⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari — interaktiv slaydlar
3
UCHINCHI MA’RUZA · 1-QISM
Dasturlash 1 · C++ · 3-mavzu (2 qismdan 1-qism)

Tarmoqlanish va uzilish operatorlari

if va switch · Ternar operator ?: · Shartsiz o‘tish va uzilish
if-else
switch
?:
break / continue
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
1 / 22
Isinish

Bankomat pul berishdan oldin qanday savollarni “o‘ylaydi”?

Har bir tekshiruv — bitta shart. Ularni tartib bilan sanab chiqing.

1
PIN-kod noto‘g‘ri bo‘lsa, bankomat nima qiladi?
2
Kartada pul yetarli bo‘lmasa-chi?
3
3 marta xato PIN kiritilsa, jarayon qanday to‘xtaydi?
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
2 / 22
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Qo‘llash — if, if-else va if-else if zanjirini shartga qarab
2
Yozish — taqqoslash (==, !=, <, >) va mantiqiy (&&, ||, !) shartlarni
3
Tanlash — aniq qiymatlar uchun switch-case va break ni
4
Qisqartirish — oddiy if-else ni ternar ?: operatori bilan
5
Tushuntirish — break, continue, return va goto farqini
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
3 / 22
01

if va switch

Taqqoslash va mantiqiy operatorlar · if-else if zanjiri · switch-case
==, !=
&&, ||, !
else if
switch
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
4 / 22
SHARTLAR

Taqqoslash va mantiqiy operatorlar

OperatorMa’nosiMisol
==, !=teng, teng emasa == 5
<, >, <=, >=kichik, katta, ... yoki tengball >= 86
&&VA — ikkalasi ham rosta > 0 && a < 10
||YOKI — kamida bittasi rostkun == 6 || kun == 7
!EMAS — teskarisiga aylantiradi!(a > b)
Eng ko‘p uchraydigan xato: if (a = 5) — bu o‘zlashtirish! Shart har doim rost. Taqqoslash: if (a == 5).
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
5 / 22
if-else if ZANJIRI

Ballni bahoga aylantirish

int ball;
cin >> ball;
if (ball < 0 || ball > 100)
    cout << "Noto'g'ri ball!";
else if (ball >= 86)
    cout << "A'lo (5)";
else if (ball >= 71)
    cout << "Yaxshi (4)";
else if (ball >= 55)
    cout << "Qoniqarli (3)";
else
    cout << "Qoniqarsiz (2)";
▶ NATIJA
Yaxshi (4)
ball = 78
kiritilgan qiymat
ball >= 86
yolg‘on → keyingi shartga o‘tiladi
ball >= 71
rost → “Yaxshi (4)”, qolganlari tekshirilmaydi
Nima uchun
“va 86 dan kichik” yozilmagan? Bu joyga faqat oldingi shart yolg‘on bo‘lsa kelinadi
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
6 / 22
switch-case

Aniq qiymatlar bo‘yicha tanlash

int kun;
cin >> kun;
switch (kun) {
    case 1: case 2: case 3:
    case 4: case 5:
        cout << "Ish kuni";
        break;
    case 6: case 7:
        cout << "Dam olish kuni";
        break;
    default:
        cout << "Bunday kun yo'q";
}
▶ NATIJA
Dam olish kuni
switch (kun)
ifoda qiymati case larga solishtiriladi
case 6: case 7:
bir nechta qiymat bitta guruhga
break
switch dan chiqish; unutilsa keyingi case ham bajariladi
default
hech bir case mos kelmasa
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
7 / 22
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: if va switch

1
if (x = 0) shartida qanday xato bor?
Savol 1
2
a = 7 bo‘lsa, a > 0 && a % 2 == 0 rostmi?
Savol 2
3
switch da break unutilsa nima bo‘ladi?
Savol 3
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
8 / 22
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: Juft yoki toq

Butun son n berilgan. U juft bo‘lsa JUFT, toq bo‘lsa TOQ so‘zini chiqaring.

Kirish: Bitta butun son n (|n| ≤ 10⁹).

Chiqish: JUFT yoki TOQ.

MISOL · KIRISH
14
MISOL · CHIQISH
JUFT
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
9 / 22
02

Ternar operator ?:

Sintaksis · if-else bilan taqqoslash · ichma-ich ternar
?:
shart ? a : b
max
O‘qiluvchanlik
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
10 / 22
TERNAR OPERATOR

(shart) ? rost_bo‘lsa : yolg‘on_bo‘lsa

if-else bilan

  • int max;
  • if (a > b) max = a;
  • else max = b;
  • 4 qator — lekin har qanday murakkab amal uchun mos

Ternar bilan

  • int max = (a > b) ? a : b;
  • 1 qator — qiymat tanlash uchun qulay
  • Uch qism: shart, rost qiymat, yolg‘on qiymat
  • Ifoda ichida ham ishlaydi: cout << (x % 2 == 0 ? "juft" : "toq");
Maslahat: ikki-uchtadan ortiq ichma-ich ternar kodni chalkashtiradi — bunday hollarda if-else if yozing.
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
11 / 22
AMALDA

