⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash — interaktiv slaydlar
20
YIGIRMANCHI MA’RUZA
Dasturlash 1 · C++ · 14-mavzu

Operatorlarni qayta yuklash

A’zo yoki erkin funksiya · += orqali + · taqqoslash va <=> · oqim operatorlari · [], (), ->, bool · KattaSon loyihasi
operator+=
<=>
operator<<
operator[]
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
1 / 41
Isinish

Nima uchun a + b yozish a.qosh(b) dan qulayroq?

Matematikada biz belgilar bilan fikrlaymiz. O‘z sinflarimiz ham shunday “gapira” oladimi?

1
pul1 + pul2, vaqt++, cout << sana — qaysi biri tabiiyroq o‘qiladi?
2
Ikki talabani + bilan “qo‘shish” nimani bildiradi?
3
2 * vektor va vektor * 2 ikkalasi ham ishlashi kerakmi?
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
2 / 41
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Tanlash — operatorni a’zo yoki erkin (friend) funksiya qilib yozishni
2
Yozish — arifmetik operatorlarni += orqali + usulida
3
Qurish — taqqoslash operatorlarini ikkita asosiy operator orqali
4
Qo‘llash — C++20 <=> = default bilan barcha taqqoslashlarni
5
Yaratish — oqim operatorlarini: << va xatoni tekshiruvchi >>
6
Qayta yuklash — [], (), ->, * va explicit bool operatorlarini
7
Tushuntirish — const va const bo‘lmagan operator[] zarurligini
8
Loyihalash — KattaSon sinfini operatorlar bilan
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
3 / 41
01

A’zo yoki erkin funksiya?

a @ b → a.operator@(b) yoki operator@(a, b) · qoidalar · simmetriya
a.operator@(b)
operator@(a, b)
friend
2 + a
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
4 / 41
QOIDALAR

Qaysi operator qayerda yoziladi?

QoidaOperatorlar
Faqat a’zo=, [], (), ->, tur o‘zgartirish operatorlari
Faqat erkinChap operand boshqa sinf: cout << a, cin >> a, 2 * a
Odatda a’zoObyektni o‘zgartiruvchi: +=, -=, ++, --, unar -
Odatda erkin (friend)Simmetrik: + - * / == != < >
Qayta yuklanmaydi::, ., .*, ?:, sizeof, typeid
Operator — maxsus nomli funksiya: kompilyator a @ b uchun a’zo a.operator@(b) va erkin operator@(a, b) ni qidiradi.
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
5 / 41
SIMMETRIYA

A’zo operator va 2 + a muammosi

struct Metr {
    double q;
    Metr(double q) : q(q) {}
    Metr operator+(const Metr &b) const { return Metr(q + b.q);
            }
};
struct Sekund {
    double q;
    Sekund(double q) : q(q) {}
    friend Sekund operator+(const Sekund &a, const Sekund &b) {
            return Sekund(a.q + b.q); }
};
int main() {
    Metr m(5);
    cout << (m + 2).q << " ";
    Sekund s(5);
    cout << (s + 2).q << " " << (2 + s).q;
}
▶ NATIJA
7 7 7
m + 2
ishlaydi: 2 → Metr(2)
2 + m
XATO — a’zo operatorda chap operand Metr bo‘lishi shart
2 + s
erkin operator — ikkala tomonda o‘zgartirish mumkin
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
6 / 41
PUL SINFI

To‘liq operatorlar to‘plami

class Pul {
    long long tiyin;
public:
    Pul(long long som = 0, int t = 0) : tiyin(som * 100 + t) {}
    Pul& operator+=(const Pul &b) { tiyin += b.tiyin;
            return *this; }
    Pul& operator*=(int k) { tiyin *= k; return *this; }
    friend Pul operator+(Pul a, const Pul &b) { return a += b; }
    friend Pul operator*(Pul a, int k) { return a *= k; }
    friend bool operator<(const Pul &a, const Pul &b) {
            return a.tiyin < b.tiyin; }
    friend ostream& operator<<(ostream &o, const Pul &p) {
        return o << p.tiyin / 100 << "." << p.tiyin % 100 / 10
                << p.tiyin % 10 << " so'm";
    }
};
int main() {
    Pul non(4500), choy(2000, 50);
    Pul jami = non * 2 + choy;
    cout << jami << " " << (choy < non);
}
▶ NATIJA
11000.50 so'm 1
long long tiyin
aniqlik uchun — double pulda xatolik beradi
+= a’zo, + erkin
asosiy mantiq bitta joyda
non * 2 + choy
9000 + 2000.50
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
7 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: A’zo yoki erkin funksiya?

