19
O‘N TO‘QQIZINCHI MA’RUZA · 2-QISM
Dasturlash 1 · C++ · 13-mavzu (2 qismdan 2-qism)
Fayllar bilan ishlash
Oqim holati va pozitsiya · Binar fayllar · CSV va RAII
<fstream>
ios::app
getline
binary
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
1 / 23
Isinish
Kitobning 200-betini topish uchun kitobni boshidan o‘qiysizmi?
O‘tgan ma’ruzada fayl oqimlari, ochish rejimlari va o‘qish usullarini o‘rgandik.
1
Fayldagi 1000-yozuvni qanday tez topish mumkin?
2
Son o‘rnida so‘z uchrasa,
f >> x nima qiladi?3
Talabalar ro‘yxatini Excel dan qanday formatda olish qulay?
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
2 / 23
O‘quv maqsadlari
Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...
1
Boshqarish — oqim holati bayroqlari va fayl pozitsiyasini (seekg, tellg)
2
Yozish/o‘qish — strukturalarni binar faylga write/read bilan
3
Tahlil qilish — CSV faylni va xatolarni RAII uslubida qayta ishlash
4
Tanlash — vazifaga mos fayl turini: matnli yoki binar
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
3 / 23
04
Oqim holati va pozitsiya
good, eof, fail, bad · clear · ignore · seekg, tellg
fail()
clear()
seekg
tellg
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
4 / 23
BAYROQLAR
Oqim o‘z holatini qanday bildiradi?
| Metod | Qachon true |
|---|---|
good() | Hech qanday xato yo‘q |
eof() | Fayl oxiriga yetildi |
fail() | Amal muvaffaqiyatsiz: son o‘rnida harf (yoki bad) |
bad() | Jiddiy xato: disk xatosi, oqim buzilgan |
clear() | Barcha xato bayroqlarini tozalaydi |
Xato bayrog‘i o‘rnatilsa,
clear() chaqirilmaguncha keyingi barcha o‘qishlar bajarilmaydi.19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
5 / 23
XATO VA TIKLASH
“12 34 abc 56”
{ ofstream f("a.txt"); f << "12 34 abc 56"; } ifstream f("a.txt"); int x = -1; f >> x; cout << x << " "; f >> x; cout << x << " "; f >> x; cout << x << " fail=" << f.fail() << " "; f >> x; cout << x << " "; f.clear(); string s; f >> s; f >> x; cout << "| " << s << " " << x;
▶ NATIJA
12 34 0 fail=1 0 | abc 56
abc
son emas — failbit, x = 0 (C++11)
keyingi f >> x
bajarilmaydi — oqim xato holatida
clear()
bayroqlar tozalandi; abc ni satr sifatida o‘qib, davom etamiz
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
6 / 23
POZITSIYA
seekg va tellg — faylning istalgan joyiga
{ ofstream f("abc.txt"); f << "ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ"; } ifstream f("abc.txt"); f.seekg(0, ios::end); cout << "Hajm: " << f.tellg() << endl; f.seekg(10); char c; f.get(c); cout << "10-bayt: " << c << ", tellg = " << f.tellg() << endl; f.seekg(-3, ios::end); string o; f >> o; cout << "Oxiri: " << o;
▶ NATIJA
Hajm: 26 10-bayt: K, tellg = 11 Oxiri: XYZ
seekg(0, ios::end)
oxiriga — tellg() = fayl hajmi
seekg(10)
0 dan sanaladi: A=0 ... K=10
seekg(-3, ios::end)
oxiridan 3 bayt oldin
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
7 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa
4-bo‘lim yakuni: Oqim holati va pozitsiya
1
int o‘qilayotganda “abc” uchrasa nima bo‘ladi?
Savol 12
Xato holatidan qanday chiqiladi?
Savol 23
Fayl hajmini qanday bilish mumkin?
Savol 319-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
8 / 23
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball
4-topshiriq: Buzilgan o‘lchovlar
olchovlar.txt faylida datchik o‘lchovlari bor, lekin ba’zi qiymatlar buzilgan — son o‘rnida so‘z yozilgan. To‘g‘ri sonlarning yig‘indisini va sonini, buzilgan yozuvlar sonini toping. O‘qish xatosidan keyin oqim holatini clear() bilan tiklang.
