⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari — interaktiv slaydlar
14
O‘N TO‘RTINCHI MA’RUZA
Dasturlash 1 · C++ · 9-mavzu

Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari

Sinf va obyekt · inkapsulyatsiya · konstruktor va destruktor · this, static, const · merosxo‘rlik · polimorfizm
class
private
Konstruktor
virtual
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
1 / 41
Isinish

Telefon qanday “obyekt”: u nimani biladi va nima qila oladi?

Har bir narsaning xususiyatlari (holati) va amallari (xatti-harakati) bor.

1
Telefonning 3 ta xususiyatini ayting (rangi, ...).
2
Telefon bajaradigan 3 ta amalni ayting (qo‘ng‘iroq qilish, ...).
3
Batareya foizini qo‘lda “100%” deb yozib qo‘yish mumkinmi? Nega?
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
2 / 41
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Tushuntirish — OYD ning to‘rt tamoyilini: inkapsulyatsiya, merosxo‘rlik, polimorfizm, abstraksiya
2
Farqlash — sinf (qolip) va obyekt (nusxa), maydon va metodni
3
Qo‘llash — public, private, protected kirish spetsifikatorlarini
4
Yozish — getter/setter va tekshiruvchi metodlarni
5
Yaratish — konstruktorlar (initsializatsiya ro‘yxati bilan) va destruktorni
6
Ishlatish — this ko‘rsatkichi, static a’zolar va const metodlarni
7
Qurish — asosiy va hosila sinflar ierarxiyasini
8
Namoyish qilish — virtual funksiyalar va abstrakt sinflar orqali polimorfizmni
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
3 / 41
01

Sinf va obyekt

OYD tamoyillari · class · maydon va metod · . orqali murojaat · struct
class
Obyekt
Maydon
Metod
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
4 / 41
OYD TAMOYILLARI

Ma’lumot va amallar — bitta obyektda

1Inkapsulyatsiya

Ma’lumotlarni yashirish va ularga faqat metodlar orqali kirish.

2Merosxo‘rlik

Mavjud sinf asosida yangi sinf yaratish va qayta ishlatish.

3Polimorfizm

Bir xil nomli amal turli obyektlarda turlicha bajariladi.

4Abstraksiya

Muhim xususiyatlarni ajratib, keraksiz tafsilotlarni yashirish.
Protsedurali uslubda ma’lumotlar va funksiyalar alohida; OYD da ular obyektga birlashtiriladi — xuddi real hayotdagi narsalar kabi.
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
5 / 41
ATAMALAR

Sinf — chizma, obyekt — qurilgan uy

TushunchaMa’nosiO‘xshatish
Sinf (class)Foydalanuvchi aniqlagan yangi turUyning chizmasi
ObyektSinfning xotiradagi aniq nusxasiChizma asosida qurilgan uy
MaydonObyekt holatini saqlaydiRangi, qavatlari soni
MetodObyekt bajaradigan amalEshikni ochish
struct va class farqi: struct da a’zolar standart bo‘yicha public, class da — private.
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
6 / 41
BIRINCHI SINF

Talaba sinfi va ikki obyekt

class Talaba {
public:
    string ism;
    double ball;
    bool alochimi() { return ball >= 86; }
    void ballQosh(double x) { ball += x; }
};
int main() {
    Talaba t1;
    t1.ism = "Aziza"; t1.ball = 91;
    Talaba t2 = {"Bekzod", 78};
    t2.ballQosh(10);
    cout << t1.alochimi() << " " << t2.ball << " "
            << t2.alochimi();
}
▶ NATIJA
1 88 1
class Talaba { ... };
oxiridagi ; majburiy!
t1.ism
nuqta (.) orqali a’zoga murojaat
t2.ballQosh(10)
faqat t2 o‘zgaradi: 78 → 88
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
7 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: Sinf va obyekt

1
Sinf va obyekt o‘rtasidagi munosabat qanday?
Savol 1
2
Maydon va metod farqi nima?
Savol 2
3
class va struct ning yagona farqi?
Savol 3
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
8 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: To‘rtburchak sinfi

Tortburchak sinfini yozing: en va boy maydonlari, yuza() va perimetr() metodlari. main() tayyor.

