⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash — interaktiv slaydlar
19
O‘N TO‘QQIZINCHI MA’RUZA · 2-QISM
Dasturlash 1 · C++ · 13-mavzu (2 qismdan 2-qism)

Fayllar bilan ishlash

Oqim holati va pozitsiya · Binar fayllar · CSV va RAII
<fstream>
ios::app
getline
binary
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
1 / 23
Isinish

Kitobning 200-betini topish uchun kitobni boshidan o‘qiysizmi?

O‘tgan ma’ruzada fayl oqimlari, ochish rejimlari va o‘qish usullarini o‘rgandik.

1
Fayldagi 1000-yozuvni qanday tez topish mumkin?
2
Son o‘rnida so‘z uchrasa, f >> x nima qiladi?
3
Talabalar ro‘yxatini Excel dan qanday formatda olish qulay?
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
2 / 23
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Boshqarish — oqim holati bayroqlari va fayl pozitsiyasini (seekg, tellg)
2
Yozish/o‘qish — strukturalarni binar faylga write/read bilan
3
Tahlil qilish — CSV faylni va xatolarni RAII uslubida qayta ishlash
4
Tanlash — vazifaga mos fayl turini: matnli yoki binar
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
3 / 23
04

Oqim holati va pozitsiya

good, eof, fail, bad · clear · ignore · seekg, tellg
fail()
clear()
seekg
tellg
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
4 / 23
BAYROQLAR

Oqim o‘z holatini qanday bildiradi?

MetodQachon true
good()Hech qanday xato yo‘q
eof()Fayl oxiriga yetildi
fail()Amal muvaffaqiyatsiz: son o‘rnida harf (yoki bad)
bad()Jiddiy xato: disk xatosi, oqim buzilgan
clear()Barcha xato bayroqlarini tozalaydi
Xato bayrog‘i o‘rnatilsa, clear() chaqirilmaguncha keyingi barcha o‘qishlar bajarilmaydi.
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
5 / 23
XATO VA TIKLASH

“12 34 abc 56”

{ ofstream f("a.txt"); f << "12 34 abc 56"; }
ifstream f("a.txt");
int x = -1;
f >> x; cout << x << " ";
f >> x; cout << x << " ";
f >> x; cout << x << " fail=" << f.fail() << " ";
f >> x; cout << x << " ";
f.clear();
string s; f >> s;
f >> x; cout << "| " << s << " " << x;
▶ NATIJA
12 34 0 fail=1 0 | abc 56
abc
son emas — failbit, x = 0 (C++11)
keyingi f >> x
bajarilmaydi — oqim xato holatida
clear()
bayroqlar tozalandi; abc ni satr sifatida o‘qib, davom etamiz
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
6 / 23
POZITSIYA

seekg va tellg — faylning istalgan joyiga

{ ofstream f("abc.txt"); f << "ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ"; }
ifstream f("abc.txt");
f.seekg(0, ios::end);
cout << "Hajm: " << f.tellg() << endl;
f.seekg(10);
char c; f.get(c);
cout << "10-bayt: " << c << ", tellg = " << f.tellg() << endl;
f.seekg(-3, ios::end);
string o; f >> o;
cout << "Oxiri: " << o;
▶ NATIJA
Hajm: 26
10-bayt: K, tellg = 11
Oxiri: XYZ
seekg(0, ios::end)
oxiriga — tellg() = fayl hajmi
seekg(10)
0 dan sanaladi: A=0 ... K=10
seekg(-3, ios::end)
oxiridan 3 bayt oldin
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
7 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: Oqim holati va pozitsiya

1
int o‘qilayotganda “abc” uchrasa nima bo‘ladi?
Savol 1
2
Xato holatidan qanday chiqiladi?
Savol 2
3
Fayl hajmini qanday bilish mumkin?
Savol 3
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
8 / 23
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

4-topshiriq: Buzilgan o‘lchovlar

olchovlar.txt faylida datchik o‘lchovlari bor, lekin ba’zi qiymatlar buzilgan — son o‘rnida so‘z yozilgan. To‘g‘ri sonlarning yig‘indisini va sonini, buzilgan yozuvlar sonini toping. O‘qish xatosidan keyin oqim holatini clear() bilan tiklang.

