⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash — interaktiv slaydlar
18
O‘N SAKKIZINCHI MA’RUZA · 1-QISM
Dasturlash 1 · C++ · 13-mavzu (2 qismdan 1-qism)

Fayllar bilan ishlash

Fayl va fayl oqimlari · Ochish rejimlari · Matnli fayldan o‘qish
<fstream>
ios::app
getline
binary
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
1 / 24
Isinish

Dastur yopilganda o‘yindagi rekordingiz qayerga ketadi?

O‘zgaruvchilar xotirada yashaydi — dastur tugashi bilan yo‘qoladi. Qanday saqlab qolamiz?

1
Kompyuterni o‘chirib yoqsangiz ham qolib ketadigan ma’lumotlarga misol ayting.
2
Faylga “qo‘shib yozish” va “ustidan yozish” farqi nima?
3
Fayl topilmasa yoki unda son o‘rniga matn bo‘lsa, dastur nima qilishi kerak?
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
2 / 24
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Tushuntirish — fayl, oqim va bufer tushunchalarini
2
Qo‘llash — ofstream, ifstream, fstream sinflarini va ochilishni tekshirishni
3
Tanlash — mos ochish rejimini: out, app, in, trunc, ate, binary
4
Farqlash — o‘qish usullarini: >>, getline, get
5
Oldini olish — while (!f.eof()) xatosining
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
3 / 24
01

Fayl va fayl oqimlari

<fstream> · ofstream, ifstream, fstream · ochilishni tekshirish · bufer
ofstream
ifstream
if (!f)
flush
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
4 / 24
<fstream>

Fayllar — cin/cout kabi oqimlar

SinfVazifasiO‘xshashi
ofstreamFaylga yozish (output file stream)cout kabi: f << x;
ifstreamFayldan o‘qish (input file stream)cin kabi: f >> x;, getline(f, s);
fstreamHam o‘qish, ham yozishIkkalasi
Har doim tekshiring: if (!f) { ... } — fayl ochilmagan bo‘lishi mumkin (yo‘q, ruxsat yo‘q, disk to‘la).
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
5 / 24
YOZISH VA O‘QISH

Birinchi fayl

#include <iostream>
#include <fstream>
#include <string>
using namespace std;

int main() {
    ofstream yoz("salom.txt");
    yoz << "Salom, fayl!" << endl << 2026 << " " << 3.14
            << endl;
    yoz.close();
    ifstream oqi("salom.txt");
    string qator;
    int n = 0;
    while (getline(oqi, qator))
        cout << ++n << ": " << qator << endl;
    return 0;
}
▶ NATIJA
1: Salom, fayl!
2: 2026 3.14
ofstream yoz(...)
fayl yo‘q bo‘lsa yaratiladi
yoz << ...
cout kabi yozish
while (getline(...))
qatorlar tugaguncha o‘qish
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
6 / 24
BUFER

Nega ma’lumot darhol diskka tushmaydi?

1

f << x

Ma’lumot avval xotiradagi buferga yig‘iladi
›
2

Bufer to‘ladi

Yoki flush(), endl, close() chaqirildi
›
3

Diskka yozish

Bufer mazmuni bir yo‘la diskka o‘tadi
›
4

Halokat bo‘lsa

Buferda qolgan ma’lumot yo‘qolishi mumkin
Diskka murojaat xotiradan minglab marta sekin — bufer tezlikni oshiradi. endl = '\n' + flush.
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
7 / 24
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: Fayl va fayl oqimlari

1
Faylga yozish uchun qaysi sinf ishlatiladi?
Savol 1
2
Fayl ochilganini qanday tekshirasiz?
Savol 2
3
endl va '\n' farqi nima?
Savol 3
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
8 / 24
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: Fayldagi sonlar

sonlar.txt faylida butun sonlar yozilgan (bo‘sh joy yoki yangi qator bilan). Faylni ifstream bilan oching, sonlar sonini va yig‘indisini ekranga chiqaring.

Kirish: sonlar.txt fayli: 0…10000 ta butun son (|son| ≤ 10⁹).

Chiqish: Ekranga ikki qator: sonlar soni va yig‘indisi.