Kirish: olchovlar.txt fayli: bo‘sh joy bilan ajratilgan elementlar — butun son yoki harf bilan boshlanadigan so‘z.
Chiqish: Uch qator: to‘g‘ri sonlar yig‘indisi, to‘g‘ri sonlar soni, buzilgan yozuvlar soni.
MISOL · olchovlar.txt
12 abc 7 -3 xato 5
MISOL · CHIQISH
21 4 2
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
9 / 23
05
Binar fayllar
Matnli va binar farqi · write / read · reinterpret_cast · yozuvni joyida yangilash
ios::binary
write
read
sizeof(T)
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
10 / 23
TAQQOSLASH
Matnli yoki binar?
| Matnli | Binar | |
|---|---|---|
| Ko‘rinishi | Odam o‘qiy oladi | Maxsus dastursiz o‘qilmaydi |
| Yozuv o‘lchami | O‘zgaruvchan: 7 va 1234567 | Qat’iy: sizeof(T) bayt |
| i-yozuvga o‘tish | Boshidan o‘qib borish | seekg(i * sizeof(T)) |
| Tezlik | Son ↔ matn o‘zgartirish | O‘zgartirishsiz — tez |
| Ko‘chma | Hamma joyda bir xil | Tizimga bog‘liq bo‘lishi mumkin |
Binar faylga faqat “oddiy” strukturalar (sonlar, char massivlari). string/vector/ko‘rsatkichda faqat manzil yoziladi — ma’nosiz!
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
11 / 23
write / read
Strukturalarni binar saqlash
struct Talaba { int id; float ball; char ism[8]; }; int main() { Talaba g[3] = {{1001, 91.5f, "Aziza"}, {1002, 78.0f, "Bekzod"}, {1003, 85.25f, "Charos"}}; { ofstream f("g.bin", ios::binary); f.write(reinterpret_cast<const char*>(g), sizeof(g)); } ifstream f("g.bin", ios::binary); f.seekg(2 * sizeof(Talaba)); Talaba t; f.read(reinterpret_cast<char*>(&t), sizeof(t)); cout << sizeof(Talaba) << " " << t.id << " " << t.ism << " " << t.ball; }
▶ NATIJA
16 1003 Charos 85.25
sizeof(Talaba) = 16
4 + 4 + 8 bayt
f.write(...)
butun massiv bir yo‘la
seekg(2 * 16)
3-yozuvga to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘tish
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
12 / 23
JOYIDA YANGILASH
Faqat bitta yozuvni o‘zgartirish
struct M { int kod, soni; }; int main() { M m[3] = {{1, 10}, {2, 20}, {3, 30}}; { ofstream f("m.bin", ios::binary); f.write(reinterpret_cast<const char*>(m), sizeof(m)); } fstream f("m.bin", ios::in | ios::out | ios::binary); M x; f.seekg(1 * sizeof(M)); f.read(reinterpret_cast<char*>(&x), sizeof(x)); x.soni = 50; f.seekp(1 * sizeof(M)); f.write(reinterpret_cast<const char*>(&x), sizeof(x)); f.seekg(0); while (f.read(reinterpret_cast<char*>(&x), sizeof(x))) cout << x.soni << " "; }
▶ NATIJA
10 50 30
in | out | binary
o‘qish va yozish bitta oqimda
seekp(1 * sizeof(M))
yozish pozitsiyasi — 2-yozuv
Faqat 8 bayt
butun fayl qayta yozilmaydi — ma’lumotlar bazalari shunday ishlaydi
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
13 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa
5-bo‘lim yakuni: Binar fayllar
1
Strukturani binar faylga yozishning to‘g‘ri usuli?
Savol 12
Binar faylda i-yozuvga qanday o‘tiladi?
Savol 23
Nima uchun string maydonli struct ni binar yozib bo‘lmaydi?