Kirish: olchovlar.txt fayli: bo‘sh joy bilan ajratilgan elementlar — butun son yoki harf bilan boshlanadigan so‘z.

Chiqish: Uch qator: to‘g‘ri sonlar yig‘indisi, to‘g‘ri sonlar soni, buzilgan yozuvlar soni.

MISOL · olchovlar.txt
12 abc 7 -3
xato 5
MISOL · CHIQISH
21
4
2
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
9 / 23
05

Binar fayllar

Matnli va binar farqi · write / read · reinterpret_cast · yozuvni joyida yangilash
ios::binary
write
read
sizeof(T)
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
10 / 23
TAQQOSLASH

Matnli yoki binar?

MatnliBinar
Ko‘rinishiOdam o‘qiy oladiMaxsus dastursiz o‘qilmaydi
Yozuv o‘lchamiO‘zgaruvchan: 7 va 1234567Qat’iy: sizeof(T) bayt
i-yozuvga o‘tishBoshidan o‘qib borishseekg(i * sizeof(T))
TezlikSon ↔ matn o‘zgartirishO‘zgartirishsiz — tez
Ko‘chmaHamma joyda bir xilTizimga bog‘liq bo‘lishi mumkin
Binar faylga faqat “oddiy” strukturalar (sonlar, char massivlari). string/vector/ko‘rsatkichda faqat manzil yoziladi — ma’nosiz!
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
11 / 23
write / read

Strukturalarni binar saqlash

struct Talaba { int id; float ball; char ism[8]; };
int main() {
    Talaba g[3] = {{1001, 91.5f, "Aziza"},
                   {1002, 78.0f, "Bekzod"},
                   {1003, 85.25f, "Charos"}};
    { ofstream f("g.bin", ios::binary);
      f.write(reinterpret_cast<const char*>(g), sizeof(g)); }
    ifstream f("g.bin", ios::binary);
    f.seekg(2 * sizeof(Talaba));
    Talaba t;
    f.read(reinterpret_cast<char*>(&t), sizeof(t));
    cout << sizeof(Talaba) << " " << t.id << " " << t.ism << " "
            << t.ball;
}
▶ NATIJA
16 1003 Charos 85.25
sizeof(Talaba) = 16
4 + 4 + 8 bayt
f.write(...)
butun massiv bir yo‘la
seekg(2 * 16)
3-yozuvga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘tish
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
12 / 23
JOYIDA YANGILASH

Faqat bitta yozuvni o‘zgartirish

struct M { int kod, soni; };
int main() {
    M m[3] = {{1, 10}, {2, 20}, {3, 30}};
    { ofstream f("m.bin", ios::binary);
      f.write(reinterpret_cast<const char*>(m), sizeof(m)); }
    fstream f("m.bin", ios::in | ios::out | ios::binary);
    M x;
    f.seekg(1 * sizeof(M));
    f.read(reinterpret_cast<char*>(&x), sizeof(x));
    x.soni = 50;
    f.seekp(1 * sizeof(M));
    f.write(reinterpret_cast<const char*>(&x), sizeof(x));
    f.seekg(0);
    while (f.read(reinterpret_cast<char*>(&x), sizeof(x))) cout
            << x.soni << " ";
}
▶ NATIJA
10 50 30 
in | out | binary
o‘qish va yozish bitta oqimda
seekp(1 * sizeof(M))
yozish pozitsiyasi — 2-yozuv
Faqat 8 bayt
butun fayl qayta yozilmaydi — ma’lumotlar bazalari shunday ishlaydi
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
13 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Binar fayllar

1
Strukturani binar faylga yozishning to‘g‘ri usuli?
Savol 1
2
Binar faylda i-yozuvga qanday o‘tiladi?
Savol 2
3
Nima uchun string maydonli struct ni binar yozib bo‘lmaydi?
Savol 3
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
14 / 23
06

CSV va RAII

CSV formati · getline(ss, maydon, ',') · stod va xatolar · fayl oqimlari RAII
CSV
stringstream
try/catch
RAII
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
15 / 23
CSV TAHLILI

