⌂Barcha darslar1 / 1 9 · Ma’lumotlarni saqlash — interaktiv slaydlar

ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

Ma’ruza materiallari · 2026–2027 o‘quv yili

FAN

Axborot tizimlari va Raqamli Texnologiyalar

9-ma’ruza · Ma’lumotlarni saqlash

2 soat

Ma’ruzachi: Ismailov Alisher

Telegram: @Urobotuz

KOMPYUTER ASOSLARI · 3-BOB, 2-QISM

Saqlash

Keyinroq uchun: lentalar, disklar, lazerlar, chiplar

Magnit

Optik

Magnit-optik

Qattiq jismli

Magnit diskdagi yo‘lkalar va sektorlar — darslik, 3.9-rasm

1-qism davomi: Xotira (RAM va ROM)

09-MA’RUZA · 2 SOAT

0x01 · ISINISH

Nega CD 3-qo‘shiqqa o‘ta oladi, kasseta esa yo‘q?

Kasseta lentasi

1-qo‘shiq → 2-qo‘shiq → 3-qo‘shiq

CD

o‘tish → 3-qo‘shiq

O‘ylang · Juftlik · Bo‘lishing (2 daq)

1.Sarlavhadagi savolga javob bering.

2.Shu hafta fayl saqlagan barcha joylaringizni sanang.

3.Qaysi biri eng uzoq xizmat qiladi: USB fleshka, CD yoki qattiq disk?

0x02 · O‘QUV MAQSADLARI

Dars oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz…

1

Tasniflash — saqlash tizimlarini magnit, optik, magnit-optik yoki qattiq jismli turlarga.

2

Tasvirlash — ma’lumot magnit lentada (BOT, IBG, EOT) va disklarda (yo‘lkalar, sektorlar) qanday joylashishini.

3

Taqqoslash — faqat o‘qiladigan, bir marta yoziladigan (WORM) va qayta yoziladigan optik disklarni.

4

Tushuntirish — magnit-optik tizimlar Kyuri harorati yordamida ma’lumotni qanday yozishini.

5

Baholash — saqlash qurilmasini murojaat rejimi, murojaat vaqti, hajm, saqlash turi va narx bo‘yicha.

6

Belgilash — qattiq disk qismlarini va u ma’lumotni qanday o‘qib-yozishini tushuntirish.

7

Taqqoslash — HDD va SSD’larni tezlik, narx, hajm va chidamlilik bo‘yicha.

0x03 · SAQLASH TIZIMLARI

Saqlash tizimlari ma’lumotni kelajak uchun saqlaydi

Ma’lumotni doimiy saqlaydi

Saqlaydi: istalgan tur — matn, tasvir, video

Undan istalgan vaqtda foydalaning

Hajmi turlicha — masalan, CD 700 MB saqlaydi

Bu 1-qismdagi ikkilamchi xotira.

Saqlash qurilmalari

Magnit

Qattiq jismli

Optik

Magnit-optik

Lentalar

Disklar

Faqat o‘qiladigan disklar

Bir marta yozib, ko‘p o‘qiladigan (WORM)

Darslikdagi 3.7-rasm asosida qayta chizilgan

0x04 · MAGNIT SAQLASH

Magnit saqlash: ma’lumot magnitlangan zarralarda

Ma’lumotni magnitlangan muhitda saqlaydi

Energiyaga bog‘liq emas — elektr o‘chganda ham ma’lumotni saqlaydi

Istalgan ma’lumot: matn, audio, video, tasvir

Misollar: magnit lentalar, magnit disklar, qattiq disklar, disketalar

KETMA-KET MUROJAAT — magnit lenta

Uzoqdagi ma’lumot = uzoqroq kutish: undan oldingi hammasidan o‘tish kerak.

IXTIYORIY MUROJAAT — magnit disk

To‘g‘ridan-to‘g‘ri ma’lumotga o‘tiladi: murojaat vaqti kamroq.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · MUROJAAT
Lenta yoki disk: 6-yozuvga kim birinchi yetadi?
Ketma-ket murojaat va ixtiyoriy murojaat.

