1-amaliy mashg‘ulot · 1-mavzu · 2 soat · Korxona ilovalarini dasturlash
Jamoa loyihasi (OmborPro) bosqichi, 5 ta amaliy PHP topshiriq va 3 ta ma’ruzadagi mashq. Yo‘riqnoma bo‘yicha loyihada ishlang, havolani topshiring va PHP topshiriqlarni yeching — server yashirin testlar bilan tekshiradi, o‘qituvchi baho qo‘yadi.
Rollar · soha tanlash · xartiya bo‘limlari · ko‘lam
1-qadam. Jamoa tuzing. 3–4 kishi bo‘ling va rollarni taqsimlang: jamoa sardori (rejalashtirish, doska, o‘qituvchi bilan aloqa), backend (ma’lumotlar modeli, servislar), interfeys (Blade, Livewire ekranlari), sifat va DevOps (testlar, Docker, CI). Rollar mas’uliyatni bildiradi, chegarani emas — har bir a’zo kod yozadi va har bir PR ni kamida bitta boshqa a’zo ko‘rib chiqadi. Jamoa nomi va aloqa kanalini (Telegram guruh) kelishib oling.
2-qadam. Sohani tanlang. Standart variant — OmborPro (ulgurji savdo va ombor). Muqobil sohalar: dorixona tarmog‘i, avtoservis, kutubxona, mikromoliya tashkiloti, qurilish materiallari do‘koni. Shart: kamida 8 ta jadval, 2 ta ma’lumotnoma (katalog, kontragentlar kabi), kamida 2 ta holatli hujjat (buyurtma, hisob-faktura kabi), 3–4 rol va kamida 3 ta invariant (masalan, manfiy qoldiq yo‘q). Soha juda tor bo‘lsa (faqat “todo ro‘yxati”), keyingi mavzulardagi tranzaksiya, hisobot va integratsiya topshiriqlarini bajarib bo‘lmaydi.
3-qadam. Loyiha xartiyasini yozing — docs/CHARTER.md fayli, 1–2 sahifa. Bo‘limlar: loyiha nomi va maqsadi (bitta gap: kim uchun, qanday muammoni hal qiladi); ko‘lam — nima kiradi va nima ataylab kirmaydi (masalan, “ishlab chiqarish va ish haqi kirmaydi”); manfaatdor tomonlar va foydalanuvchi rollari; asosiy modullar; cheklovlar (stack, muddat — 15 hafta); xavflar va ularni kamaytirish choralari; muvaffaqiyat mezonlari (o‘lchanadigan: “buyurtma oqimi testlar bilan qoplangan”, “demo 10 daqiqada”).
Eng keng tarqalgan xato — ko‘lamni belgilamaslik. “Kirmaydi” ro‘yxati bo‘lmasa, jamoa har hafta yangi g‘oya qo‘shadi va hech biri tugamaydi. Ikkinchi xato — o‘lchab bo‘lmaydigan maqsad (“qulay tizim yaratish”). Har bir mezonni “qanday tekshiramiz?” savoli bilan sinab ko‘ring.
| Bo‘lim | Savol | OmborPro misoli |
|---|---|---|
| Maqsad | Kim uchun, qanday muammo? | Ulgurji firma qoldiq va buyurtmalarni bitta tizimda yuritadi |
| Ko‘lam: kiradi | Qaysi jarayonlar? | Katalog, ombor, buyurtma, hisob-faktura, to‘lov, hisobot |
| Ko‘lam: kirmaydi | Nimani ataylab qilmaymiz? | Ish haqi, ishlab chiqarish, mobil ilova |
| Rollar | Kim foydalanadi? | admin, menejer, omborchi, buxgalter |
| Xavflar | Nima xalaqit berishi mumkin? | Docker tajribasi yo‘q → 2-haftada birga sozlash |
| Mezonlar | Muvaffaqiyatni qanday o‘lchaymiz? | Buyurtma oqimi testlar bilan qoplangan, demo ishlaydi |
# OmborPro — loyiha xartiyasi
Jamoa: "Ombor-3" (sardor: A., backend: B., UI: C., QA/DevOps: D.)
Maqsad: ulgurji firma qoldiq, buyurtma va to‘lovlarni bitta
tizimda yuritadi; qoldiq hech qachon manfiy bo‘lmaydi.
Kiradi: katalog, kontragentlar, ombor, buyurtma, hisob-faktura,
to‘lov, hisobotlar, import, audit.
Kirmaydi: ish haqi, ishlab chiqarish, mobil ilova.
Rollar: admin, menejer, omborchi, buxgalter.