1
Qaysi operatorni qayta yuklab bo‘lmaydi: +, [], ?: yoki <<?
Savol 1
2
Nima uchun operator= faqat a’zo bo‘ladi?
Savol 2
3
a’zo operator+ bo‘lsa 2 + a nima uchun ishlamaydi?
Savol 3
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
8 / 41
02

Arifmetik operatorlar

+= havola qaytaradi · + yangi obyekt · Vektor · matritsa va tez daraja
+= → +
return *this
Vektor
Matritsa
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
9 / 41
ANDOZA

Avval += (a’zo), keyin + (erkin)

operator+= — a’zo

  • Vektor& operator+=(const Vektor &b) { x += b.x; y += b.y; return *this; }
  • Obyektni o‘zgartiradi
  • Havola qaytaradi — a += b += c zanjiri

operator+ — erkin

  • friend Vektor operator+(Vektor a, const Vektor &b) { return a += b; }
  • a — nusxa (qiymat bo‘yicha)
  • Yangi obyekt qaytaradi — operandlar o‘zgarmaydi
Foyda: hisoblash mantiqi bir joyda, + va += doim bir xil natija beradi.
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
10 / 41
VEKTOR

Vektor2D arifmetikasi

struct Vektor {
    double x, y;
    Vektor& operator+=(const Vektor &b) { x += b.x; y += b.y;
            return *this; }
    Vektor& operator*=(double k) { x *= k; y *= k; return *this;
            }
    Vektor operator-() const { return {-x, -y}; }
    friend Vektor operator+(Vektor a, const Vektor &b) {
            return a += b; }
    friend Vektor operator*(Vektor a, double k) { return a *= k;
            }
    friend Vektor operator*(double k, Vektor a) { return a *= k;
            }
    friend double operator*(const Vektor &a, const Vektor &b) {
            return a.x * b.x + a.y * b.y; }
};
int main() {
    Vektor a{3, 4}, b{1, 2};
    Vektor c = 2 * a + -b;
    cout << c.x << "," << c.y << " " << a * b;
}
▶ NATIJA
5,6 11
2 * a
(6, 8) — ikkala tartib uchun alohida operator*
-b
unar minus: (-1, -2)
a * b
Vektor * Vektor — skalyar ko‘paytma: 3 + 8 = 11
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
11 / 41
MATRITSA

Fibonachchini log(n) qadamda

struct M {
    long long a, b, c, d;
    friend M operator*(const M &x, const M &y) {
        return {x.a * y.a + x.b * y.c, x.a * y.b + x.b * y.d,
                x.c * y.a + x.d * y.c, x.c * y.b + x.d * y.d};
    }
};
long long fib(int n) {
    M r{1, 0, 0, 1}, m{1, 1, 1, 0};
    while (n) {
        if (n & 1) r = r * m;
        m = m * m;
        n >>= 1;
    }
    return r.b;
}
int main() {
    cout << fib(10) << " " << fib(90);
}
▶ NATIJA
55 2880067194370816120
[[1,1],[1,0]]^n
yuqori o‘ng element — fib(n)
n & 1, n >>= 1
tez darajaga ko‘tarish (1-darsdagi bitli amallar!)
fib(90)
atigi 7 ta ko‘paytma
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
12 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: Arifmetik operatorlar

1
Nima uchun operator+ ko‘pincha operator+= orqali yoziladi?
Savol 1
2
operator+= nima qaytaradi va nega?
Savol 2
3
operator+ ning birinchi parametri nima uchun qiymat bo‘yicha?
Savol 3
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
13 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: Kasr: arifmetik operatorlar

Kasr sinfi uchun +, -, *, / operatorlarini va << ni qayta yuklang. Kasr har doim qisqartirilgan, maxraj musbat; maxraj 1 bo‘lsa faqat surat chiqadi. Nolga bo‘lishda (/ va ikkinchi kasr 0) XATO chiqaring.

Kirish: Birinchi qatorda q (1 ≤ q ≤ 100), keyin q qatorda a/b op c/d (b, d ≠ 0, |son| ≤ 10⁴).