0x05 · MAGNIT LENTA

Magnit lenta: arzon, katta va ketma-ket

Magnit lenta — darslik, 3.8-rasm

½ yoki ¼

dyuym kenglikda

600–3,000 ft

uzunlikda, g‘altak yoki kartrijda

7 yoki 9

yo‘lka ½ dyuymli lentada

Magnit qoplamali plastik lenta — audio kassetaga o‘xshaydi.

Faqat ketma-ket murojaat: 3-qo‘shiqqa yetish uchun 1- va 2-qo‘shiqdan o‘tasiz.

Zaxira nusxa uchun eng mos: ma’lumot ko‘p, tezlik muhim bo‘lmaganda.

Magnitlangan nuqta = 1, magnitlanmagan = 0.

0x06 · MAGNIT LENTA

Lenta bo‘ylab ma’lumot qanday yoziladi

BOT

1-blok

IBG

2-blok

IBG

3-blok

EOT

Yozuv

IRG

Yozuv

IRG

Yozuv

Bitta blok ichida

BOT Lenta boshi: metall folga belgisi

IBG Bloklararo oraliq: bloklar orasidagi bo‘shliq

IRG Yozuvlararo oraliq: yozuvlar orasidagi bo‘shliq

EOT Lenta oxiri belgisi

Yozuvlar → fayl. Yozib bo‘lingach, lenta o‘qishga tayyor holda orqaga o‘raladi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · MAGNIT LENTA
Lenta bo‘ylab ma’lumot yozish
BOT · blok · IBG · blok · IBG · blok · EOT.

0x07 · TEKSHIRUV 1

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Lenta tergovchisi

TO‘LDIRING

Lenta boshidagi metall folga belgisi — ____.

TO‘LDIRING

Ikki blok orasidagi oraliq ____ deb ataladi.

TO‘G‘RI / NOTO‘G‘RI

Lentada to‘g‘ridan-to‘g‘ri 3-yozuvga o‘tish mumkin.

TO‘G‘RI / NOTO‘G‘RI

Magnit lenta zaxira nusxa uchun yaxshi tanlov.

TAXMIN QILING

Lentada 10,000 ta yozuv bor. Qaysi biriga yetish uzoqroq — 5-sigami yoki 9,000-sigami? Nega?

0x08 · MAGNIT DISK

Magnit disk: to‘g‘ridan-to‘g‘ri ma’lumotga o‘tish

Magnit qoplama bilan qoplangan yassi disk.

Mayda magnitlangan “ignalar”: bir yo‘nalish = 1, teskarisi = 0.

Ixtiyoriy murojaat — ma’lumotni ko‘p marta o‘chirib, qayta yozish mumkin.

RAM dan arzon, lekin asosiy xotiradan sekinroq.

Ikki ommabop turi

Qattiq disk

Qo‘zg‘almas disk deb ham ataladi. Katta hajmdagi ma’lumotni saqlaydi; katta kompyuterlarda ishlatiladi.

Disketa

Olinadigan, egiluvchan “disketa”. Hajmi kamroq; shaxsiy kompyuterlarda ishlatiladi.

QO‘SHIMCHA ZAMONAVIY IZOH Disketalar endi ishlatilmaydi — ularning shakli “Saqlash” belgisida qolgan. Qattiq disklar hamon keng tarqalgan.

0x09 · MAGNIT DISK

Yo‘lkalar, sektorlar va nuqtalar

Magnit disk sirti — darslik, 3.9-rasm

Yo‘lka

Diskdagi konsentrik aylana — aylana ichidagi aylana — ma’lumot blokini saqlaydi.

Sektor

Yo‘lkaning bo‘lingan qismi. Bitta sektor = 512 bayt.

Nuqta

Yo‘lkadagi ma’lumot saqlanadigan mayda nuqta.

Ko‘proq hajm: yo‘lkalar bir-biriga yaqinroq va nuqtalar kichikroq.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · YO‘LKALAR VA SEKTORLAR
2 KB fayl to‘rtta sektorni egallaydi
Bitta sektor = 512 bayt.