Savol 319-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
14 / 23
06
CSV va RAII
CSV formati · getline(ss, maydon, ',') · stod va xatolar · fayl oqimlari RAII
CSV
stringstream
try/catch
RAII
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
15 / 23
CSV TAHLILI
Vergul bilan ajratilgan jadval
string csv = "Aziza,911-24,91.5\nBekzod,911-24,78\nCharos,912-24,abc\nDilnoza,912-24,96"; stringstream fayl(csv); string qator; double jami = 0; int n = 0, xato = 0; while (getline(fayl, qator)) { stringstream ss(qator); string ism, guruh, b; getline(ss, ism, ','); getline(ss, guruh, ','); getline(ss, b, ','); try { jami += stod(b); n++; } catch (const invalid_argument &) { xato++; } } cout << n << " ta, o'rtacha " << jami / n << ", xato: " << xato;
▶ NATIJA
3 ta, o'rtacha 88.5, xato: 1
getline(ss, ism, ',')
ajratuvchi belgi — vergul
stod(b)
“abc” bo‘lsa — invalid_argument istisnosi
xato++
noto‘g‘ri qator o‘tkaziladi, dastur to‘xtamaydi
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
16 / 23
FAYLLAR VA RAII
Fayl o‘zi yopiladi
ofstream va ifstream — RAII sinflari: fayl konstruktorda ochiladi, destruktorda buferi yozilib, avtomatik yopiladi.
Kichik blok
{ ofstream f(...); f << x; } — blok tugaganda yopiladi.Funksiya ichida
Har bir amal o‘z oqimini ochadi —
close() unutilmaydi.Istisnoda ham
Xato tashlansa ham destruktor faylni yopadi.
close() ni qo‘lda chaqirish faqat faylni o‘sha joyda qayta ochish kerak bo‘lganda zarur.19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
17 / 23
KUNDALIK SINFI
Fayl ustida qulay interfeys
class Kundalik { string nom; public: explicit Kundalik(string n) : nom(n) {} void qosh(const string &y) { ofstream f(nom, ios::app); if (!f) throw runtime_error("ochilmadi"); f << y << '\n'; } int soni() const { ifstream f(nom); string q; int k = 0; while (getline(f, q)) k++; return k; } }; int main() { Kundalik k("kun.txt"); k.qosh("Dushanba: C++"); k.qosh("Seshanba: fayllar"); cout << k.soni(); }
▶ NATIJA
2
ofstream f(nom, ios::app)
har qo‘shishda qisqa vaqt ochiladi
}
metod tugaganda fayl avtomatik yopiladi
throw
ochilmasa — tushunarli istisno
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
18 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa
6-bo‘lim yakuni: CSV va RAII
1
CSV qatorini maydonlarga qanday ajratasiz?
Savol 12Savol 2
stod("abc") nima qiladi?3
Nima uchun blok tugaganda ofstream ma’lumoti yo‘qolmaydi?
Savol 319-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
19 / 23
Xulosa
Asosiy xulosalar
1Holat
fail →
clear(); pozitsiya — seekg/tellg, seekp.2Binar
write/read + reinterpret_cast; yozuv o‘lchami sizeof(T).3CSV va RAII
getline(ss, m, ','), stod xatosini ushlash; oqim o‘zi yopiladi.19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
20 / 23
Takrorlash
Yakunlashdan oldin oltita savol
1
Xato bayroqlarini tozalash?
2
Fayl hajmini aniqlash?
3
Binar yozish funksiyasi?
4
CSV maydonini ajratish?
5
f.fail() qachon rost bo‘ladi?6
RAII fayl oqimi uchun nimani kafolatlaydi?
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
21 / 23
Laboratoriya ishi
13-laboratoriya ishi: 6 ta dasturlash topshirig‘i
5
O‘tgan talabalar
Oson · 10 ball
6
CSV: tovarlar
O‘rta · 20 ball
7
Raqamlarsiz nusxa
Oson · 10 ball
8
Binar fayl: yozuvlar
Qiyin · 30 ball
9
Teskari tartibdagi satrlar
Oson · 10 ball
10
Server jurnali tahlili
O‘rta · 20 ball
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
22 / 23
Chiqish chiptasi
Darsni tark etishdan oldin
Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.
1
Talaba (id, ball) yozuvini binar faylga yozish va qayta o‘qish qadamlarini sanab bering.
2
O‘qish xatosidan keyin
clear() chaqirilmasa nima bo‘ladi?3
Baholar jurnali uchun matnli yoki binar fayldan qaysi birini tanlaysiz? Nega?
19-ma’ruza (2-qism) · Fayllar bilan ishlash
23 / 23