Kirish: Ikki haqiqiy son — eni va bo‘yi (0 < son ≤ 10000).

Chiqish: Ikki qator: yuza va perimetr, verguldan keyin 2 xona.

MISOL · KIRISH
3 4
MISOL · CHIQISH
12.00
14.00
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
9 / 41
02

Inkapsulyatsiya

public · private · protected · getter va setter · tekshiruv
private
public
getter
setter
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
10 / 41
KIRISH SPETSIFIKATORLARI

Kim nimani ko‘ra oladi?

SpetsifikatorSinf ichidaHosila sinfdaTashqarida
public✓✓✓
protected✓✓✗
private✓✗✗
Odatda maydonlar private, ularga kirish — public getter (getBalans()) va setter (setYosh()) metodlari orqali.
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
11 / 41
BANK HISOBI

Balansni faqat metodlar o‘zgartiradi

class BankHisob {
    double balans = 0;
public:
    bool qoyish(double s) {
        if (s <= 0) return false;
        balans += s; return true;
    }
    bool yechish(double s) {
        if (s <= 0 || s > balans) return false;
        balans -= s; return true;
    }
    double getBalans() const { return balans; }
};
int main() {
    BankHisob h;
    h.qoyish(1000);
    cout << h.yechish(2000) << " " << h.yechish(300) << " "
            << h.getBalans();
}
▶ NATIJA
0 1 700
double balans
class da standart bo‘yicha private
yechish(2000)
mablag‘ yetarli emas — rad etildi (0)
h.balans = 1e6;
XATO: 'balans' is private
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
12 / 41
GETTER VA SETTER

Noto‘g‘ri qiymatni rad etish

class Vaqt {
    int soat = 0, daqiqa = 0;
public:
    bool setSoat(int s) {
        if (s < 0 || s > 23) return false;
        soat = s; return true;
    }
    void qosh(int m) {
        int j = (soat * 60 + daqiqa + m) % 1440;
        soat = j / 60; daqiqa = j % 60;
    }
    void chop() const { cout << soat << ":" << daqiqa << endl; }
};
int main() {
    Vaqt v;
    cout << v.setSoat(25) << endl;
    v.setSoat(23); v.qosh(90); v.chop();
}
▶ NATIJA
0
0:30
setSoat(25)
25 — noto‘g‘ri, qabul qilinmadi (false)
qosh(90)
23:00 + 90 daqiqa = 00:30
% 1440
sutkadagi daqiqalar — yarim tundan keyin qayta boshlanadi
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
13 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: Inkapsulyatsiya

1
class ichida spetsifikator ko‘rsatilmagan a’zolar qanday bo‘ladi?
Savol 1
2
protected a’zo qayerdan ko‘rinadi?
Savol 2
3
Setter metodning asosiy vazifasi nima?
Savol 3
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
14 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

2-topshiriq: Bank hisobi (inkapsulyatsiya)

Hisob sinfini yozing: balans maydoni yopiq (private). Metodlar: qoyish(x), bool yechish(x) — mablag‘ yetarli bo‘lmasa yoki x ≤ 0 bo‘lsa yechmaydi va false qaytaradi, long long qoldiq() const. qoyish ham x ≤ 0 ni rad etadi.

Kirish: Birinchi qatorda q (1 ≤ q ≤ 1000). Keyin q ta buyruq: + x (qo‘yish), - x (yechish) yoki ? (qoldiq). |x| ≤ 10⁹.

Chiqish: Har bir ? uchun qoldiq; muvaffaqiyatsiz - uchun RAD ETILDI.