Xavflar: Docker tajribasi kam -> 2-hafta juft dasturlash.
Mezonlar: buyurtma oqimi Pest testlari bilan, demo 10 daqiqa.docs/CHARTER.md — repozitoriyda, birinchi PR bilan qo‘shiladi
Story formati · INVEST · Given/When/Then · MoSCoW
4-qadam. User stories yozing. Format: “Men <rol> sifatida <harakat> ni xohlayman, toki <foyda>”. Masalan: “Men menejer sifatida buyurtmani tasdiqlashni xohlayman, toki tovar mijoz uchun band qilinsin”. Story foydalanuvchi qiymatini tasvirlaydi, texnik vazifani emas: “products jadvalini yaratish” — story emas, u story ichidagi vazifa. Har bir rol uchun kamida 3 ta, jami 15–25 ta story yozing.
Yaxshi story INVEST mezonlariga javob beradi (Bill Wake): Independent — boshqalardan mustaqil, Negotiable — muhokama qilinadigan, Valuable — foydalanuvchiga qiymat beradi, Estimable — baholab bo‘ladi, Small — bir haftada bajariladi, Testable — tekshirib bo‘ladi. Har bir story uchun qabul mezoni Given/When/Then shaklida yoziladi: “Given: UN-001 mavjud qoldig‘i 3; When: menejer 5 dona rezerv qilsa; Then: xato xabari chiqadi va qoldiq o‘zgarmaydi”. Bu mezonlar keyinchalik Pest testlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri aylanadi.
5-qadam. Modullar ro‘yxati va backlog. Story larni modullarga guruhlang (Katalog, Kontragentlar, Ombor, Savdo, Moliya, Hisobotlar, Admin). Keyin MoSCoW bo‘yicha ustuvorlik bering: Must (busiz tizim ishlamaydi), Should (muhim, lekin kechiktirish mumkin), Could (vaqt qolsa), Won’t (bu safar qilinmaydi). Har bir story ga hikoya ballari (story points: 1, 2, 3, 5, 8) bilan murakkablik bahosini qo‘ying. 8 dan katta story ni bo‘ling.
Backlog — tirik hujjat: har hafta sardor uni qayta ko‘rib chiqadi, yangi story qo‘shiladi, ustuvorliklar o‘zgaradi. Keng tarqalgan xato — hamma narsani Must deb belgilash. Qoida: Must story lar umumiy hajmning taxminan 60 % idan oshmasin.
| ID | Story (qisqa) | Modul | MoSCoW / ball |
|---|---|---|---|
| US-01 | Menejer buyurtma yaratadi | Savdo | Must / 5 |
| US-02 | Menejer buyurtmani tasdiqlaydi va rezerv qiladi | Savdo, Ombor | Must / 8 |
| US-03 | Omborchi kirim kiritadi | Ombor | Must / 3 |
| US-04 | Buxgalter hisob-faktura chiqaradi | Moliya | Must / 5 |
| US-05 | Buxgalter debitorlik hisobotini ko‘radi | Hisobotlar | Should / 5 |
| US-06 | Admin mahsulotlarni Excel dan import qiladi | Katalog | Should / 5 |
| US-07 | Menejer mijozga PDF hisob-faktura yuboradi | Moliya | Could / 3 |
| US-08 | Mobil ilova | — | Won’t / — |
Sarlavha: US-02 Buyurtmani tasdiqlash va rezerv Label: must, savdo, ombor Baho: 8 Men menejer sifatida buyurtmani tasdiqlashni xohlayman, toki tovar mijoz uchun band qilinsin. Qabul mezonlari: - Given: UN-001 mavjud qoldig‘i 10, buyurtmada 4 dona When: menejer "Tasdiqlash" ni bosadi Then: holat reserved, stocks.reserved +4, jurnalda 'reserve' - Given: mavjud qoldiq 3, buyurtmada 5 dona When: tasdiqlash Then: xato xabari, holat va qoldiq o‘zgarmaydi
Issue #12 yaratildi → doskada “Todo” ustunida
Given/When/Then — har bir mezon — kelajakdagi Pest testiMohiyatlar va bog‘lanishlar · Mermaid · repozitoriy · Issues · Projects
6-qadam. ER-sxema. Story lardagi otlar — mohiyat (jadval) nomzodlari: mahsulot, ombor, buyurtma, mijoz. Har bir mohiyat uchun asosiy atributlarni va kalitlarni yozing: sun’iy kalit id, tabiiy noyob kalit (sku, inn, buyurtma number). So‘ng bog‘lanishlarni va kardinallikni aniqlang: bir-ko‘p (kontragent → buyurtmalar), ko‘p-ko‘p (buyurtma ↔ mahsulot, oraliq order_items jadvali orqali), bir-bir yoki bir-nol (buyurtma → hisob-faktura). ER-sxemani Mermaid erDiagram sintaksisida docs/er.md fayliga yozing — GitHub uni avtomatik diagramma qilib ko‘rsatadi.