0x0A · QATTIQ DISK ICHIDA

Qattiq disk (HDD) ichida

01

Plastinalar

Magnit qoplamali alyuminiy yoki shisha disklar, bitta shpindelda ustma-ust joylashgan.

02

Shpindel va motor

Plastinalarni daqiqasiga 5 400 yoki 7 200 marta aylantiradi.

03

O‘qish/yozish kallaklari

Har bir sirtga bittadan; plastina ustida bir necha nanometr balandlikda uchadi.

04

Aktuator richagi

Barcha kallaklarni birga plastinalar bo‘ylab siljitadi.

05

Yo‘lkalar, sektorlar, silindrlar

Silindr — har bir plastina sirtidagi bir xil yo‘lka.

06

Kontroller va kesh

Elektron plata diskni boshqaradi va uni ulaydi (m-n, SATA).

0x0B · QATTIQ DISK ICHIDA

HDD ma’lumotni qanday o‘qiydi va yozadi

So‘rov

OT ma’lum manzildagi ma’lumot blokini so‘raydi

→

Qidirish

Richag kallakni kerakli yo‘lkaga siljitadi

→

Aylanish

Sektor kallak ostiga aylanib kelguncha kutish

→

Uzatish

Kallak magnit sohalarni 1 va 0 sifatida sezadi (yoki o‘rnatadi)

→

Yetkazish

Ma’lumot kontroller orqali RAMga o‘tadi

Bitlar magnetizm sifatida

Har bir kichik soha bir tomonga (1) yoki boshqa tomonga (0) magnitlanadi.

Elektr o‘chsa ham ma’lumot saqlanib qoladi.

Murojaat vaqti

Murojaat vaqti = qidirish vaqti + aylanish kechikishi + uzatish vaqti

Odatda bir necha millisekund — RAM bilan solishtirganda sekin.

▶ INTERAKTIV
QATTIQ DISK ICHIDA
Aylanayotgan diskdan sektorni o‘qing
Shpindel tezligini tanlang va tasodifiy sektorlarni o‘qing: qidirish va aylanish kutishini kuzating.

0x0C · TEKSHIRUV 2

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Disk ichida

A

Kallaklarni plastinalar bo‘ylab siljitadigan qism.

B

Har bir plastina sirtidagi bir xil yo‘lka.

C

Sektor kallak ostiga aylanib kelishini kutishga ketgan vaqt.

D

Kallakni kerakli yo‘lkaga siljitishga ketgan vaqt.

E

Nega ishlab turgan qattiq diskni tushirib yuborish xavfli.

F

HDD 1 yoki 0 ni qanday saqlaydi.

Kalit so‘zlar

• aktuator richagi

• silindr

• aylanish kechikishi

• qidirish vaqti

• kallak urilishi

• magnitlangan sohalar

0x0D · TAQQOSLASH

Magnit lenta va magnit disk

​

Magnit lenta

Magnit disk

Murojaat

Faqat ketma-ket

Oson, bevosita (ixtiyoriy) murojaat

Tezlik

Ma’lumot uzatish tezligi past

Uzatish tezligi lentadan yaxshiroq

Narx

Arzon

Lentadan qimmat; RAM dan arzon

Yangilash

Qo‘shish yoki o‘chirish qiyin

Ko‘p marta o‘chirib, qayta yoziladi

Ehtiyotkorlik

Himoyalangan saqlash kerak; tez eskiradi

Changsiz muhit

Ehtiyot bo‘ling

Ixtiyoriy murojaat uchun yaroqsiz

Onlayn: buzilish va o‘g‘irlanish xavfi

Nimaga mos

Katta zaxira nusxalar; tashish va saqlash oson

Dasturlar va fayllar; hajmi katta

▶ INTERAKTIV
HDD MA’LUMOTNI QANDAY O‘QIYDI
HDD o‘qishini tartibga soling

0x0E · TEKSHIRUV 3

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Lentami yoki disk?

Bank 20 yillik yozuvlarini zaxiraga ko‘chiradi. Tezlik muhim emas.

