⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash — interaktiv slaydlar
10
O‘NINCHI MA’RUZA
Korxona ilovalarini dasturlash · 10-mavzu

Asinxron qayta ishlash

Navbat arxitekturasi · Job va dispatch · Workerlar · Qayta urinish va idempotentlik · Rejalashtirish · Bildirishnomalar
Queues
Redis
Scheduler
Idempotentlik
Notifications
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
1 / 45
Isinish

Buxgalter “Oylik savdo hisoboti” tugmasini bosdi: 50 000 qator, tayyorlash 90 soniya. Nima bo‘ladi?

nginx va php-fpm odatda 60 soniyada so‘rovni uzadi. Hozircha javob bermang — taxmin qiling.

1
Foydalanuvchi 90 soniya oq ekranga qarab turadimi? Brauzer nima ko‘rsatadi?
2
Shu vaqtda yana 20 kishi hisobot so‘rasa, qolgan foydalanuvchilarning buyurtmalari nima bo‘ladi?
3
Buxgalter sabri tugab tugmani yana bosdi. Nechta hisobot tayyorlanadi?
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
2 / 45
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Tushuntirish — sinxron va asinxron qayta ishlash farqini hamda navbat (producer → queue → worker) arxitekturasini
2
Yozish — ShouldQueue job sinfini va uni dispatch, onQueue, delay, afterCommit bilan yuborishni
3
Sozlash — Redis navbatini, queue:work workerlarini Supervisor yoki Docker orqali, Horizon monitoringini
4
Qo‘llash — tries, backoff, timeout, failed() va failed_jobs bilan ishonchli qayta urinishlarni
5
Loyihalash — takroriy bajarilishga chidamli (idempotent) fon vazifalarini: ShouldBeUnique, qulf, belgi
6
Rejalashtirish — routes/console.php dagi Schedule bilan davriy vazifalarni Toshkent vaqtida
7
Yuborish — Notification sinfi orqali mail va database kanallariga bildirishnomalarni
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
3 / 45
01

Asinxronlik va navbat arxitekturasi

Sinxron so‘rov chegarasi · producer → queue → worker · drayverlar · Redis
Sinxron / asinxron
Queue
Redis
202 Accepted
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
4 / 45
ASINXRON QAYTA ISHLASH

So‘rov faqat vazifani qo‘yadi, ishni worker bajaradi

Og‘ir yoki tashqi tizimga bog‘liq ish HTTP so‘rovdan ajratiladi: so‘rov millisekundlarda javob beradi, ish fon rejimida bajariladi.

Job

Bajariladigan ishning tavsifi: sinf nomi + parametrlar. Navbatga JSON payload sifatida yoziladi.

Queue (navbat)

Joblar ombori: Redis ro‘yxati queues:reports. Birinchi kelgan — birinchi bajariladi (FIFO).

Worker

php artisan queue:work — navbatdan jobni olib, handle() ni chaqiradigan uzoq yashovchi jarayon.

202 Accepted

“So‘rov qabul qilindi, natija keyinroq” degan HTTP javob — asinxron API uchun to‘g‘ri kod.
Asinxronlikning narxi: natija darhol emas, “oxir-oqibat” tayyor bo‘ladi (eventual consistency) va qo‘shimcha jarayonlarni kuzatish kerak.
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
5 / 45
SINXRON VA ASINXRON

Hisobot so‘rovining ikki yo‘li

✗ Sinxron: hammasi so‘rov ichida

  • Controller 90 s davomida SQL va Excel bilan band
  • 60 s da nginx 504 qaytaradi — fayl yo‘qoladi
  • php-fpm jarayoni band: boshqalar navbatda turadi
  • Qayta bosish — ikkinchi og‘ir ish boshlanadi

✓ Asinxron: so‘rov → navbat → worker

  • Controller GenerateSalesReport::dispatch() qiladi
  • 50 ms da 202 Accepted qaytadi
  • Worker jobni bajaradi, xato bo‘lsa qayta urinadi
  • Tayyor bo‘lgach — bildirishnoma va yuklab olish havolasi
Qoida: foydalanuvchi natijani shu zahoti ko‘rishi shart bo‘lmagan har qanday og‘ir ish — navbat nomzodi.
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
6 / 45
▶ INTERAKTIV
Sinxronmi yoki navbatgami?
Har bir amalni to‘g‘ri qutiga joylashtiring.
1-bo‘lim
REDIS NAVBATI