Ichma-ich ternar va modul

int x;
cin >> x;
string turi = (x > 0) ? "musbat"
            : (x < 0) ? "manfiy" : "nol";
int modul = (x >= 0) ? x : -x;
cout << x << " - " << turi
     << ", moduli " << modul << ", "
     << (x % 2 == 0 ? "juft" : "toq");
▶ NATIJA
-7 - manfiy, moduli 7, toq
x = -7
kiritilgan qiymat
(x > 0) ? ... : ...
yolg‘on → ikkinchi ternar tekshiriladi
(x >= 0) ? x : -x
manfiy son ishorasi almashtiriladi: 7
-7 % 2
C++ da natija -1 — nolga teng emas, shuning uchun “toq”
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
12 / 22
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: Ternar operator ?:

1
Ternar operator qanday belgilar bilan yoziladi?
Savol 1
2
int k = (5 > 3) ? 10 : 20; bo‘lsa k = ?
Savol 2
3
Ternarni qachon ishlatmaslik kerak?
Savol 3
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
13 / 22
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

2-topshiriq: Kattasi va kichigi

Ikki butun son berilgan. Ternar operator ?: yordamida avval kattasini, keyin kichigini, so‘ng ayirmaning modulini (|a − b|) chiqaring.

Kirish: Ikki butun son a va b (|a|, |b| ≤ 10⁹).

Chiqish: Uch qator: kattasi, kichigi, |a − b|.

MISOL · KIRISH
3 8
MISOL · CHIQISH
8
3
5
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
14 / 22
03

Shartsiz o‘tish va uzilish

break · continue · return · goto — dastur oqimini boshqarish
break
continue
return
goto
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
15 / 22
OQIMNI BOSHQARISH

To‘rtta “o‘tish” operatori

1break

Sikl yoki switch dan butunlay chiqadi; sikldan keyingi qatorga o‘tiladi.

2continue

Joriy takrorlanishning qolgan qismini o‘tkazib, keyingisiga o‘tadi.

3return

Funksiyadan chiqadi. main ichida — butun dasturni tugatadi.

4goto

Belgilangan yorliqqa (nishon:) o‘tadi. Kodni chalkashtiradi — kam ishlating.
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
16 / 22
break VA continue

Farqni bitta siklda ko‘ramiz

for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    if (i == 3) continue;
    if (i == 7) break;
    cout << i << " ";
}
cout << endl << "Tugadi";
▶ NATIJA
1 2 4 5 6 
Tugadi
i == 3
continue — 3 chiqarilmaydi, sikl davom etadi
i == 7
break — sikl to‘xtaydi, 7–10 bajarilmaydi
Tugadi
sikldan keyingi qator doim bajariladi
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
17 / 22
return

Noto‘g‘ri ma’lumotda erta chiqish

int yosh;
cin >> yosh;
if (yosh < 0) {
    cout << "Xato: yosh manfiy!" << endl;
    return 1;
}
cout << "Yoshingiz: " << yosh << endl;
cout << "10 yildan keyin: " << yosh + 10;
▶ NATIJA
Xato: yosh manfiy!
return 1;
main tugaydi — pastdagi qatorlar bajarilmaydi
return 0
muvaffaqiyatli tugash; boshqa qiymat — xato kodi
Sinab ko‘ring
15 kiritilsa: “Yoshingiz: 15” va “10 yildan keyin: 25”
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
18 / 22
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Shartsiz o‘tish va uzilish

1
break va continue ning asosiy farqi nima?
Savol 1
2
main ichidagi return 0; nima qiladi?
Savol 2
3
Nima uchun goto dan kam foydalanish tavsiya etiladi?
Savol 3
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
19 / 22
Xulosa

Asosiy xulosalar

1if / else if

Shartlar tartib bilan tekshiriladi; birinchi rost shart bajariladi.

2== emas =

if (a = 5) — o‘zlashtirish; taqqoslash uchun ==.

3switch

Aniq int/char qiymatlar; har case oxirida break, oxirida default.
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
20 / 22
Takrorlash

Yakunlashdan oldin oltita savol

1
if (a == 5) va if (a = 5) farqi?
2
x = 15 bo‘lsa x > 10 || x < 0 qiymati?
3
switch da default qachon bajariladi?
4
(3 > 5) ? "ha" : "yo‘q" natijasi?
5
return 1; main da nimani bildiradi?
6
switch string bilan ishlaydimi?
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
21 / 22
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
Ball bo‘yicha baho qo‘yish uchun nima uchun switch emas, if-else if tanlanadi?
2
x = 7 bo‘lsa, x % 2 == 0 ? "juft" : "toq" natijasi nima?
3
goto dan foydalanish nima uchun tavsiya etilmaydi?
3-ma’ruza (1-qism) · Tarmoqlanish va uzilish operatorlari
22 / 22
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 3-laboratoriya ishi (topshiriqlar)📖 Mavzu matni (interaktiv dars)01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 3-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.