Chiqish: Har bir amal natijasi.

MISOL · KIRISH
3
1/2 + 1/3
3/4 * 2/3
1/2 / 0/5
MISOL · CHIQISH
5/6
1/2
XATO
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
14 / 41
03

Taqqoslash operatorlari

== va < dan qolganlari · sort uchun operator< · C++20 <=>
==
<
sort
<=>
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
15 / 41
IKKITASI YETARLI

Oltita operator — ikkita asos

OperatorIfoda
a != b!(a == b)
a > bb < a
a <= b!(b < a)
a >= b!(a < b)
operator< ayniqsa muhim: std::sort, std::map, std::set, std::max aynan shundan foydalanadi.
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
16 / 41
SANA

operator< bilan saralash

struct Sana {
    int k, o, y;
    friend bool operator<(const Sana &a, const Sana &b) {
        if (a.y != b.y) return a.y < b.y;
        if (a.o != b.o) return a.o < b.o;
        return a.k < b.k;
    }
};
int main() {
    vector<Sana> v = {{20, 1, 2026}, {8, 1, 2026}, {3, 2, 2026},
            {27, 12, 2025}};
    sort(v.begin(), v.end());
    for (auto &s : v) cout << s.k << "." << s.o << " ";
    cout << (max(v[0], v[1]) < v[2]);
}
▶ NATIJA
27.12 8.1 20.1 3.2 1
sort(v.begin(), v.end())
operator< dan foydalanadi
27.12.2025
yil kichik — birinchi
max(...)
u ham operator< ni ishlatadi
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
17 / 41
C++20

“Kosmik kema” operatori <=>

#include <iostream>
#include <vector>
#include <algorithm>
#include <compare>
using namespace std;

struct Talaba {
    int kurs;
    double ball;
    string ism;
    auto operator<=>(const Talaba &) const = default;
};
int main() {
    vector<Talaba> t = {{2, 88.5, "Bekzod"}, {1, 91, "Aziza"},
            {2, 88.5, "Anvar"}};
    sort(t.begin(), t.end());
    for (auto &x : t) cout << x.ism << " ";
    cout << (t[0] < t[1]) << (t[1] == t[2]);
    return 0;
}
▶ NATIJA
Aziza Anvar Bekzod 10
= default
barcha 6 ta operator tayyor
Tartib
maydonlar e’lon tartibida: kurs → ball → ism
Anvar < Bekzod
kurs va ball teng — ism bo‘yicha
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
18 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Taqqoslash operatorlari

1
<=> = default nima beradi?
Savol 1
2
operator< qaysi standart vositalarga kerak?
Savol 2
3
a <= b ni faqat < orqali qanday yozasiz?
Savol 3
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
19 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

2-topshiriq: Sanalarni taqqoslash

Sana sinfi uchun < va == operatorlarini qayta yuklang (yoki C++20 <=>). main() sanalarni sort bilan saralaydi va takrorlanmaydigan sanalar sonini topadi — bu faqat sizning operatorlaringiz orqali ishlaydi.

Kirish: Birinchi qatorda n (1 ≤ n ≤ 1000), keyin n ta sana dd.mm.yyyy ko‘rinishida.

Chiqish: Saralangan sanalar (har biri alohida qatorda, dd.mm.yyyy), oxirida Turli: k.

MISOL · KIRISH
4
15.03.2025
01.12.2024
15.03.2025
31.01.2025
MISOL · CHIQISH
01.12.2024
31.01.2025
15.03.2025
15.03.2025
Turli: 3
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
20 / 41
04

Oqim operatorlari

operator<< zanjiri · tekshiruvchi operator>> · failbit · shablon <<
ostream&
istream&
setstate
template
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
21 / 41
<< VA >>

Sinfingiz cout, cin, fayl va stringstream bilan

Oqim operatorlari doim erkin funksiya bo‘ladi va oqimning o‘zini havola qilib qaytaradi — aynan shu cout << a << b zanjirini ta’minlaydi.