7-qadam. Repozitoriy. Sardor GitHub da repozitoriy yaratadi va jamoa a’zolarini Collaborator sifatida qo‘shadi. Boshlang‘ich fayllar: README.md (loyiha nomi, jamoa, qisqa tavsif, ishga tushirish yo‘riqnomasi — keyingi haftada to‘ldiriladi), docs/CHARTER.md, docs/er.md, .gitignore. main tarmog‘ini himoyalang (branch protection): to‘g‘ridan-to‘g‘ri push taqiqlanadi, o‘zgarishlar faqat Pull Request orqali va kamida bitta tasdiq bilan qo‘shiladi.
8-qadam. Issues va doska. Har bir story — alohida Issue: sarlavhada ID (US-02), tanasida story matni va qabul mezonlari, label lar (must, should, modul nomi). GitHub Projects da doska yarating: ustunlar Backlog → Todo → In progress → Review → Done. Birinchi hafta uchun Todo ga faqat skelet va ma’lumotlar modeli bilan bog‘liq story lar qo‘yiladi. Doska haftalik yig‘ilishda (15 daqiqa) ko‘rib chiqiladi: kim nima qildi, nima qiladi, nima xalaqit beryapti.
Tekshiruv: o‘qituvchi repozitoriy havolasini ochib, xartiya, ER-sxema, kamida 15 ta Issue va doskani ko‘rishi kerak. Keng tarqalgan xatolar: ER-sxemada order_items yo‘q (buyurtma va mahsulot to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘langan), pul ustunlari turi ko‘rsatilmagan, stocks jadvalida unique(warehouse_id, product_id) unutilgan.
```mermaid
erDiagram
PRODUCTS {
bigint id PK
string sku UK "UN-001"
string name
bigint category_id FK
decimal price "14,2"
}
STOCKS {
bigint warehouse_id FK
bigint product_id FK
int quantity
int reserved
}
PRODUCTS ||--o{ STOCKS : "qoldiqlar"
```GitHub fayl sahifasida jadvallar va bog‘lanishlar rasm bo‘lib chiziladi
PK / FK / UK — birlamchi, tashqi va noyob kalitlar belgilanadigh repo create ombor-3/omborpro --private --clone cd omborpro mkdir docs && touch docs/CHARTER.md docs/er.md git add . && git commit -m "docs: xartiya va ER-sxema" git push -u origin main gh label create must --color B60205 gh issue create --title "US-02 Buyurtmani tasdiqlash" \ --label must --body-file docs/stories/us-02.md gh project create --owner ombor-3 --title OmborPro
✓ Created repository ombor-3/omborpro on GitHub https://github.com/ombor-3/omborpro/issues/12 https://github.com/orgs/ombor-3/projects/1
Natija: jamoa tuzilgan, soha tanlangan; GitHub repozitoriysida loyiha xartiyasi, modullar ro‘yxati, Mermaid ER-sxema va user stories asosidagi backlog Issues ko‘rinishida, loyiha doskasi sozlangan.
Baholash mezonlaridocs/CHARTER.md: maqsad, ko‘lam (kiradi / kirmaydi), rollar, xavflar va o‘lchanadigan mezonlar bordocs/er.md da Mermaid ER-sxema: kamida 8 jadval, PK/FK/UK, kardinallik, pul ustunlari decimalmain tarmog‘i himoyalangan, barcha jamoa a’zolari Collaborator sifatida qo‘shilgan📤 GitHub repozitoriysi havolasini topshiring (yopiq bo‘lsa, o‘qituvchini Collaborator qiling). README da jamoa a’zolari va rollari, xartiya, ER-sxema va doska havolasi ko‘rsatilsin.
Qanday ishlaydi. Chapdan topshiriqni tanlang, shartni o‘qing va shartdagi imzo bo‘yicha sof PHP funksiya yoki sinf yozing (Laravelsiz). ▶ Sinab ko‘rish — pastdagi chaqiruv ifodasini kodingiz bilan bajaradi (baholanmaydi). ✓ Topshirish — server kodni namunaviy va yashirin testlar bilan tekshiradi; natija o‘qituvchiga ko‘rinadi.