Navbatni Redis ga ulash

# .env
QUEUE_CONNECTION=redis
REDIS_CLIENT=phpredis
REDIS_HOST=redis
REDIS_PORT=6379
REDIS_QUEUE=default
REDIS_QUEUE_RETRY_AFTER=90

# Redis ichida navbatni ko‘rish (docker compose exec redis sh)
# redis-cli LLEN omborpro_database_queues:reports
▶ NATIJA
(integer) 3
QUEUE_CONNECTION=redis
config/queue.php dagi redis ulanishi tanlanadi
REDIS_CLIENT=phpredis
PHP kengaytmasi (tez); muqobil — predis/predis paketi
REDIS_QUEUE_RETRY_AFTER
band qilingan job necha soniyadan keyin “yo‘qolgan” deb qaytariladi
queues:reports
har bir navbat — Redis ro‘yxati; kechiktirilganlar :delayed to‘plamida
Kalit oldidagi prefiks REDIS_PREFIX dan olinadi (standart: ilova nomi + _database_).
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
8 / 45
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: Asinxronlik va navbat arxitekturasi

1
Nima uchun og‘ir hisobotni controller ichida tayyorlash boshqa foydalanuvchilarga ham zarar qiladi?
Savol 1
2
Navbat arxitekturasining uch qismini ayting.
Savol 2
3
Qoldiqni rezerv qilishni navbatga qo‘yish nima uchun xato?
Savol 3
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
9 / 45
02

Job sinflari va yuborish (dispatch)

make:job · ShouldQueue · SerializesModels · onQueue, delay, afterCommit · chain va batch
ShouldQueue
dispatch
afterCommit
Bus::chain
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
10 / 45
JOB SINFI

GenerateSalesReport — Laravel 12 shabloni

namespace App\Jobs;
use App\Models\User;
use App\Services\ReportService;
use Illuminate\Contracts\Queue\ShouldQueue;
use Illuminate\Foundation\Queue\Queueable;

class GenerateSalesReport implements ShouldQueue
{
    use Queueable;
    public function __construct(
        public User $user, public string $from, public string $to,
    ) {}

    public function handle(ReportService $reports): void
    {
        $reports->exportSales($this->user, $this->from, $this->to);
    }
}
▶ NATIJA
$ php artisan make:job GenerateSalesReport
   INFO  Job [app/Jobs/GenerateSalesReport.php] created successfully.
implements ShouldQueue
belgi interfeysi: usiz job sinxron bajariladi
use Queueable
Laravel 12 traiti: dispatch, navbat sozlamalari, modellarni seriyalash
public User $user
navbatga faqat User sinfi va id yoziladi, worker modelni qayta o‘qiydi
handle(ReportService $reports)
metod parametrlari konteynerdan in’ektsiya qilinadi
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
11 / 45
DISPATCH

Controller faqat vazifani qo‘yadi

public function store(Request $request): JsonResponse
{
    $data = $request->validate([
        'from' => ['required', 'date'],
        'to' => ['required', 'date', 'after_or_equal:from'],
    ]);

    GenerateSalesReport::dispatch(
        $request->user(), $data['from'], $data['to'],
    )->onQueue('reports');

    return response()->json([
        'message' => 'Hisobot tayyorlanmoqda',
    ], 202);
}
▶ NATIJA
HTTP/1.1 202 Accepted
{"message": "Hisobot tayyorlanmoqda"}
validate([...])
noto‘g‘ri sana navbatga tushmasin — tekshiruv sinxron
->onQueue('reports')
og‘ir hisobotlar alohida navbatda, e-mail larni to‘smaydi
202
“qabul qilindi” — natija keyin; 200 emas
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
12 / 45
YUBORISH VARIANTLARI

delay, afterCommit, dispatchIf, chain

// 5 daqiqadan keyin bajarilsin
SendLowStockAlert::dispatch()->delay(now()->addMinutes(5));

// tranzaksiya muvaffaqiyatli commit bo‘lgandan keyingina
DB::transaction(function () use ($order) {
    $this->stock->ship($order);
    SendLowStockAlert::dispatch()->afterCommit();
});

// shart bajarilsa
SendLowStockAlert::dispatchIf($order->items()->exists());