MISOL · KIRISH
5
+ 100
- 30
?
- 100
?
MISOL · CHIQISH
70
RAD ETILDI
70
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
15 / 41
03

Konstruktor va destruktor

Standart va parametrli konstruktor · initsializatsiya ro‘yxati · ~Destruktor · hayot sikli
Kasr()
: surat(0)
~Kasr()
Hayot sikli
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
16 / 41
KONSTRUKTOR

Obyekt tug‘ilganda avtomatik chaqiriladi

Konstruktor — nomi sinf nomi bilan bir xil, hech qanday tur qaytarmaydigan maxsus metod. U maydonlarga boshlang‘ich qiymat beradi.

Qayta yuklanadi

Kasr(), Kasr(int b), Kasr(int s, int m) — bir nechta konstruktor.

Initsializatsiya ro‘yxati

Kasr() : surat(0), maxraj(1) { } — tavsiya etilgan usul.

Destruktor

~Kasr() — obyekt yo‘q qilinganda; parametrsiz, har sinfda bitta.
Birorta konstruktor yozilmasa, kompilyator standart konstruktorni o‘zi yaratadi.
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
17 / 41
KASR SINFI

Bir nechta konstruktor

class Kasr {
    int s, m;
public:
    Kasr() : s(0), m(1) {}
    Kasr(int b) : s(b), m(1) {}
    Kasr(int s_, int m_) : s(s_), m(m_ == 0 ? 1 : m_) {}
    void chop() const { cout << s << "/" << m << " "; }
};
int main() {
    Kasr a;
    Kasr b(3);
    Kasr c(6, 8);
    Kasr d(1, 0);
    a.chop(); b.chop(); c.chop(); d.chop();
}
▶ NATIJA
0/1 3/1 6/8 1/1 
Kasr a;
standart konstruktor — 0/1
Kasr b(3);
butun son — 3/1
m_ == 0 ? 1 : m_
maxraj 0 bo‘lishining oldini olish
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
18 / 41
HAYOT SIKLI

Konstruktor va destruktor qachon ishlaydi?

class Test {
    string nom;
public:
    Test(string n) : nom(n) { cout << "+" << nom << " "; }
    ~Test() { cout << "-" << nom << " "; }
};
int main() {
    Test a("a");
    {
        Test b("b");
        Test c("c");
    }
    Test *p = new Test("d");
    delete p;
}
▶ NATIJA
+a +b +c -c -b +d -d -a 
{ ... }
blok tugaganda c, keyin b o‘chiriladi — teskari tartib
new / delete
dinamik obyekt destruktori faqat delete da
-a
main tugaganda eng oxirida
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
19 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Konstruktor va destruktor

1
Destruktor haqida qaysi gap to‘g‘ri: parametrsiz, ~ bilan, qayta yuklanmaydi?
Savol 1
2
Initsializatsiya ro‘yxati qanday yoziladi?
Savol 2
3
{ Test x("x"); Test y("y"); } — destruktorlar tartibi?
Savol 3
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
20 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

3-topshiriq: Talaba sinfi (konstruktor)

Talaba sinfini yozing: konstruktor Talaba(string ism, int b1, int b2, int b3), metodlar string getIsm() const va double ortacha() const. main() tayyor: har bir talabaning o‘rtacha bahosini va eng yuqori o‘rtachali talabani chiqaradi.

Kirish: Birinchi qatorda n (1 ≤ n ≤ 100), keyin n qatorda: ism va uchta baho (0…100).

Chiqish: Har bir talaba uchun ism o‘rtacha (2 xona), oxirida Eng yaxshi: ism (teng bo‘lsa — birinchisi).

MISOL · KIRISH
3
Ali 80 90 100
Vali 100 100 70
Guli 95 95 95
MISOL · CHIQISH
Ali 90.00
Vali 90.00
Guli 95.00
Eng yaxshi: Guli
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
21 / 41
04

this, static va const

Yashirin this ko‘rsatkichi · zanjirli chaqiruvlar · static a’zolar · const metodlar
this->
return *this
static
const
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
22 / 41
UCH TUSHUNCHA

Obyekt, sinf va o‘zgarmaslik

1this

Metod chaqirilgan obyekt manzili: t1.chop() da this == &t1.