Dastur istalgan faylni istalgan tartibda darhol ochishi kerak.

Fayllar kuniga ko‘p marta tahrirlanib, qayta saqlanadi.

Juda katta hajmdagi ma’lumot uchun eng arzon variant kerak.

Tezkor hisob

1 sektor = ? bayt

2 KB fayl uchun nechta sektor kerak?

▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
1-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x0F · OPTIK SAQLASH

Optik saqlash: lazer nuri bilan o‘qish

Optik diskdagi lazer nuri — darslik, 3.10-rasm

Ma’lumotni yozish va o‘qish uchun magnetizm emas, lazer nuridan foydalanadi.

Boshqa saqlash qurilmalari kabi energiyaga bog‘liq emas.

Magnit saqlashdan ishonchliroq: mexanik shikastlanishga kamroq moyil.

Faqat o‘qiladigan yoki yoziladigan — magnit disklar kabi to‘liq o‘qish/yozish emas.

DVD lar CD lardan ancha ko‘p saqlaydi.

0x10 · OPTIK SAQLASH

Unga yozish mumkinmi? Optik diskning uch turi

Faqat o‘qish

Ma’lumot allaqachon yozilgan. Faqat o‘qish mumkin.

CD-ROM

DVD

Bir martalik

Ma’lumotni bir marta yozib, keyin ko‘p marta o‘qish mumkin.

CD-R

DVD-R

Qayta yozish

Ma’lumotni ko‘p marta yozish mumkin.

CD-RW

DVD-RW

Nomlar: CD = ixcham disk · DVD = raqamli video disk · R = yoziladigan · RW = qayta yoziladigan · ROM = faqat o‘qiladigan xotira

QO‘SHIMCHA ZAMONAVIY IZOH Darslik ro‘yxatida “CD-WR” va “DVD-WR” deb yozilgan; standart nomlari — CD-RW va DVD-RW.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · OPTIK SAQLASH
Unga yozish mumkinmi? Uch optik disk
ROM: faqat o‘qish · R: bir marta yozish · RW: ko‘p marta qayta yozish.

0x11 · OPTIK SAQLASH

Faqat o‘qiladigan va WORM disklar

Faqat o‘qiladigan optik disk

•Ma’lumotni ishlab chiqaruvchi asosiy (master) diskdan yozadi

•Audio, video va matnni doimiy saqlaydi

•Ixtiyoriy murojaat; taxminan 700 MB

•Foydalanuvchilar uni disk yurituvchida o‘qiydi

WORM disk (bir marta yozib, ko‘p o‘qiladigan)

•Bo‘sh holda bo‘ladi — bo‘sh (blank) disk deb ham ataladi

•CD yozuvchi va yozish dasturi bilan bir marta yoziladi

•Xohlagancha marta o‘qiladi

•Uzoq muddatli zaxira uchun; faqat o‘qiladigan disklardan ancha arzon

0x12 · OPTIK SAQLASH

Optik diskni nima yaxshi yoki yomon qiladi?

UCH ASOSIY XUSUSIYAT

Saqlash hajmi

nuqta o‘lchami va disk o‘lchamlariga bog‘liq

Ma’lumot uzatish tezligi

chiziqli zichlik va yurituvchi aylanish tezligiga bog‘liq

Murojaat vaqti

kallak og‘irligi va disk aylanish tezligiga bog‘liq

+ Afzalliklari

•Katta hajm

•Magnit disklardan uzoq xizmat qiladi

•Bir bit narxi past

•Tashish va saqlash oson

− Kamchiliklari

•Murojaat magnit disklardan sekinroq

•Yurituvchi mexanizmi murakkabroq

0x13 · TEKSHIRUV 4

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Disklarni saralang

CD-ROM

DVD-R

CD-RW

CD-R

DVD-RW

Do‘kondan olingan kino DVD

Faqat o‘qish

Bir marta yoziladi

Qayta yozish

To‘g‘rimi yoki noto‘g‘rimi?

1.Optik disklar ma’lumotni o‘qish uchun magnetizmdan foydalanadi.

2.WORM disk bo‘sh disk deb ham ataladi.