MISOL · sonlar.txt
3 8 -1
10
MISOL · CHIQISH
4
20
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
9 / 24
02

Ochish rejimlari

ios::in, out, app, trunc, ate, binary · | bilan birlashtirish
ios::out
ios::app
ios::in
|
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
10 / 24
REJIMLAR

Faylni qanday ochamiz?

RejimMa’nosi
ios::inO‘qish (ifstream standarti). Fayl mavjud bo‘lishi shart
ios::outYozish (ofstream standarti). Bor bo‘lsa — tozalanadi!
ios::appHar bir yozuv oxiriga qo‘shiladi, eski ma’lumot saqlanadi
ios::truncOchishda mazmunni o‘chirish
ios::ateOchilgach pozitsiya oxirida
ios::binaryBaytlar o‘zgartirishsiz o‘qiladi/yoziladi
Diqqat: ofstream f("a.txt"); — mavjud faylni so‘roqsiz tozalaydi. Qo‘shish uchun ios::app. Birlashtirish: ios::in | ios::out.
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
11 / 24
app VA out

Qo‘shib yozish va ustidan yozish

void chop(const string &n) {
    ifstream f(n); string q;
    while (getline(f, q)) cout << q << "; ";
    cout << endl;
}
int main() {
    { ofstream f("k.txt"); f << "1-kun\n"; }
    { ofstream f("k.txt", ios::app); f << "2-kun\n"; }
    chop("k.txt");
    { ofstream f("k.txt"); f << "yangi\n"; }
    chop("k.txt");
}
▶ NATIJA
1-kun; 2-kun; 
yangi; 
{ ... }
blok tugaganda fayl avtomatik yopiladi
ios::app
2-kun oxiriga qo‘shildi
standart rejim
keyingi ochishda hammasi o‘chdi
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
12 / 24
TEKSHIRUV

Mavjud bo‘lmagan fayl

ifstream f("yoq.txt");
if (!f.is_open()) cout << "ifstream yaratmaydi" << endl;
fstream g("yoq.txt", ios::in | ios::out);
if (!g) cout << "in|out ham ochmaydi" << endl;
ofstream h("yoq.txt");
if (h) cout << "ofstream yaratdi";
▶ NATIJA
ifstream yaratmaydi
in|out ham ochmaydi
ofstream yaratdi
ifstream
o‘qish uchun fayl mavjud bo‘lishi shart
in | out
ham o‘qish ham yozish — baribir mavjud bo‘lishi kerak
ofstream
yo‘q faylni yaratadi
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
13 / 24
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: Ochish rejimlari

1
Eski ma’lumotni saqlab, oxiriga yozish rejimi?
Savol 1
2
ofstream f("a.txt"); mavjud faylga nima qiladi?
Savol 2
3
Ikki rejimni qanday birlashtirasiz?
Savol 3
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
14 / 24
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

2-topshiriq: Jurnal yakuni (ios::app)

jurnal.txt faylida yozuvlar bor (har biri alohida qatorda). Avval faylni o‘qib, bo‘sh bo‘lmagan qatorlarni sanang. So‘ng faylni qo‘shish rejimida (ios::app) ochib, oxiriga --- k ta yozuv --- qatorini qo‘shing. Eski yozuvlar o‘chmasligi kerak.

Kirish: jurnal.txt fayli: 0…1000 qator.

Chiqish: Natija — o‘zgargan jurnal.txt fayli (eski qatorlar + yakuniy qator).

MISOL · jurnal.txt
08:00 dars boshlandi
08:45 tanaffus
09:00 amaliyot
MISOL · jurnal.txt
08:00 dars boshlandi
08:45 tanaffus
09:00 amaliyot
--- 3 ta yozuv ---
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
15 / 24
03

Matnli fayldan o‘qish

>> · getline · get · to‘g‘ri o‘qish sikli · eof() tuzog‘i
f >> x
getline(f, s)
f.get(c)
eof() ✗
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
16 / 24
UCH USUL

Nimani o‘qiymiz?

