A1

1-amaliy mashg‘ulot · 1-mavzu · 2 soat · Korxona ilovalarini dasturlash

Loyiha xartiyasi: jamoa, soha, backlog va ER-sxema

Jamoa loyihasi (OmborPro) bosqichi, 5 ta amaliy PHP topshiriq va 3 ta ma’ruzadagi mashq. Yo‘riqnoma bo‘yicha loyihada ishlang, havolani topshiring va PHP topshiriqlarni yeching — server yashirin testlar bilan tekshiradi, o‘qituvchi baho qo‘yadi.

Mashg‘ulot maqsadi

  • Tuzish — 3–4 kishilik jamoa va rollarni (jamoa sardori, backend, interfeys, sifat/DevOps) taqsimlash
  • Tanlash — sohani (OmborPro yoki shu andozadagi o‘z sohangiz) va tizim chegarasini belgilash
  • Yozish — loyiha xartiyasi: maqsad, ko‘lam, rollar, xavflar, muvaffaqiyat mezonlari
  • Shakllantirish — user stories va qabul mezonlari bilan MoSCoW bo‘yicha saralangan backlog
  • Loyihalash — modullar ro‘yxati va Mermaid ko‘rinishidagi ER-sxema
  • Sozlash — GitHub repozitoriysi, Issues va loyiha doskasi (GitHub Projects)

1. Jamoa, soha va loyiha xartiyasi

Rollar · soha tanlash · xartiya bo‘limlari · ko‘lam

1-qadam. Jamoa tuzing. 3–4 kishi bo‘ling va rollarni taqsimlang: jamoa sardori (rejalashtirish, doska, o‘qituvchi bilan aloqa), backend (ma’lumotlar modeli, servislar), interfeys (Blade, Livewire ekranlari), sifat va DevOps (testlar, Docker, CI). Rollar mas’uliyatni bildiradi, chegarani emas — har bir a’zo kod yozadi va har bir PR ni kamida bitta boshqa a’zo ko‘rib chiqadi. Jamoa nomi va aloqa kanalini (Telegram guruh) kelishib oling.

2-qadam. Sohani tanlang. Standart variant — OmborPro (ulgurji savdo va ombor). Muqobil sohalar: dorixona tarmog‘i, avtoservis, kutubxona, mikromoliya tashkiloti, qurilish materiallari do‘koni. Shart: kamida 8 ta jadval, 2 ta ma’lumotnoma (katalog, kontragentlar kabi), kamida 2 ta holatli hujjat (buyurtma, hisob-faktura kabi), 3–4 rol va kamida 3 ta invariant (masalan, manfiy qoldiq yo‘q). Soha juda tor bo‘lsa (faqat “todo ro‘yxati”), keyingi mavzulardagi tranzaksiya, hisobot va integratsiya topshiriqlarini bajarib bo‘lmaydi.

3-qadam. Loyiha xartiyasini yozing — docs/CHARTER.md fayli, 1–2 sahifa. Bo‘limlar: loyiha nomi va maqsadi (bitta gap: kim uchun, qanday muammoni hal qiladi); ko‘lam — nima kiradi va nima ataylab kirmaydi (masalan, “ishlab chiqarish va ish haqi kirmaydi”); manfaatdor tomonlar va foydalanuvchi rollari; asosiy modullar; cheklovlar (stack, muddat — 15 hafta); xavflar va ularni kamaytirish choralari; muvaffaqiyat mezonlari (o‘lchanadigan: “buyurtma oqimi testlar bilan qoplangan”, “demo 10 daqiqada”).

Eng keng tarqalgan xato — ko‘lamni belgilamaslik. “Kirmaydi” ro‘yxati bo‘lmasa, jamoa har hafta yangi g‘oya qo‘shadi va hech biri tugamaydi. Ikkinchi xato — o‘lchab bo‘lmaydigan maqsad (“qulay tizim yaratish”). Har bir mezonni “qanday tekshiramiz?” savoli bilan sinab ko‘ring.