2this->ism = ism

Parametr nomi maydon nomi bilan bir xil bo‘lsa farqlash.

3return *this

Obyektning o‘zini qaytarish: t.a().b().c(); zanjiri.

4static maydon

Sinfga tegishli — barcha obyektlar uchun bitta umumiy nusxa.

5static metod

Faqat static a’zolar bilan ishlaydi: Sinf::metod().

6const metod

int get() const — obyektni o‘zgartirmaydi; const obyekt uchun faqat shular.
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
23 / 41
this

Zanjirli chaqiruvlar

class Talaba {
    string ism;
    int ball;
public:
    Talaba(string ism, int ball) {
        this->ism = ism;
        this->ball = ball;
    }
    Talaba& ballQosh(int x) { ball += x; return *this; }
    void chop() const { cout << ism << ": " << ball << endl; }
};
int main() {
    Talaba t("Aziza", 70);
    t.ballQosh(5).ballQosh(10).chop();
}
▶ NATIJA
Aziza: 85
this->ism
maydon; ism — parametr
Talaba&
havola qaytariladi — nusxa emas
70 + 5 + 10
zanjir: har chaqiruv o‘sha obyektni qaytaradi
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
24 / 41
static

Nechta obyekt yaratilgan?

class Talaba {
    int id;
    static int soni;
    static int keyingi;
public:
    Talaba() : id(keyingi++) { soni++; }
    ~Talaba() { soni--; }
    int getId() const { return id; }
    static int getSoni() { return soni; }
};
int Talaba::soni = 0;
int Talaba::keyingi = 1001;
int main() {
    Talaba a, b;
    { Talaba c; cout << Talaba::getSoni() << " "; }
    cout << Talaba::getSoni() << " " << b.getId();
}
▶ NATIJA
3 2 1002
static int soni
barcha obyektlar uchun bitta hisoblagich
int Talaba::soni = 0;
sinfdan tashqarida aniqlash
blokdan keyin
c o‘chdi — soni 2
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
25 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: this, static va const

1
static maydonning xususiyati nima?
Savol 1
2
const metod ichida maydonni o‘zgartirish mumkinmi?
Savol 2
3
return *this; nima uchun ishlatiladi?
Savol 3
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
26 / 41
Amaliy topshiriqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

4-topshiriq: static hisoblagich

Nuqta sinfiga static int soni maydonini qo‘shing: konstruktor uni 1 ga oshirsin, destruktor 1 ga kamaytirsin. static int jami() metodi hozir mavjud obyektlar sonini qaytarsin. main() tayyor: buyruqlar bo‘yicha obyektlarni yaratadi va o‘chiradi.

Kirish: Birinchi qatorda q (1 ≤ q ≤ 1000). Buyruqlar: yarat, ochir (oxirgi yaratilganini o‘chiradi, bo‘lsa) yoki son.

Chiqish: Har bir son buyrug‘i uchun mavjud Nuqta obyektlari soni.

MISOL · KIRISH
5
yarat
yarat
son
ochir
son
MISOL · CHIQISH
2
1
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. Kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
27 / 41
05

Merosxo‘rlik

Asosiy va hosila sinf · is-a · protected · konstruktorlar tartibi · metodni qayta aniqlash
class B : public A
is-a
protected
Tartib
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
28 / 41
MEROSXO‘RLIK

Mavjud sinf asosida yangi sinf

Hosila (derived) sinf asosiy (base) sinfning maydon va metodlarini meros qilib oladi va o‘zinikini qo‘shadi: “Dasturchi — Xodimning bir turi” (is-a).

Sintaksis

class Dasturchi : public Xodim { ... };

protected

Tashqaridan yopiq, lekin hosila sinf metodlarida ko‘rinadi.