Zanjir

cout << a << b ≡ operator<<(operator<<(cout, a), b)

Chiqarish

friend ostream& operator<<(ostream &o, const T &x)

O‘qish

friend istream& operator>>(istream &in, T &x) — noto‘g‘ri bo‘lsa in.setstate(ios::failbit)
Shunda while (cin >> v) va if (cin >> v) standart turlar kabi to‘g‘ri ishlaydi.
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
22 / 41
VAQT

Tekshiruvchi operator>>

struct Vaqt {
    int s = 0, d = 0;
    friend istream& operator>>(istream &in, Vaqt &v) {
        int s, d; char c;
        if (in >> s >> c >> d) {
            if (c == ':' && s >= 0 && s < 24 && d >= 0
                    && d < 60) v = {s, d};
            else in.setstate(ios::failbit);
        }
        return in;
    }
};
int main() {
    for (string q : {"12:30", "25:00", "12-30", "7 : 05"}) {
        istringstream ss(q);
        Vaqt v;
        if (ss >> v) cout << v.s * 60 + v.d << " ";
        else cout << "xato ";
    }
}
▶ NATIJA
750 xato xato 425 
25:00
soat noto‘g‘ri — failbit
12-30
ajratuvchi ':' emas — failbit
"7 : 05"
>> bo‘sh joylarni o‘tkazadi — to‘g‘ri
v o‘zgarmaydi
xato bo‘lsa obyekt buzilmaydi
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
23 / 41
SHABLON <<

Istalgan vector va pair uchun

template <typename A, typename B>
ostream& operator<<(ostream &o, const pair<A, B> &p) {
    return o << "(" << p.first << ", " << p.second << ")";
}
template <typename T>
ostream& operator<<(ostream &o, const vector<T> &v) {
    o << "[";
    for (size_t i = 0; i < v.size(); i++) o << (i ? ", " : "")
            << v[i];
    return o << "]";
}
int main() {
    vector<pair<string, int>> v = {{"Aziza", 91}, {"Bekzod",
            78}};
    vector<vector<int>> m = {{1, 2}, {3}};
    cout << v << endl << m;
}
▶ NATIJA
[(Aziza, 91), (Bekzod, 78)]
[[1, 2], [3]]
o << v[i]
element turi uchun operator<< chaqiriladi — rekursiv
vector<vector<int>>
ichma-ich konteynerlar ham o‘zi ishlaydi
Shablon
bir marta yoziladi — barcha turlar uchun
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
24 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: Oqim operatorlari

1
Nima uchun operator<< ostream& qaytaradi?
Savol 1
2
Noto‘g‘ri kiritishda operator>> nima qilishi kerak?
Savol 2
3
Oqim operatorlari nima uchun a’zo bo‘lolmaydi?
Savol 3
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
25 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

3-topshiriq: Oqim operatorlari: Nuqta

Nuqta uchun >> va << operatorlarini erkin funksiya sifatida yozing. >> nuqtani (x, y) ko‘rinishida o‘qisin, << ham shunday chiqarsin. main() koordinata boshidan eng uzoq nuqtani (teng bo‘lsa — birinchisini) va barcha nuqtalar yig‘indisini chiqaradi.

Kirish: Birinchi qatorda n (1 ≤ n ≤ 1000), keyin n ta nuqta (x, y) ko‘rinishida (butun sonlar, |son| ≤ 10⁶).

Chiqish: Ikki qator: eng uzoq nuqta va yig‘indi nuqta — ikkalasi (x, y) ko‘rinishida.

MISOL · KIRISH
3
(1, 2)
(-3, 4)
(0, 0)
MISOL · CHIQISH
(-3, 4)
(-2, 6)
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
26 / 41
05

Maxsus operatorlar

[] ikki versiya · () funktor/matritsa · -> va * · explicit bool
operator[]
operator()
operator->
explicit bool
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
27 / 41
MAXSUS

Konteyner va ko‘rsatkichga o‘xshash sinflar

OperatorImzoQo‘llanishi
[]T& operator[](size_t) + const T& ... consta[i] = 5; va const obyektdan o‘qish
()R operator()(args...)Funktor, m(i, j) — istalgan sondagi parametr
->, *T* operator->(), T& operator*()Aqlli ko‘rsatkichlar, iteratorlar
boolexplicit operator bool() constif (obj) — “yaroqlimi?”
explicit bo‘lmasa int n = obj;, obj + 1 kabi ma’nosiz ifodalar ham kompilyatsiya bo‘ladi (bool → int).
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
28 / 41
XAVFSIZ MASSIV

