⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari — interaktiv slaydlar
6
OLTINCHI MA’RUZA · 2-QISM
Dasturlash 1 · C++ · 4-mavzu (2 qismdan 2-qism)

Takrorlanish operatorlari

Amaliy masalalar · Foydalanuvchi bilan muloqot · Siklni tanlash
for
while
do-while
Ichma-ich
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
1 / 22
Isinish

“0 kiritilguncha sonlarni kiriting” — dastur nechta son kelishini biladimi?

O‘tgan ma’ruzadagi for, while va do-while ni eslang.

1
Takrorlash soni oldindan ma’lummi?
2
Qaysi sikl shartni oldin, qaysisi keyin tekshiradi?
3
Kiritish qachon to‘xtashi kerak?
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
2 / 22
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Yechish — faktorial, raqamlar yig‘indisi va tub son masalalarini
2
Qurish — ichma-ich sikllar bilan jadval va naqshlarni
3
Tashkil etish — foydalanuvchi bilan muloqot: nol kiritilguncha, menyu
4
Tanlash — masala shartiga mos sikl turini
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
3 / 22
04

Amaliy masalalar

Faktorial · tub son · ichma-ich sikl · ko‘paytirish jadvali
n!
Tub son
√n
Jadval
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
4 / 22
FAKTORIAL

n! = 1 · 2 · 3 · ... · n

int n;
cin >> n;
long long fakt = 1;
for (int i = 1; i <= n; i++)
    fakt *= i;
cout << n << "! = " << fakt;
▶ NATIJA
5! = 120
fakt = 1
ko‘paytma uchun boshlang‘ich qiymat 1 (0 emas!)
long long
int 12! dan kattasiga sig‘maydi
0! = 1
sikl bir marta ham aylanmaydi — natija 1
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
5 / 22
TUB SON

Faqat √n gacha tekshirish yetarli

int n;
cin >> n;
bool tub = (n >= 2);
for (int i = 2; i * i <= n; i++) {
    if (n % i == 0) {
        tub = false;
        break;
    }
}
cout << n << (tub ? " - tub" : " - tub emas");
▶ NATIJA
91 - tub emas
i * i <= n
n = a·b bo‘lsa, a va b dan biri √n dan katta emas
91 % 7 == 0
91 = 7 × 13 → tub emas, break
n >= 2
0 va 1 tub son emas
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
6 / 22
ICHMA-ICH SIKL

Ko‘paytirish jadvali

for (int i = 1; i <= 4; i++) {
    for (int j = 1; j <= 4; j++)
        cout << i * j << "\t";
    cout << endl;
}
▶ NATIJA
1	2	3	4	
2	4	6	8	
3	6	9	12	
4	8	12	16	
Tashqi sikl (i)
qatorlar
Ichki sikl (j)
ustunlar — har i uchun to‘liq bajariladi
4 × 4
ichki tana jami 16 marta ishlaydi
\t
tabulyatsiya — ustunlarni tekislaydi
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
7 / 22
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: Amaliy masalalar

1
fakt = 1; for (i = 1; i <= 4; i++) fakt *= i; → fakt = ?
Savol 1
2
Tub sonni tekshirishda nima uchun √n gacha yetarli?
Savol 2
3
5 × 3 jadvalda ichki sikl tanasi necha marta bajariladi?
Savol 3
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
8 / 22
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

4-topshiriq: Tub sonmi?

Natural son n berilgan. U tub son bo‘lsa TUB, aks holda TUB EMAS deb chiqaring. (1 tub son emas.)

Kirish: Bitta butun son n (1 ≤ n ≤ 2·10⁹).

Chiqish: TUB yoki TUB EMAS.

MISOL · KIRISH
17
MISOL · CHIQISH
TUB
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
9 / 22
05

Foydalanuvchi bilan muloqot

Nol kiritilguncha · qo‘riqchi qiymat · do-while menyu
Sentinel
while (x != 0)
Menyu
do-while
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
10 / 22
QO‘RIQCHI QIYMAT

Nol kiritilguncha yig‘ish

int sum = 0, x;
cin >> x;
while (x != 0) {
    sum += x;
    cin >> x;
}
cout << "Yig'indi: " << sum;
▶ NATIJA
Yig'indi: 30
Kiritish
5, 10, 15, 0
x != 0
0 — “qo‘riqchi” (sentinel): kiritish tugaganini bildiradi
cin >> x
birinchi o‘qish sikldan oldin, keyingilari — tana oxirida
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
11 / 22
MENYU

do-while + switch = foydalanuvchi menyusi

int t;
do {
    cout << "1-Salom 2-Chiqish: ";
    cin >> t;
    switch (t) {
        case 1: cout << "Assalomu alaykum!\n"; break;
        case 2: cout << "Xayr!\n"; break;
        default: cout << "Noto'g'ri tanlov\n";
    }
} while (t != 2);
▶ NATIJA
1-Salom 2-Chiqish: Assalomu alaykum!
1-Salom 2-Chiqish: Noto'g'ri tanlov
1-Salom 2-Chiqish: Xayr!
do
menyu kamida bir marta ko‘rsatilishi kerak
switch (t)
tanlovga qarab amal
t != 2
“Chiqish” tanlanmaguncha menyu qaytadi
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
12 / 22
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Foydalanuvchi bilan muloqot

