⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari — interaktiv slaydlar
5
BESHINCHI MA’RUZA · 1-QISM
Dasturlash 1 · C++ · 4-mavzu (2 qismdan 1-qism)

Takrorlanish operatorlari

for sikli · while va do-while · Sikl ichida shart va o‘tishlar
for
while
do-while
Ichma-ich
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
1 / 23
Isinish

1 dan 1000 gacha sonlarni ekranga chiqarish uchun 1000 qator kod yozasizmi?

Takrorlanadigan ishni kompyuterga qanday “tushuntirish” mumkin?

1
Qaysi qism har safar bir xil, qaysi qism o‘zgaradi?
2
Kompyuter qachon to‘xtashni qayerdan biladi?
3
Necha marta takrorlanishi oldindan noma’lum bo‘lsa-chi (masalan, parol so‘rash)?
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
2 / 23
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Tushuntirish — for siklining uch qismi qachon bajarilishini
2
Yozish — sanoq, qadam va teskari tartibdagi for sikllarini
3
Farqlash — while (old shartli) va do-while (so‘ng shartli) sikllarni
4
Aniqlash — cheksiz sikl sabablarini va ularning oldini olishni
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
3 / 23
01

for sikli

Sintaksis · uch qism · sanoq, qadam, teskari tartib · yig‘indi
for
Iteratsiya
i += 2
i--
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
4 / 23
for SINTAKSISI

for (boshlash; shart; yangilash) { ... }

QismQachon bajariladiMisol
Boshlang‘ich ifodaFaqat bir marta, sikl boshlanishidan oldinint i = 1
ShartHar bir iteratsiyadan oldin; yolg‘on bo‘lsa — sikl tugaydii <= 10
Sikl tanasiShart rost bo‘lgandacout << i;
YangilanishHar bir iteratsiyadan keyini++
Sikl tanasining har bir bajarilishi iteratsiya (aylanish) deyiladi. for — takrorlanishlar soni oldindan ma’lum bo‘lganda qulay.
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
5 / 23
for VARIANTLARI

Sanoq, qadam va teskari tartib

for (int i = 1; i <= 5; i++)
    cout << i << " ";
cout << endl;
for (int i = 2; i <= 10; i += 2)
    cout << i << " ";
cout << endl;
for (int i = 5; i >= 1; i--)
    cout << i << " ";
▶ NATIJA
1 2 3 4 5 
2 4 6 8 10 
5 4 3 2 1 
i++
bittadan oshirish — oddiy sanoq
i += 2
ikkitadan qadam — juft sonlar
i--
kamaytirish — teskari tartib, shart >=
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
6 / 23
YIG‘INDI

1 dan n gacha sonlar yig‘indisi

int n;
cin >> n;
int yigindi = 0;
for (int i = 1; i <= n; i++)
    yigindi += i;
cout << "Yig'indi = " << yigindi;
▶ NATIJA
Yig'indi = 5050
yigindi = 0
yig‘uvchi o‘zgaruvchi sikldan oldin nolga tenglanadi
yigindi += i
har iteratsiyada navbatdagi son qo‘shiladi
Tekshiruv
Gauss formulasi: n(n+1)/2 = 5050
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
7 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: for sikli

1
for siklining qaysi qismi faqat bir marta bajariladi?
Savol 1
2
for (int i = 10; i > 0; i -= 3) necha marta aylanadi?
Savol 2
3
Yig‘indi o‘zgaruvchisi nima uchun sikldan oldin 0 ga tenglanadi?
Savol 3
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
8 / 23
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: Yig‘indi va faktorial

Natural son n berilgan. for sikli yordamida 1 dan n gacha sonlar yig‘indisini va n! (faktorial) ni hisoblang.

Kirish: Bitta butun son n (1 ≤ n ≤ 20).

Chiqish: Ikki qator: 1 + 2 + … + n va 1 · 2 · … · n.

MISOL · KIRISH
5
MISOL · CHIQISH
15
120
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
9 / 23
02

while va do-while

Old shartli va so‘ng shartli sikllar · raqamlar yig‘indisi · cheksiz sikl
while
do-while
n % 10
Cheksiz sikl
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
10 / 23
IKKI XIL SIKL

Shart boshida yoki oxirida?

while (shart) { ... }

  • Shart oldin tekshiriladi
  • Shart dastlab yolg‘on bo‘lsa — 0 marta bajariladi
  • Takrorlanish soni noma’lum, shartga bog‘liq bo‘lganda

do { ... } while (shart);

  • Avval tana bajariladi, keyin shart tekshiriladi
  • Kamida 1 marta bajariladi
  • Oxiridagi ; majburiy!
  • Menyu va kiritishni tekshirish uchun qulay
i = 10 va shart i <= 5 bo‘lsa: while hech narsa chiqarmaydi, do-while esa 10 ni bir marta chiqaradi.
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
11 / 23
while AMALDA

Sonning raqamlari yig‘indisi

int n;
cin >> n;
int yigindi = 0;
while (n > 0) {
    yigindi += n % 10;  // oxirgi raqam
    n /= 10;            // uni olib tashlash
}
cout << "Raqamlar yig'indisi: " << yigindi;
▶ NATIJA
Raqamlar yig'indisi: 10
n % 10
oxirgi raqam: 2026 → 6
n /= 10
oxirgi raqamni “kesish”: 2026 → 202
Qadamlar
6 + 2 + 0 + 2 = 10; n = 0 bo‘lganda to‘xtaydi
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
12 / 23
EHTIYOT BO‘LING

Cheksiz sikl qanday paydo bo‘ladi?