Konstruktorlar

Avval asosiy, keyin hosila; destruktorlar — teskari tartibda.
Asosiy konstruktorga argumentlar initsializatsiya ro‘yxatida: Dasturchi(...) : Xodim(i, m), til(t) { }
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
29 / 41
IERARXIYA

Xodim → Dasturchi

class Xodim {
protected:
    string ism;
public:
    Xodim(string i) : ism(i) { cout << "Xodim+ "; }
    ~Xodim() { cout << "Xodim- "; }
    void malumot() { cout << ism << " "; }
};
class Dasturchi : public Xodim {
    string til;
public:
    Dasturchi(string i, string t) : Xodim(i), til(t) { cout
            << "Dasturchi+ "; }
    ~Dasturchi() { cout << "Dasturchi- "; }
    void kodYoz() { cout << ism << ":" << til << " "; }
};
int main() {
    Dasturchi d("Aziza", "C++");
    d.malumot(); d.kodYoz();
}
▶ NATIJA
Xodim+ Dasturchi+ Aziza Aziza:C++ Dasturchi- Xodim- 
Xodim(i)
asosiy konstruktor birinchi ishlaydi
d.malumot()
meros qilingan metod
ism
protected — hosila sinf metodida ko‘rinadi
Destruktorlar
teskari tartibda
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
30 / 41
QAYTA ANIQLASH

Hosila sinf metodni o‘zgartiradi

class Hayvon {
protected:
    string nom;
public:
    Hayvon(string n) : nom(n) {}
    void ovoz() { cout << nom << ": ...\n"; }
};
class It : public Hayvon {
public:
    It(string n) : Hayvon(n) {}
    void ovoz() { cout << nom << ": Vov!\n"; }
};
int main() {
    It it("Bobik");
    it.ovoz();
    it.Hayvon::ovoz();
    Hayvon *p = &it;
    p->ovoz();
}
▶ NATIJA
Bobik: Vov!
Bobik: ...
Bobik: ...
it.ovoz()
It versiyasi
Hayvon::ovoz()
asosiy sinf versiyasini aniq chaqirish
p->ovoz()
?! Hayvon versiyasi — virtual yo‘q (keyingi bo‘lim)
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
31 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Merosxo‘rlik

1
Hosila obyekt yaratilganda konstruktorlar tartibi?
Savol 1
2
private a’zolar meros qilinadimi?
Savol 2
3
Asosiy sinf metodini hosila sinfdan qanday chaqirish mumkin?
Savol 3
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
32 / 41
06

Polimorfizm va abstrakt sinflar

virtual · override · dinamik bog‘lanish · virtual destruktor · sof virtual = 0
virtual
override
= 0
Abstrakt
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
33 / 41
BOG‘LANISH

Statik yoki dinamik?

virtual yo‘q — statik bog‘lanish

  • Metod ko‘rsatkich turiga qarab tanlanadi
  • Kompilyatsiya vaqtida hal qilinadi
  • Hayvon *p = &it; p->ovoz(); → Hayvon versiyasi

virtual — dinamik bog‘lanish

  • Metod obyektning haqiqiy turiga qarab tanlanadi
  • Dastur ishlayotganda hal qilinadi
  • Bitta p->ovoz() — it uchun “Vov”, mushuk uchun “Miyov”
Qoida: sinf asosiy sinf sifatida ishlatilsa, destruktorini ham virtual qiling — aks holda delete p; hosila qismni to‘g‘ri o‘chirmaydi.
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
34 / 41
POLIMORFIZM

Bitta chaqiruv — uch xil natija

class Hayvon {
public:
    virtual ~Hayvon() {}
    virtual string ovoz() { return "..."; }
};
class It : public Hayvon {
public:
    string ovoz() override { return "Vov!"; }
};
class Mushuk : public Hayvon {
public:
    string ovoz() override { return "Miyov!"; }
};
int main() {
    Hayvon *zoo[3] = {new It, new Mushuk, new Hayvon};
    for (Hayvon *h : zoo) cout << h->ovoz() << " ";
    for (Hayvon *h : zoo) delete h;
}
▶ NATIJA
Vov! Miyov! ... 
virtual
haqiqiy turga qarab tanlanadi
override
C++11: “aynan qayta aniqlayapman” — xato imzoni kompilyator ushlaydi
virtual ~Hayvon()
delete to‘g‘ri ishlashi uchun
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
35 / 41
ABSTRAKT SINF