UsulNima o‘qiydiQachon
f >> xBo‘sh joylarni tashlab, bitta so‘z yoki sonSonlar, so‘zlar
getline(f, s)Butun qator — '\n' gachaGaplar, qator bo‘yicha ishlov
f.get(c)Bitta belgi — bo‘sh joy va '\n' hamBelgilarni sanash, nusxalash
To‘g‘ri sikl — o‘qishning o‘zini shart qilish: while (f >> x), while (getline(f, s)).
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
17 / 24
KLASSIK XATO

while (!f.eof()) nima uchun noto‘g‘ri?

Noto‘g‘ri: while (!f.eof())

  • eof() faqat o‘qish muvaffaqiyatsiz bo‘lgandan keyin rost bo‘ladi
  • Sikl bir marta ortiqcha aylanadi
  • x eski qiymatda qoladi — oxirgi son ikki marta hisoblanadi
  • Fayl “10 20 30\n”: 4 ta son, yig‘indi 90

To‘g‘ri: while (f >> x)

  • O‘qish muvaffaqiyatli bo‘lsagina tana bajariladi
  • Fayl “10 20 30\n”: 3 ta son, yig‘indi 60
  • Xuddi shunday: while (getline(f, s))
Qoida: eof() ni sikl sharti sifatida ishlatmang.
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
18 / 24
TO‘G‘RI SIKL

Sonlarni o‘qib o‘rtachasini topish

{ ofstream f("s.txt"); f << "10 20 30\n"; }
ifstream f("s.txt");
int x, soni = 0, sum = 0;
while (f >> x) {
    soni++;
    sum += x;
}
cout << soni << " ta, o'rtacha " << (double)sum / soni << endl;
ifstream g("s.txt");
char c; int belgi = 0;
while (g.get(c)) belgi++;
cout << belgi << " belgi";
▶ NATIJA
3 ta, o'rtacha 20
9 belgi
while (f >> x)
3 marta — to‘g‘ri
get(c)
bo‘sh joy va '\n' ham belgi: 8 + 1 = 9
(double)sum
butun bo‘lishdan saqlanish
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
19 / 24
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Matnli fayldan o‘qish

1
Bo‘sh joylari bilan butun qatorni o‘qish?
Savol 1
2
while (!f.eof()) { f >> x; ... } qanday xato beradi?
Savol 2
3
Bo‘sh joyni ham o‘qiydigan usul?
Savol 3
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
20 / 24
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

3-topshiriq: Fayl statistikasi

matn.txt faylidagi qatorlar, so‘zlar va belgilar sonini toping (Linux’dagi wc dasturi kabi). Belgilarga yangi qator belgisi kirmaydi, bo‘sh joylar esa kiradi.

Kirish: matn.txt fayli: 1…1000 qator, ASCII matn.

Chiqish: Bitta qatorda uch son: qatorlar, so‘zlar, belgilar.

MISOL · matn.txt
Salom dunyo
C++ fayllar bilan ishlash
MISOL · CHIQISH
2 6 36
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
21 / 24
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Oqimlar

ofstream — yozish, ifstream — o‘qish, fstream — ikkalasi; if (!f) bilan tekshiring.

2Rejimlar

Standart out — tozalaydi; ios::app — qo‘shadi; | bilan birlashtirish.

3O‘qish

>>, getline, get; sikl — while (f >> x), eof() emas.
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
22 / 24
Takrorlash

Yakunlashdan oldin oltita savol

1
Fayldan o‘qish uchun sinf?
2
ofstream f("x.txt") mavjud faylni nima qiladi?
3
Oxiriga qo‘shish rejimi?
4
To‘g‘ri o‘qish sikli?
5
fstream qanday oqim?
6
Fayl ochilganini qanday tekshiramiz?
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
23 / 24
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
Foydalanuvchi kiritgan 5 ta sonni faylga yozadigan dastur rejasini yozing.
2
while (!f.eof()) sikli nima uchun xato ekanini tushuntiring.
3
Log faylga yangi yozuv qo‘shish uchun qaysi ochish rejimi kerak?
18-ma’ruza (1-qism) · Fayllar bilan ishlash
24 / 24
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 13-laboratoriya ishi (topshiriqlar)📖 Mavzu matni (interaktiv dars)01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 13-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.