1i++ unutilgan

while (i <= 5) cout << i; — i o‘zgarmaydi, shart doim rost.

2Noto‘g‘ri yo‘nalish

for (i = 1; i <= 10; i--) — i kamayib boradi, hech qachon 10 dan oshmaydi.

3Shart doim rost

while (x = 1) — o‘zlashtirish, taqqoslash emas.

4Ortiqcha ;

while (i < 5); { i++; } — bo‘sh tana abadiy aylanadi.
Qoida: sikl ichida shartdagi o‘zgaruvchi albatta to‘xtash tomonga o‘zgarishi kerak.
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
13 / 23
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: while va do-while

1
do-while siklining asosiy xususiyati nima?
Savol 1
2
int i = 5; while (i < 3) i++; necha marta aylanadi?
Savol 2
3
4581 sonining raqamlari yig‘indisini sikl bo‘yicha hisoblang.
Savol 3
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
14 / 23
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

2-topshiriq: Raqamlar soni va yig‘indisi

Manfiy bo‘lmagan butun son berilgan. while (yoki do-while) sikli bilan uning raqamlari sonini va raqamlari yig‘indisini toping.

Kirish: Bitta butun son n (0 ≤ n ≤ 10¹⁸).

Chiqish: Ikki qator: raqamlar soni va raqamlar yig‘indisi.

MISOL · KIRISH
2026
MISOL · CHIQISH
4
10
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
15 / 23
03

Sikl ichida shart va o‘tishlar

if va switch sikl ichida · break, continue, goto · switch ichidagi break
if
switch
break
continue
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
16 / 23
switch SIKL ICHIDA

Har bir bahoga izoh

int baholar[] = {5, 4, 3, 2};
for (int i = 0; i < 4; i++) {
    cout << baholar[i] << " - ";
    switch (baholar[i]) {
        case 5: cout << "A'lo\n"; break;
        case 4: cout << "Yaxshi\n"; break;
        case 3: cout << "Qoniqarli\n"; break;
        default: cout << "Qoniqarsiz\n";
    }
}
▶ NATIJA
5 - A'lo
4 - Yaxshi
3 - Qoniqarli
2 - Qoniqarsiz
baholar[i]
massiv elementlari navbat bilan olinadi
break
faqat switch dan chiqaradi — sikldan emas!
Natija
for barcha 4 baho uchun davom etadi
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
17 / 23
O‘TISH OPERATORLARI

break, continue, goto — siklda

OperatorNima qiladiMisol natijasi (1..10)
breakSiklni darhol va butunlay to‘xtatadiif (i == 6) break; → 1 2 3 4 5
continueJoriy iteratsiyaning qolgan qismini o‘tkazadiif (i % 3 == 0) continue; → 1 2 4 5 7 8 10
gotoBelgilangan yorliqqa (nom:) o‘tadiDeyarli har doim while bilan almashtiriladi
goto dan ortiqcha foydalanish “spagetti kod”ga olib keladi — o‘rniga for, while va break ishlating.
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
18 / 23
▶ INTERAKTIV
Sikl nechta aylanadi?
Har bir kod nima chiqarishini tanlang.
3-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Sikl ichida shart va o‘tishlar

1
switch ichidagi break for siklini to‘xtatadimi?
Savol 1
2
for (i = 1..6) { if (i % 2) continue; cout << i; } nima chiqaradi?
Savol 2
3
goto ni qanday almashtirish mumkin?
Savol 3
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
20 / 23
Xulosa

Asosiy xulosalar

1for

for (boshlash; shart; yangilash) — soni ma’lum takrorlanish.

2while

Shart oldin tekshiriladi — 0 marta ham bajarilishi mumkin.

3do-while

Tana kamida bir marta bajariladi; oxirida ; majburiy.
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
21 / 23
Takrorlash

Yakunlashdan oldin oltita savol

1
for (int i = 0; i < 5; i++) necha marta aylanadi?
2
while va do-while ning asosiy farqi?
3
i++ unutilgan while sikli qanday bo‘ladi?
4
switch ichidagi break sikldan chiqaradimi?
5
for (int i = 10; i > 0; i -= 3) qaysi qiymatlarni beradi?
6
do-while tanasi kamida necha marta bajariladi?
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
22 / 23
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
1 dan 50 gacha 7 ga karrali sonlarni chiqaradigan for siklini yozing.
2
while va do-while dan qaysi birini parol so‘rash uchun tanlaysiz va nima uchun?
3
Bugungi ma’ruzada cheksiz siklga olib keladigan qaysi xatoni eslab qoldingiz?
5-ma’ruza (1-qism) · Takrorlanish operatorlari
23 / 23
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 4-laboratoriya ishi (topshiriqlar)📖 Mavzu matni (interaktiv dars)01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 4-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.