3.Optik disklarga murojaat magnit disklarga qaraganda tezroq.

0x14 · MAGNIT-OPTIK

Magnit-optik (MO): magnit + optik

Magnit

Optik

MO

3.5 dyuymli va 5.5 dyuymli (darslik bo‘yicha) disklar mavjud

Maqsad: kompyuter ma’lumotini uzoq muddat saqlash.

Lazer va optik texnologiyalar yordamida o‘qiydi va yozadi.

Plastik qoplama ichida ferromagnit material; lazer magnit sirtdan qaytadi.

Ommabop emas: boshqa saqlash qurilmalaridan sekinroq va ishlab chiqarish qimmatroq.

QO‘SHIMCHA ZAMONAVIY IZOH MO ning standart o‘lchamlari 3.5 dyuym va 5.25 dyuym bo‘lgan.

0x15 · MAGNIT-OPTIK

MO ma’lumotni qanday yozadi: Kyuri harorati

1. Qizdirish

Nuqta Kyuri haroratiga (taxminan 200 °C) yetadi.

2. Yozish

Koersitivlik pasayadi, shuning uchun magnit maydon ma’lumotni yoza oladi.

3. Sovutib saqlash

Xona haroratiga qaytgach, koersitivlik oshadi va ma’lumot saqlanib qoladi.

Darslik, 3.11-rasm

Kyuri harorati: material magnit xususiyatlarini yo‘qotadigan harorat.

Koersitivlik: materialning magnitlanishga qarshiligi.

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · MAGNIT-OPTIK
Magnit-optik diskka yozish
Kyuri haroratigacha qizdirish → yozish → sovutib saqlash.

0x16 · MAGNIT-OPTIK

MO disk ichida: qatlamlar

Himoya qoplamasi

Qaytaruvchi alyuminiy qatlam

Dielektrik qatlam

Magnit-optik plyonka

Dielektrik qatlam

Asos qatlami

Linza

lazer nurlari

Darslikdagi 3.12-rasm asosida qayta chizilgan

Aks ettirishga qarshi qatlamlar

yorug‘lik yutilishini oshiradi

To‘rt qatlamlilar

aks ettirishni kamaytiradi, shuning uchun kamroq lazer nuri kerak

Amorf metall

ma’lumotni saqlaydigan MO muhiti

▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
2-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x17 · QATTIQ JISMLI SAQLASH

SSD: harakatlanuvchi qismlar yo‘q

Yarimo‘tkazgich mikrosxemalardan foydalanadi — magnit yoki optik muhit yo‘q.

Mexanik qismlari yo‘q, shuning uchun murojaat boshqa har qanday saqlash qurilmasidan tez.

Misollar: flesh xotira kartalari, USB qurilmalar.

Noutbuklar va muhim mudofaa tizimlarida ishlatiladi.

SSD TARIXI (DARSLIK)

1978

Birinchi SSD lar, StorageTek ishlab chiqqan

1983

Sharp-5000 noutbuki 128 KB li SSD ishlatadi

1995

M-Systems fleshga asoslangan SSD yaratadi

Hajmi qattiq diskdan kichik (darslik bo‘yicha).

0x18 · QATTIQ JISMLI SAQLASH

SSD yaratishning ikki usuli

Flesh xotiraga asoslangan SSD

•NAND flesh xotira asosida qurilgan

•DRAM dan sekinroq

•Energiyaga bog‘liq emas

DRAM ga asoslangan SSD

•DRAM asosida qurilgan

•Qattiq disk va fleshdan tezroq

•Elektr o‘chsa, batareya va zaxira xotira RAM ma’lumotini saqlab qoladi

•Bufer xotira vazifasini ham bajaradi

1-qismdagi DRAM va NAND fleshni eslaysizmi? Ular yana shu yerda.