Sof virtual metod: = 0

class Shakl {
public:
    virtual double yuza() const = 0;
    virtual ~Shakl() {}
};
class Doira : public Shakl {
    double r;
public:
    Doira(double r) : r(r) {}
    double yuza() const override { return 3.14 * r * r; }
};
class Kvadrat : public Shakl {
    double a;
public:
    Kvadrat(double a) : a(a) {}
    double yuza() const override { return a * a; }
};
int main() {
    Shakl *s[] = {new Doira(1), new Kvadrat(3)};
    for (Shakl *x : s) { cout << x->yuza() << " "; delete x; }
}
▶ NATIJA
3.14 9 
= 0
sof virtual — tanasi yo‘q
Shakl s;
XATO: abstrakt sinfdan obyekt yaratib bo‘lmaydi
Interfeys
hosila sinf barcha sof virtual metodlarni aniqlashi shart
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
36 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

6-bo‘lim yakuni: Polimorfizm va abstrakt sinflar

1
Asosiy sinf ko‘rsatkichi orqali hosila metod chaqirilishi uchun nima kerak?
Savol 1
2
Abstrakt sinf nima?
Savol 2
3
Nima uchun virtual destruktor kerak?
Savol 3
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
37 / 41
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Sinf va obyekt

Sinf — qolip, obyekt — nusxa; a’zolarga . orqali murojaat.

2Inkapsulyatsiya

Maydonlar private, kirish — tekshiruvchi public metodlar.

3Konstruktor / destruktor

Obyekt tug‘ilganda va o‘lganda avtomatik; destruktorlar teskari tartibda.

4this, static, const

this — joriy obyekt; static — sinfga umumiy; const metod — o‘zgartirmaydi.

5Merosxo‘rlik

class B : public A; avval asosiy konstruktor; protected hosilada ko‘rinadi.

6Polimorfizm

virtual + override; sof virtual = 0 — abstrakt sinf.
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
38 / 41
Takrorlash

Yakunlashdan oldin sakkizta savol

1
OYD ning to‘rt tamoyili?
2
class A { int x; }; da x qanday?
3
Konstruktorning qaytarish turi?
4
Destruktor nomi qanday boshlanadi?
5
this nima?
6
static maydon qayerda aniqlanadi?
7
Hosila sinf yaratilganda qaysi konstruktor birinchi?
8
Abstrakt sinfdan obyekt yaratish mumkinmi?
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
39 / 41
Laboratoriya ishi

9-laboratoriya ishi: 6 ta dasturlash topshirig‘i

5

Kasr sinfi

O‘rta · 20 ball
6

Vaqt sinfi

O‘rta · 20 ball
7

Shakllar (merosxo‘rlik)

O‘rta · 20 ball
8

Stek sinfi

O‘rta · 20 ball
9

Xodimlar maoshi (abstrakt sinf)

O‘rta · 20 ball
10

Kutubxona

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

Kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. O‘qituvchi kodingizni ko‘rib, baho qo‘yadi.

14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
40 / 41
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
Kitob sinfi uchun 3 ta maydon va 2 ta metod o‘ylab toping.
2
Nima uchun maydonlarni private qilish foydali? Bitta misol keltiring.
3
virtual bo‘lmagan metod asosiy ko‘rsatkich orqali chaqirilsa nima bo‘ladi?
14-ma’ruza · Obyektga yo‘naltirilgan dasturlash asoslari
41 / 41
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 9-laboratoriya ishi (topshiriqlar)📖 Mavzu matni (interaktiv dars)01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 9-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.