// ketma-ket: biri yiqilsa, keyingisi ishga tushmaydi
Bus::chain([
    new GenerateSalesReport($user, '2026-10-01', '2026-10-31'),
    new SendLowStockAlert(),
])->onQueue('reports')->dispatch();
▶ NATIJA
Redis: queues:default:delayed  ← 1 job (5 daqiqa)
Redis: queues:default         ← commit dan keyin 1 job
Redis: queues:reports         ← zanjirning 1-jobi
delay(...)
job :delayed to‘plamida vaqti kelguncha turadi
afterCommit()
rollback bo‘lsa job umuman yuborilmaydi
Bus::chain
keyingi job oldingisi muvaffaqiyatli tugagandagina navbatga qo‘yiladi
Bus::batch
parallel joblar + then/catch/finally; Batchable trait va job_batches jadvali kerak
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
13 / 45
SOF PHP MODELI

Navbat ichida nima bor: JSON payload

$queue = new SplQueue();
$push = function (string $job, array $data) use ($queue): void {
    $queue->enqueue(json_encode(['job' => $job, 'data' => $data]));
};

$push('GenerateSalesReport', ['user_id' => 7, 'from' => '2026-10-01']);
$push('SendLowStockAlert', []);
echo 'Navbatda: ' . count($queue) . PHP_EOL;

while (!$queue->isEmpty()) {
    $p = json_decode($queue->dequeue(), true);
    echo "Bajarildi: {$p['job']} " . json_encode($p['data']) . PHP_EOL;
}
▶ NATIJA
Navbatda: 2
Bajarildi: GenerateSalesReport {"user_id":7,"from":"2026-10-01"}
Bajarildi: SendLowStockAlert []
json_encode
Laravel ham jobni JSON payload qilib saqlaydi (sinf nomi + seriyalangan obyekt)
SplQueue
FIFO: birinchi qo‘yilgan birinchi olinadi — Redis ro‘yxati ham shunday
['user_id' => 7]
modelning o‘zi emas, identifikatori — SerializesModels g‘oyasi
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
14 / 45
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: Job sinflari va yuborish (dispatch)

1
Job sinfida ShouldQueue yozilmasa, dispatch() nima qiladi?
Savol 1
2
SerializesModels modelni navbatga qanday ko‘rinishda yozadi?
Savol 2
3
afterCommit() qaysi xatodan saqlaydi?
Savol 3
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
15 / 45
03

Workerlar: queue:work, Supervisor, Horizon

Uzoq yashovchi jarayon · navbat ustuvorligi · timeout va retry_after · deploy · monitoring
queue:work
Supervisor
Horizon
queue:restart
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
16 / 45
WORKERNI ISHGA TUSHIRISH

queue:work parametrlari

# ishlab chiqish: har job uchun kod qayta yuklanadi (sekin)
php artisan queue:listen

# production: uzoq yashovchi jarayon
php artisan queue:work redis \
    --queue=reports,default \
    --tries=3 --timeout=60 --sleep=3 \
    --max-jobs=500 --max-time=3600

# deploydan keyin: joriy job tugagach workerlar chiqadi
php artisan queue:restart
▶ NATIJA
   INFO  Processing jobs from the [reports,default] queues.
  2026-10-27 10:15:02 App\Jobs\GenerateSalesReport ..... RUNNING
  2026-10-27 10:15:04 App\Jobs\GenerateSalesReport . 1.84s DONE
  2026-10-27 10:15:04 App\Jobs\SendLowStockAlert ....... RUNNING
  2026-10-27 10:15:05 App\Jobs\SendLowStockAlert .. 512ms FAIL
--queue=reports,default
ustuvorlik: reports bo‘shamaguncha default olinmaydi
--timeout=60
retry_after (90) dan kichik bo‘lishi shart
--max-jobs / --max-time
xotira o‘sishidan himoya: worker o‘zi chiqib, qayta ishga tushiriladi
queue:restart
yangi kod faqat workerlar qayta ishga tushganda yuklanadi
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
17 / 45
SUPERVISOR