Vergul bilan ajratilgan jadval

string csv = "Aziza,911-24,91.5\nBekzod,911-24,78\nCharos,912-24,abc\nDilnoza,912-24,96";
stringstream fayl(csv);
string qator;
double jami = 0; int n = 0, xato = 0;
while (getline(fayl, qator)) {
    stringstream ss(qator);
    string ism, guruh, b;
    getline(ss, ism, ','); getline(ss, guruh, ','); getline(ss,
            b, ',');
    try { jami += stod(b); n++; }
    catch (const invalid_argument &) { xato++; }
}
cout << n << " ta, o'rtacha " << jami / n << ", xato: " << xato;
▶ NATIJA
3 ta, o'rtacha 88.5, xato: 1
getline(ss, ism, ',')
ajratuvchi belgi — vergul
stod(b)
“abc” bo‘lsa — invalid_argument istisnosi
xato++
noto‘g‘ri qator o‘tkaziladi, dastur to‘xtamaydi
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
16 / 23
FAYLLAR VA RAII

Fayl o‘zi yopiladi

ofstream va ifstream — RAII sinflari: fayl konstruktorda ochiladi, destruktorda buferi yozilib, avtomatik yopiladi.

Kichik blok

{ ofstream f(...); f << x; } — blok tugaganda yopiladi.

Funksiya ichida

Har bir amal o‘z oqimini ochadi — close() unutilmaydi.

Istisnoda ham

Xato tashlansa ham destruktor faylni yopadi.
close() ni qo‘lda chaqirish faqat faylni o‘sha joyda qayta ochish kerak bo‘lganda zarur.
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
17 / 23
KUNDALIK SINFI

Fayl ustida qulay interfeys

class Kundalik {
    string nom;
public:
    explicit Kundalik(string n) : nom(n) {}
    void qosh(const string &y) {
        ofstream f(nom, ios::app);
        if (!f) throw runtime_error("ochilmadi");
        f << y << '\n';
    }
    int soni() const {
        ifstream f(nom); string q; int k = 0;
        while (getline(f, q)) k++;
        return k;
    }
};
int main() {
    Kundalik k("kun.txt");
    k.qosh("Dushanba: C++"); k.qosh("Seshanba: fayllar");
    cout << k.soni();
}
▶ NATIJA
2
ofstream f(nom, ios::app)
har qo‘shishda qisqa vaqt ochiladi
}
metod tugaganda fayl avtomatik yopiladi
throw
ochilmasa — tushunarli istisno
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
18 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

6-bo‘lim yakuni: CSV va RAII

1
CSV qatorini maydonlarga qanday ajratasiz?
Savol 1
2
stod("abc") nima qiladi?
Savol 2
3
Nima uchun blok tugaganda ofstream ma’lumoti yo‘qolmaydi?
Savol 3
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
19 / 23
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Holat

fail → clear(); pozitsiya — seekg/tellg, seekp.

2Binar

write/read + reinterpret_cast; yozuv o‘lchami sizeof(T).

3CSV va RAII

getline(ss, m, ','), stod xatosini ushlash; oqim o‘zi yopiladi.
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
20 / 23
Takrorlash

Yakunlashdan oldin oltita savol

1
Xato bayroqlarini tozalash?
2
Fayl hajmini aniqlash?
3
Binar yozish funksiyasi?
4
CSV maydonini ajratish?
5
f.fail() qachon rost bo‘ladi?
6
RAII fayl oqimi uchun nimani kafolatlaydi?
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
21 / 23
Laboratoriya ishi

13-laboratoriya ishi: 6 ta dasturlash topshirig‘i

5

O‘tgan talabalar

Oson · 10 ball
6

CSV: tovarlar

O‘rta · 20 ball
7

Raqamlarsiz nusxa

Oson · 10 ball
8

Binar fayl: yozuvlar

Qiyin · 30 ball
9

Teskari tartibdagi satrlar

Oson · 10 ball
10

Server jurnali tahlili

O‘rta · 20 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

Kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. O‘qituvchi kodingizni ko‘rib, baho qo‘yadi.

19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
22 / 23
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
Talaba (id, ball) yozuvini binar faylga yozish va qayta o‘qish qadamlarini sanab bering.
2
O‘qish xatosidan keyin clear() chaqirilmasa nima bo‘ladi?
3
Baholar jurnali uchun matnli yoki binar fayldan qaysi birini tanlaysiz? Nega?
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
23 / 23
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 13-laboratoriya ishi (topshiriqlar)📖 Mavzu matni (interaktiv dars)01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 13-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.