0x19 · QATTIQ JISMLI SAQLASH

SSD: kuchli va zaif tomonlari

+ Afzalliklari

•Yuqori unumdorlik: tez ixtiyoriy murojaat, aylanib olish shart emas

•Kam quvvat va issiqlik (DRAM ga asoslangandan tashqari)

•Yuqori ishonchlilik: qidirish vaqti doimiy, harakatlanuvchi qismlar yo‘q

•Kichik va yengil, tashish oson

•O‘ta ko‘chma kompyuterlar uchun kichik o‘lcham

− Kamchiliklari

•Narxi yuqori (qattiq diskdan taxminan 32 barobar, lekin pasaymoqda)

•Hajmi qattiq disklardan kichik

•Yozish sekinroq (fleshga asoslanganida)

•Saqlash zichligi past

•Elektr uzilishi, statik elektr va magnit maydonlarga zaif

QO‘SHIMCHA ZAMONAVIY IZOH Bu darslik yozilganidan beri SSD narxlari ancha pasaydi va hajmlari ko‘p qattiq disklarga tenglashdi. Ko‘pchilik yangi noutbuklarda SSD ishlatiladi.

0x1A · HDD VA SSD

HDD va SSD: yuzma-yuz

XUSUSIYAT

Qattiq disk (HDD)

Qattiq jismli disk (SSD)

Qanday saqlaydi

Aylanuvchi magnit plastinalar

NAND flesh xotira mikrosxemalari

Harakatlanuvchi qismlar

Ha — motor, plastinalar, richag

Yo‘q

Tezlik

Taxminan 100–250 MB/s; murojaat ms’da

500 MB/s (SATA) – 7 000 MB/s (NVMe)

Har GB narxi

Pastroq

Yuqoriroq (lekin arzonlashmoqda)

Odatiy hajm

1–20+ TB

256 GB – 4 TB

Chidamlilik

Tushish va zarbalarga sezgir

Zarbaga chidamli; yozish sikllari cheklangan

Shovqin va quvvat

Eshitiladi; ko‘proq quvvat sarflaydi

Shovqinsiz; kamroq quvvat sarflaydi

Tanlang: tezlik uchun SSD (tizim va dasturlar); arzon, katta hajm uchun HDD (zaxira, arxiv).

▶ INTERAKTIV
ANIMATSIYA · HDD VA SSD
Poyga: HDD va SSD bitta faylni o‘qiydi
Harakatlanuvchi qismlar millisoniyalar talab qiladi.
▶ INTERAKTIV
HDD VA SSD
HDD yoki SSD — siz hal qiling

0x1B · TEKSHIRUV 5

TUSHUNISHNI TEKSHIRISH

Qattiq diskmi yoki SSD?

A

Harakatlanuvchi qismlari yo‘q.

HDD / SSD

B

Bir xil hajm uchun arzonroq (darslik bo‘yicha).

HDD / SSD

C

Ishlatishdan oldin aylanib olishi kerak.

HDD / SSD

D

Elektrostatik razryaddan shikastlanishi mumkin.

HDD / SSD

E

Saqlash zichligi yuqoriroq (darslik bo‘yicha).

HDD / SSD

F

Qidirish vaqti doimiy.

HDD / SSD

0x1C · SAQLASH QURILMASINI TANLASH

Saqlash qurilmasini tanlashdan oldin beshta savol

Murojaat rejimi

Ma’lumotga qanday yetiladi: ixtiyoriy, ketma-ket yoki bevosita?

Murojaat vaqti

O‘qish yoki yozish so‘rovi qancha vaqt oladi?

Saqlash hajmi

U baytlarda qancha ma’lumot saqlay oladi?

Saqlash turi

Vaqtinchalik (energiyaga bog‘liq) yoki doimiy (bog‘liq emas)?

Narx

Saqlashning bir bit narxi qancha?

Birlamchi xotira: tezroq murojaat. Ikkilamchi xotira: ko‘proq hajm.

0x1D · SAQLASH QURILMASINI TANLASH

Uch murojaat rejimi

Ketma-ket

Ma’lumotga tartib bilan, birin-ketin yetiladi.

m-n: Kasseta pleyeri; magnit lenta

Ixtiyoriy

Ma’lumotga uning qayerda saqlanganidan qat’i nazar yetiladi.

m-n: CD pleyer; magnit disk; RAM

Bevosita

Ham ixtiyoriy, ham ketma-ket murojaatdan foydalanadi.

m-n: CD pleyer

Darslik CD pleyerni ham ixtiyoriy, ham bevosita murojaatli deb ataydi.