[] ikki versiya va explicit bool

class XMassiv {
    vector<int> d;
public:
    XMassiv(initializer_list<int> q) : d(q) {}
    int& operator[](size_t i) {
        if (i >= d.size()) throw out_of_range("indeks");
        return d[i];
    }
    const int& operator[](size_t i) const { return d.at(i); }
    explicit operator bool() const { return !d.empty(); }
};
int main() {
    XMassiv a{10, 20, 30};
    a[1] = 99;
    const XMassiv &c = a;
    cout << c[1] << " " << (a ? "bor" : "yo'q") << " ";
    try { a[5] = 1; } catch (const out_of_range &) { cout
            << "chegara!"; }
}
▶ NATIJA
99 bor chegara!
int& operator[]
havola — a[1] = 99 yozish mumkin
const versiya
const obyektdan faqat o‘qish: c[1] = 5 — XATO
explicit bool
if (a) / a ? ... ishlaydi, int n = a; — yo‘q
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
29 / 41
-> VA *

O‘z aqlli ko‘rsatkichimiz

struct Talaba {
    string ism;
    int ball;
};
template <typename T>
class Egasi {
    T *p;
public:
    explicit Egasi(T *q) : p(q) {}
    ~Egasi() { delete p; cout << " [o'chirildi]"; }
    Egasi(const Egasi &) = delete;
    T* operator->() const { return p; }
    T& operator*() const { return *p; }
};
int main() {
    Egasi<Talaba> t(new Talaba{"Aziza", 90});
    t->ball += 5;
    cout << (*t).ism << ": " << t->ball;
}
▶ NATIJA
Aziza: 95 [o'chirildi]
t->ball
operator-> ko‘rsatkichni qaytaradi, keyin ->ball
(*t).ism
operator* havolani qaytaradi
~Egasi()
RAII — delete avtomatik (soddalashtirilgan unique_ptr)
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
30 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Maxsus operatorlar

1
Nima uchun operator[] ning const va const bo‘lmagan versiyasi yoziladi?
Savol 1
2
operator bool nima uchun explicit bo‘lishi kerak?
Savol 2
3
operator-> nima qaytaradi?
Savol 3
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
31 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

4-topshiriq: Ko‘phad: [] va ()

Kophad sinfi koeffitsiyentlarni saqlaydi. operator[] i-darajali koeffitsiyentga murojaat qilsin (o‘zgartirish ham mumkin), operator() esa ko‘phadning x nuqtadagi qiymatini Gorner sxemasi bilan hisoblasin.

Kirish: Birinchi qatorda daraja n (0 ≤ n ≤ 20) va n + 1 ta koeffitsiyent (a0 a1 … an). Keyin q va q ta buyruq: ? x — qiymatni hisoblash, = i c — i-koeffitsiyentni c ga o‘zgartirish. Natijalar long long ga sig‘adi.

Chiqish: Har bir ? uchun ko‘phad qiymati.

MISOL · KIRISH
2 1 0 1
3
? 2
= 0 -4
? 2
MISOL · CHIQISH
5
0
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
32 / 41
06

Loyiha: KattaSon

Cheksiz aniqlikdagi butun son · ustunli qo‘shish va ko‘paytirish · oltin qoida
vector<int>
Eltish
n!
Oltin qoida
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
33 / 41
G‘OYA

Raqamlarni massivda saqlaymiz

1

Muammo

long long ≈ 9.2 × 10¹⁸ gacha; 25! yoki 2¹⁰⁰ sig‘maydi
›
2

Saqlash

vector<int> r — raqamlar teskari: r[0] — birlar
›
3

Qo‘shish

Maktabdagi “ustun bilan”: raqam + raqam + eltish
›
4

Ko‘paytirish

Har raqam juftligi: c[i + j] += a[i] * b[j]
›
5

Operatorlar

a + b, a * b, cout << a — int kabi
Oltin qoida: operator kutilgan ma’noda ishlasin. Ma’nosi noaniq bo‘lsa (ikki talabani “qo‘shish”) — oddiy nomli metod yozing.
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
34 / 41
QO‘SHISH