1
Foydalanuvchi menyusi uchun qaysi sikl eng mos?
Savol 1
2
“Qo‘riqchi qiymat” (sentinel) nima?
Savol 2
3
Kiritish 4 7 0 9 bo‘lsa, “nol kiritilguncha yig‘ish” natijasi?
Savol 3
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
13 / 22
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

3-topshiriq: Nolgacha o‘qish

Sonlar birma-bir kiritiladi, ketma-ketlik 0 bilan tugaydi (0 hisobga kirmaydi). Kiritilgan sonlar sonini, yig‘indisini va eng kattasini toping.

Kirish: Bo‘sh joy yoki yangi qator bilan ajratilgan butun sonlar (|son| ≤ 10⁶), oxirida 0. Kamida bitta nolmas son bor.

Chiqish: Uch qator: sonlar soni, yig‘indisi, eng kattasi.

MISOL · KIRISH
4 -2 9 1 0
MISOL · CHIQISH
4
12
9
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
14 / 22
06

Siklni tanlash

for, while yoki do-while? · bitta masala — uch yechim
Soni ma’lum
Shart
Kamida 1 marta
Tanlov
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
15 / 22
UCH YECHIM

Bitta masala — uch xil sikl

for (int i = 1; i <= 3; i++)
    cout << i << " ";
cout << "<- for\n";
int j = 1;
while (j <= 3) cout << j++ << " ";
cout << "<- while\n";
int k = 1;
do cout << k++ << " "; while (k <= 3);
cout << "<- do-while";
▶ NATIJA
1 2 3 <- for
1 2 3 <- while
1 2 3 <- do-while
Natija bir xil
lekin maqsadga qarab bittasi tabiiyroq
Sinab ko‘ring
boshlang‘ich qiymatni 10 qiling — faqat do-while 10 ni chiqaradi
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
16 / 22
▶ INTERAKTIV
Qaysi sikl mos keladi?
Har bir vazifani eng mos sikl qutisiga joylashtiring.
6-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

6-bo‘lim yakuni: Siklni tanlash

1
Takrorlanishlar soni ma’lum bo‘lsa qaysi sikl qulay?
Savol 1
2
Parolni to‘g‘ri kiritilguncha so‘rash — qaysi sikl?
Savol 2
3
for siklini while ga qanday aylantirish mumkin?
Savol 3
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
18 / 22
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Boshlang‘ich qiymat

Yig‘indi uchun 0, ko‘paytma uchun 1.

2Cheksiz sikl

Shartdagi o‘zgaruvchi to‘xtash tomonga o‘zgarishi shart.

3Ichma-ich sikl

Tashqi siklning har qadamida ichki sikl to‘liq bajariladi.
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
19 / 22
Takrorlash

Yakunlashdan oldin oltita savol

1
6! = ?
2
Qaysi son tub: 51 yoki 53?
3
3 × 4 jadvalda ichki tana necha marta ishlaydi?
4
Menyu uchun eng mos sikl?
5
Ko‘paytma uchun boshlang‘ich qiymat?
6
Qo‘riqchi (sentinel) qiymat nima?
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
20 / 22
Laboratoriya ishi

4-laboratoriya ishi: 6 ta dasturlash topshirig‘i

5

Ko‘paytirish jadvali

Oson · 10 ball
6

EKUB va EKUK

O‘rta · 20 ball
7

Fibonachchi sonlari

Oson · 10 ball
8

Mukammal sonlar

O‘rta · 20 ball
9

Teskari son va palindrom

O‘rta · 20 ball
10

Romb

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

Kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. O‘qituvchi kodingizni ko‘rib, baho qo‘yadi.

6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
21 / 22
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
5! ni hisoblaydigan siklni yozing — ko‘paytma qaysi qiymatdan boshlanadi?
2
Menyu dasturi uchun qaysi sikl eng qulay va nega?
3
3 × 4 jadval chizadigan ichma-ich siklda ichki tana necha marta bajariladi?
6-ma’ruza (2-qism) · Takrorlanish operatorlari
22 / 22
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 4-laboratoriya ishi (topshiriqlar)📖 Mavzu matni (interaktiv dars)01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 4-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.