XARTIYA

Loyiha xartiyasi bo‘limlari

Bo‘limSavolOmborPro misoli
MaqsadKim uchun, qanday muammo?Ulgurji firma qoldiq va buyurtmalarni bitta tizimda yuritadi
Ko‘lam: kiradiQaysi jarayonlar?Katalog, ombor, buyurtma, hisob-faktura, to‘lov, hisobot
Ko‘lam: kirmaydiNimani ataylab qilmaymiz?Ish haqi, ishlab chiqarish, mobil ilova
RollarKim foydalanadi?admin, menejer, omborchi, buxgalter
XavflarNima xalaqit berishi mumkin?Docker tajribasi yo‘q → 2-haftada birga sozlash
MezonlarMuvaffaqiyatni qanday o‘lchaymiz?Buyurtma oqimi testlar bilan qoplangan, demo ishlaydi
DOCS/CHARTER.MD

Xartiya fayli namunasi

# OmborPro — loyiha xartiyasi
Jamoa: "Ombor-3" (sardor: A., backend: B., UI: C., QA/DevOps: D.)
Maqsad: ulgurji firma qoldiq, buyurtma va to‘lovlarni bitta
        tizimda yuritadi; qoldiq hech qachon manfiy bo‘lmaydi.
Kiradi: katalog, kontragentlar, ombor, buyurtma, hisob-faktura,
        to‘lov, hisobotlar, import, audit.
Kirmaydi: ish haqi, ishlab chiqarish, mobil ilova.
Rollar: admin, menejer, omborchi, buxgalter.
Xavflar: Docker tajribasi kam -> 2-hafta juft dasturlash.
Mezonlar: buyurtma oqimi Pest testlari bilan, demo 10 daqiqa.
▶ Natija
docs/CHARTER.md — repozitoriyda, birinchi PR bilan qo‘shiladi
  • Maqsad — bitta-ikki gap, o‘lchanadigan natija bilan
  • Kirmaydi — ko‘lam chegarasi — eng muhim qator
  • Xavflar — har bir xavf yonida chora
  • Mezonlar — tekshirib bo‘ladigan bo‘lsin
1-SOAT REJASI

Mashg‘ulotning birinchi yarmi

  1. 10 daqiqa — Jamoa va rollar, aloqa kanali
  2. 15 daqiqa — Soha tanlash va o‘qituvchi bilan kelishish
  3. 25 daqiqa — Xartiya: maqsad, ko‘lam, rollar, xavflar, mezonlar
  4. 10 daqiqa — Boshqa jamoa bilan xartiyalarni almashib, savol berish

2. User stories, modullar va backlog

Story formati · INVEST · Given/When/Then · MoSCoW

4-qadam. User stories yozing. Format: “Men <rol> sifatida <harakat> ni xohlayman, toki <foyda>”. Masalan: “Men menejer sifatida buyurtmani tasdiqlashni xohlayman, toki tovar mijoz uchun band qilinsin”. Story foydalanuvchi qiymatini tasvirlaydi, texnik vazifani emas: “products jadvalini yaratish” — story emas, u story ichidagi vazifa. Har bir rol uchun kamida 3 ta, jami 15–25 ta story yozing.

Yaxshi story INVEST mezonlariga javob beradi (Bill Wake): Independent — boshqalardan mustaqil, Negotiable — muhokama qilinadigan, Valuable — foydalanuvchiga qiymat beradi, Estimable — baholab bo‘ladi, Small — bir haftada bajariladi, Testable — tekshirib bo‘ladi. Har bir story uchun qabul mezoni Given/When/Then shaklida yoziladi: “Given: UN-001 mavjud qoldig‘i 3; When: menejer 5 dona rezerv qilsa; Then: xato xabari chiqadi va qoldiq o‘zgarmaydi”. Bu mezonlar keyinchalik Pest testlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri aylanadi.

5-qadam. Modullar ro‘yxati va backlog. Story larni modullarga guruhlang (Katalog, Kontragentlar, Ombor, Savdo, Moliya, Hisobotlar, Admin). Keyin MoSCoW bo‘yicha ustuvorlik bering: Must (busiz tizim ishlamaydi), Should (muhim, lekin kechiktirish mumkin), Could (vaqt qolsa), Won’t (bu safar qilinmaydi). Har bir story ga hikoya ballari (story points: 1, 2, 3, 5, 8) bilan murakkablik bahosini qo‘ying. 8 dan katta story ni bo‘ling.

Backlog — tirik hujjat: har hafta sardor uni qayta ko‘rib chiqadi, yangi story qo‘shiladi, ustuvorliklar o‘zgaradi. Keng tarqalgan xato — hamma narsani Must deb belgilash. Qoida: Must story lar umumiy hajmning taxminan 60 % idan oshmasin.