KattaSon::operator+=

class KattaSon {
    vector<int> r;
public:
    explicit KattaSon(const string &s) {
        for (int i = s.size() - 1; i >= 0;
                i--) r.push_back(s[i] - '0');
    }
    KattaSon& operator+=(const KattaSon &b) {
        int elt = 0;
        for (size_t i = 0; i < max(r.size(), b.r.size()) || elt;
                i++) {
            if (i == r.size()) r.push_back(0);
            int s = r[i] + elt + (i < b.r.size() ? b.r[i] : 0);
            r[i] = s % 10; elt = s / 10;
        }
        return *this;
    }
    friend KattaSon operator+(KattaSon a, const KattaSon &b) {
            return a += b; }
    friend ostream& operator<<(ostream &o, const KattaSon &k) {
        for (int i = k.r.size() - 1; i >= 0; i--) o << k.r[i];
        return o;
    }
};
int main() {
    KattaSon a("98765432109876543210"),
            b("12345678901234567890");
    cout << a + b;
}
▶ NATIJA
111111111011111111100
s % 10, s / 10
raqam va eltish
|| elt
oxirgi eltish uchun yangi raqam
+= → +
yana o‘sha andoza
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
35 / 41
KO‘PAYTIRISH

30! — 33 xonali son

struct KS {
    vector<int> r{1};
    KS& operator*=(int k) {
        int elt = 0;
        for (size_t i = 0; i < r.size() || elt; i++) {
            if (i == r.size()) r.push_back(0);
            long long s = (long long)r[i] * k + elt;
            r[i] = s % 10; elt = s / 10;
        }
        return *this;
    }
    friend ostream& operator<<(ostream &o, const KS &k) {
        for (int i = k.r.size() - 1; i >= 0; i--) o << k.r[i];
        return o;
    }
};
int main() {
    KS f;
    for (int i = 2; i <= 30; i++) f *= i;
    cout << f;
}
▶ NATIJA
265252859812191058636308480000000
r{1}
boshlang‘ich qiymat 1
f *= i
har qadamda kichik songa ko‘paytirish
30!
≈ 2.65 × 10³² — long long dan 10¹⁴ marta katta
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
36 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

6-bo‘lim yakuni: Loyiha: KattaSon

1
Operatorlarni qayta yuklashning oltin qoidasi?
Savol 1
2
KattaSon raqamlarni nima uchun teskari tartibda saqlaydi?
Savol 2
3
Qo‘shishda “eltish” nima?
Savol 3
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
37 / 41
Xulosa

Asosiy xulosalar

1A’zo yoki erkin

= [] () -> — a’zo; << >> va simmetrik — erkin (friend).

2+= orqali +

+= havola qaytaradi, + — nusxa + += va yangi obyekt.

3Taqqoslash

== va < yetarli; C++20 <=> = default — hammasi.

4Oqimlar

ostream&/istream& qaytaradi; xato — setstate(failbit).

5Maxsus

[] — ikki versiya; explicit operator bool; ->/* — aqlli ko‘rsatkich.

6Oltin qoida

Operator kutilgan ma’noda ishlasin — aks holda nomli metod.
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
38 / 41
Takrorlash

Yakunlashdan oldin sakkizta savol

1
cout << a uchun operator qanday e’lon qilinadi?
2
operator+= nima qaytaradi?
3
operator+ nima qaytaradi?
4
a > b ni < orqali?
5
<=> = default qaysi tartibda taqqoslaydi?
6
operator[] ning const versiyasi nima qaytaradi?
7
explicit operator bool qayerda ishlaydi?
8
Qayta yuklanmaydigan 2 operator?
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
39 / 41
Laboratoriya ishi

14-laboratoriya ishi: 6 ta dasturlash topshirig‘i

5

Matritsa operatorlari

O‘rta · 20 ball
6

Vaqt: ++ va -

O‘rta · 20 ball
7

Funktor: filtr

O‘rta · 20 ball
8

KattaSon: qo‘shish va taqqoslash

O‘rta · 20 ball
9

KattaSon: ko‘paytirish va faktorial

Qiyin · 30 ball
10

Versiyalar: <=> operatori

O‘rta · 20 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

Kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. O‘qituvchi kodingizni ko‘rib, baho qo‘yadi.

20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
40 / 41
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
Kasr uchun qaysi operatorlarni a’zo, qaysilarini erkin qilasiz?
2
Nima uchun operator>> xato kiritishda obyektni o‘zgartirmasligi kerak?
3
O‘zingiz yaratmoqchi bo‘lgan sinf va unga mos operatorni ayting.
20-ma’ruza · Operatorlarni qayta yuklash
41 / 41
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 14-laboratoriya ishi (topshiriqlar)📖 Mavzu matni (interaktiv dars)01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 14-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.