma va yakuniy bilim sinovi.

3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
? Qanday foydalanish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
RTasodifiy talabani tanlash
TJamoalar va ballar
LJonli dars: savollar talabalar telefonida
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.