▶ INTERAKTIV
NAZORAT NUQTASI · MUSTAQIL O‘RGANISH
3-nazorat nuqtasi
Har bir savolga javob bering. Birinchi javobingiz hisoblanadi; xato bo‘lsa, ishorani o‘qib, qayta urinib ko‘ring.

0x1E · UMUMIY MANZARA

Barcha saqlash oilalari yonma-yon

​

Magnit lenta

Magnit disk

Optik disk

Magnit-optik

Qattiq jismli (SSD)

Nima bilan yozadi

Plastik lentadagi magnitlangan qoplama

Qoplamali diskdagi magnitlangan ignalar

Lazer nuri

Lazer + magnetizm (Kyuri harorati)

Yarimo‘tkazgich mikrosxemalar

Murojaat va tezlik

Ketma-ket; sekin

Ixtiyoriy (bevosita); lentadan tez

Ixtiyoriy; magnit diskdan sekin

Boshqa saqlash qurilmalaridan sekin

Ixtiyoriy; eng tez

Asosiy afzallik

Arzon, katta hajm; zaxira nusxalar

Katta hajm; o‘chirib qayta yozish

Uzoq xizmat; bir bit narxi past

Kompyuter ma’lumotini uzoq saqlash

Harakatlanuvchi qismlar yo‘q; ishonchli

Asosiy kamchilik

Yangilash qiyin; tez eskiradi

Changsiz joy kerak; onlayn xavf

Murakkab yurituvchi mexanizm

Ishlab chiqarish qimmat; ommabop emas

Narxi yuqori; hajmi kichikroq

Misol

Zaxira lentasi

Qattiq disk, disketa

CD-ROM, DVD-R, CD-RW

3.5 dyuymli MO disk

USB qurilma, flesh karta

▶ INTERAKTIV
SAQLASH OILALARI
Qaysi saqlash oilasi?

0x1F · HAYOTDA

Atrofingizdagi saqlash qurilmalari

BUGUN

Ma’lumotlar markazi zaxirasi

→ Magnit lenta

DARSLIK

Kompyuterdagi qattiq disk

→ Magnit disk

DARSLIK

Do‘kondan olingan DVD dagi film

→ Faqat o‘qiladigan optik disk

DARSLIK

CD-R ga yozilgan sinf fotosuratlari

→ WORM optik disk

DARSLIK

USB fleshka

→ Qattiq jismli qurilma

BUGUN

Yangi noutbuk ichidagi xotira

→ SSD

0x20 · TAKRORLASH

Takrorlash: bularga javob bera olasizmi?

01

Saqlash qurilmalarining to‘rt oilasini ayting.

02

BOT, IBG va EOT nimani anglatadi?

03

Yo‘lka nima? Sektor nima va uning hajmi qancha?

04

Magnit lentaning ikkita afzalligini ayting.

05

Optik saqlash ma’lumotni o‘qish va yozish uchun nimadan foydalanadi?

06

WORM disk faqat o‘qiladigan diskdan nimasi bilan farq qiladi?

07

Kyuri harorati nima va MO tizimlari undan qanday foydalanadi?

08

Saqlash qurilmasini baholashning beshta mezonini ayting.

0x21 · CHIQISH CHIPTASI

Chiqish chiptasi

Ketishdan oldin qog‘ozga javob yozing.

1

Har biri qaysi saqlash oilasiga kiradi? Qattiq disk · DVD · USB fleshka.

2

Loyihangizni bo‘sh CD ga bir marta yozib, yillar davomida saqlaysiz. Bu qanday optik disk?

3

Magnit lentani tanlash uchun bitta va undan voz kechish uchun bitta sabab ayting.

3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
? Qanday foydalanish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
RTasodifiy talabani tanlash
TJamoalar va ballar
LJonli dars: savollar talabalar telefonida
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.