STORY SIFATI

Yomon va yaxshi user story

Noto‘g‘ri
  • “products jadvalini yaratish” — texnik vazifa
  • “Tizim qulay bo‘lsin” — tekshirib bo‘lmaydi
  • “Butun ombor moduli” — juda katta
  • Rol va foyda ko‘rsatilmagan
To‘g‘ri
  • Men omborchi sifatida kirimni skaner bilan kiritishni xohlayman, toki qoldiq aniq bo‘lsin
  • Qabul mezoni: Given / When / Then
  • Baho: 3 ball, bir haftada bajariladi
  • Modul: Ombor, ustuvorlik: Must
BACKLOG

MoSCoW bo‘yicha saralangan backlog (parcha)

IDStory (qisqa)ModulMoSCoW / ball
US-01Menejer buyurtma yaratadiSavdoMust / 5
US-02Menejer buyurtmani tasdiqlaydi va rezerv qiladiSavdo, OmborMust / 8
US-03Omborchi kirim kiritadiOmborMust / 3
US-04Buxgalter hisob-faktura chiqaradiMoliyaMust / 5
US-05Buxgalter debitorlik hisobotini ko‘radiHisobotlarShould / 5
US-06Admin mahsulotlarni Excel dan import qiladiKatalogShould / 5
US-07Menejer mijozga PDF hisob-faktura yuboradiMoliyaCould / 3
US-08Mobil ilova—Won’t / —
GITHUB ISSUE

Story Issue sifatida

Sarlavha: US-02 Buyurtmani tasdiqlash va rezerv
Label: must, savdo, ombor     Baho: 8
Men menejer sifatida buyurtmani tasdiqlashni xohlayman,
toki tovar mijoz uchun band qilinsin.

Qabul mezonlari:
- Given: UN-001 mavjud qoldig‘i 10, buyurtmada 4 dona
  When: menejer "Tasdiqlash" ni bosadi
  Then: holat reserved, stocks.reserved +4, jurnalda 'reserve'
- Given: mavjud qoldiq 3, buyurtmada 5 dona
  When: tasdiqlash
  Then: xato xabari, holat va qoldiq o‘zgarmaydi
▶ Natija
Issue #12 yaratildi → doskada “Todo” ustunida
  • Label — ustuvorlik va modul bo‘yicha filtrlash uchun
  • Given/When/Then — har bir mezon — kelajakdagi Pest testi
  • Ikkinchi mezon — salbiy holat ham albatta yoziladi

3. ER-sxema, GitHub repozitoriysi va loyiha doskasi

Mohiyatlar va bog‘lanishlar · Mermaid · repozitoriy · Issues · Projects

6-qadam. ER-sxema. Story lardagi otlar — mohiyat (jadval) nomzodlari: mahsulot, ombor, buyurtma, mijoz. Har bir mohiyat uchun asosiy atributlarni va kalitlarni yozing: sun’iy kalit id, tabiiy noyob kalit (sku, inn, buyurtma number). So‘ng bog‘lanishlarni va kardinallikni aniqlang: bir-ko‘p (kontragent → buyurtmalar), ko‘p-ko‘p (buyurtma ↔ mahsulot, oraliq order_items jadvali orqali), bir-bir yoki bir-nol (buyurtma → hisob-faktura). ER-sxemani Mermaid erDiagram sintaksisida docs/er.md fayliga yozing — GitHub uni avtomatik diagramma qilib ko‘rsatadi.

7-qadam. Repozitoriy. Sardor GitHub da repozitoriy yaratadi va jamoa a’zolarini Collaborator sifatida qo‘shadi. Boshlang‘ich fayllar: README.md (loyiha nomi, jamoa, qisqa tavsif, ishga tushirish yo‘riqnomasi — keyingi haftada to‘ldiriladi), docs/CHARTER.md, docs/er.md, .gitignore. main tarmog‘ini himoyalang (branch protection): to‘g‘ridan-to‘g‘ri push taqiqlanadi, o‘zgarishlar faqat Pull Request orqali va kamida bitta tasdiq bilan qo‘shiladi.

8-qadam. Issues va doska. Har bir story — alohida Issue: sarlavhada ID (US-02), tanasida story matni va qabul mezonlari, label lar (must, should, modul nomi). GitHub Projects da doska yarating: ustunlar Backlog → Todo → In progress → Review → Done. Birinchi hafta uchun Todo ga faqat skelet va ma’lumotlar modeli bilan bog‘liq story lar qo‘yiladi. Doska haftalik yig‘ilishda (15 daqiqa) ko‘rib chiqiladi: kim nima qildi, nima qiladi, nima xalaqit beryapti.

Tekshiruv: o‘qituvchi repozitoriy havolasini ochib, xartiya, ER-sxema, kamida 15 ta Issue va doskani ko‘rishi kerak. Keng tarqalgan xatolar: ER-sxemada order_items yo‘q (buyurtma va mahsulot to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘langan), pul ustunlari turi ko‘rsatilmagan, stocks jadvalida unique(warehouse_id, product_id) unutilgan.

DOCS/ER.MD

Atributlari bilan ER-sxema (parcha)

```mermaid
erDiagram
    PRODUCTS {
        bigint id PK
        string sku UK "UN-001"
        string name
        bigint category_id FK
        decimal price "14,2"
    }
    STOCKS {
        bigint warehouse_id FK
        bigint product_id FK
        int quantity
        int reserved
    }
    PRODUCTS ||--o{ STOCKS : "qoldiqlar"
```
▶ Natija
GitHub fayl sahifasida jadvallar va bog‘lanishlar rasm bo‘lib chiziladi
  • PK / FK / UK — birlamchi, tashqi va noyob kalitlar belgilanadi
  • decimal "14,2" — pul turini sxemadayoq aniqlang
  • STOCKS — warehouse_id + product_id juftligi noyob bo‘lishi kerak
GITHUB CLI

Repozitoriy, label va Issue

gh repo create ombor-3/omborpro --private --clone
cd omborpro
mkdir docs && touch docs/CHARTER.md docs/er.md
git add . && git commit -m "docs: xartiya va ER-sxema"
git push -u origin main
gh label create must --color B60205
gh issue create --title "US-02 Buyurtmani tasdiqlash" \
  --label must --body-file docs/stories/us-02.md
gh project create --owner ombor-3 --title OmborPro
▶ Natija
✓ Created repository ombor-3/omborpro on GitHub
https://github.com/ombor-3/omborpro/issues/12
https://github.com/orgs/ombor-3/projects/1
  • gh repo create — repozitoriy yaratadi va lokal nusxasini oladi
  • gh label create — ustuvorlik label lari: must, should, could
  • gh issue create — story ni Issue sifatida qo‘shadi
  • gh project create — loyiha doskasini yaratadi
DOSKA

Loyiha doskasi ustunlari

  1. Backlog — Hamma story lar, MoSCoW va ball bilan
  2. Todo — Shu hafta olinadiganlar — sig‘imga qarab
  3. In progress — Kim bajaryapti — Issue ga assignee
  4. Review — PR ochilgan, boshqa a’zo ko‘rib chiqmoqda
  5. Done — PR main ga qo‘shilgan, qabul mezonlari bajarilgan
“In progress” da bir kishida bir vaqtda 1–2 tadan ortiq vazifa bo‘lmasin.

Loyiha bosqichi: natija va topshirish

Natija: jamoa tuzilgan, soha tanlangan; GitHub repozitoriysida loyiha xartiyasi, modullar ro‘yxati, Mermaid ER-sxema va user stories asosidagi backlog Issues ko‘rinishida, loyiha doskasi sozlangan.

Baholash mezonlari
  • docs/CHARTER.md: maqsad, ko‘lam (kiradi / kirmaydi), rollar, xavflar va o‘lchanadigan mezonlar bor
  • Kamida 15 ta user story Issue: “Men … sifatida … xohlayman, toki …” formatida, ID va label bilan
  • Har bir Must story da kamida bitta ijobiy va bitta salbiy Given/When/Then qabul mezoni bor
  • Backlog MoSCoW bo‘yicha saralangan va story ballari qo‘yilgan; Must ulushi taxminan 60 % dan oshmaydi
  • docs/er.md da Mermaid ER-sxema: kamida 8 jadval, PK/FK/UK, kardinallik, pul ustunlari decimal
  • GitHub Projects doskasi: Backlog, Todo, In progress, Review, Done ustunlari, birinchi hafta vazifalari Todo da
  • main tarmog‘i himoyalangan, barcha jamoa a’zolari Collaborator sifatida qo‘shilgan

📤 GitHub repozitoriysi havolasini topshiring (yopiq bo‘lsa, o‘qituvchini Collaborator qiling). README da jamoa a’zolari va rollari, xartiya, ER-sxema va doska havolasi ko‘rsatilsin.

?

Qanday ishlaydi. Chapdan topshiriqni tanlang, shartni o‘qing va shartdagi imzo bo‘yicha sof PHP funksiya yoki sinf yozing (Laravelsiz). ▶ Sinab ko‘rish — pastdagi chaqiruv ifodasini kodingiz bilan bajaradi (baholanmaydi). ✓ Topshirish — server kodni namunaviy va yashirin testlar bilan tekshiradi; natija o‘qituvchiga ko‘rinadi.

Yechildi 0 / 8
Ball 0

💡 Maslahat

PHP 8.3 kodi · avtomatik saqlanadi