/etc/supervisor/conf.d/omborpro-worker.conf

[program:omborpro-worker]
process_name=%(program_name)s_%(process_num)02d
directory=/var/www/omborpro
command=php artisan queue:work --queue=reports,default --max-time=3600
user=www-data
numprocs=2
autostart=true
autorestart=true
stopasgroup=true
killasgroup=true
stopwaitsecs=3600
redirect_stderr=true
stdout_logfile=/var/www/omborpro/storage/logs/worker.log
▶ NATIJA
$ sudo supervisorctl reread && sudo supervisorctl update
$ sudo supervisorctl status
omborpro-worker:omborpro-worker_00   RUNNING   pid 2114, uptime 0:00:12
omborpro-worker:omborpro-worker_01   RUNNING   pid 2115, uptime 0:00:12
numprocs=2
ikkita parallel worker jarayoni
autorestart=true
worker yiqilsa yoki --max-time da chiqsa — qayta ishga tushadi
stopwaitsecs=3600
to‘xtatishda eng uzun job tugashini kutadi (timeout dan katta bo‘lsin)
user=www-data
fayllar va loglar veb-server bilan bir xil egada yaratiladi
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
18 / 45
MONITORING

Horizon va kuzatiladigan ko‘rsatkichlar

Ko‘rinmaydigan fon jarayoni — eng xavfli jarayon. Navbat to‘xtasa, foydalanuvchi buni bir necha soatdan keyin sezadi.

1Horizon paneli

/horizon: o‘tkazuvchanlik, bajarilish vaqti, muvaffaqiyatsiz joblar, teglar. Faqat Redis bilan ishlaydi.

2Kod sifatidagi sozlama

config/horizon.php: supervisorlar, navbatlar, maxProcesses, balance => 'auto'.

3Kirish huquqi

viewHorizon Gate: faqat admin roli. Panelda payloadlar ko‘rinadi!

4Backlog

Navbat uzunligi o‘sib borsa — workerlar yetmayapti yoki biri osilib qolgan.

5Kutish vaqti

Eng eski job necha daqiqa kutyapti? Foydalanuvchi tajribasining asosiy o‘lchovi.

6Deploy

Horizon bilan php artisan horizon:terminate — queue:restart o‘rniga.
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
19 / 45
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Workerlar: queue:work, Supervisor, Horizon

1
Nima uchun deploydan keyin queue:restart kerak?
Savol 1
2
--queue=reports,default yozuvida tartib nimani anglatadi?
Savol 2
3
timeout retry_after dan katta bo‘lsa nima bo‘ladi?
Savol 3
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
20 / 45
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: Navbatlar ustuvorligi

Worker --queue=reports,default,low kabi navbatlar ro‘yxati bilan ishga tushirilgan: u avval birinchi navbatni to‘liq bo‘shatadi, keyin ikkinchisiga o‘tadi va h.k. Har bir navbat ichida joblar kelish tartibida (FIFO) olinadi. Joblar ro‘yxati kelish tartibida berilgan: har biri ['id' => int, 'queue' => string]. Worker tinglamaydigan navbatdagi joblar bajarilmaydi. Navbatlar ro‘yxatida takroriy nom bo‘lsa, faqat birinchisi hisobga olinadi. Navbatlar ro‘yxati bo‘sh bo‘lsa — InvalidArgumentException.

Imzo: function navbat_tartibi(array $navbatlar, array $joblar): array

Qaytaradi: Bajarilish tartibidagi job id lari ro‘yxati (list<int>).

CHAQIRUV
navbat_tartibi(['reports', 'default'], [['id' => 1, 'queue' => 'default'], ['id' => 2, 'queue' => 'reports'], ['id' => 3, 'queue' => 'default']])
NATIJA
[2,1,3]
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
21 / 45
04

Qayta urinishlar, failed jobs va idempotentlik

tries · backoff · failed() · failed_jobs · at-least-once · ShouldBeUnique · WithoutOverlapping
tries / backoff
failed_jobs
Idempotentlik
ShouldBeUnique
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
22 / 45
QAYTA URINISH

tries, backoff, timeout va failed()

class SendLowStockAlert implements ShouldQueue
{
    use Queueable;

    public int $tries = 5;            // jami urinishlar
    public int $maxExceptions = 3;    // istisnolar chegarasi
    public int $timeout = 60;         // retry_after (90) dan kichik
    public array $backoff = [10, 60, 300];

    public function failed(?Throwable $e): void
    {
        Log::error('Kam qoldiq xabari yuborilmadi', [
            'error' => $e?->getMessage(),
        ]);
    }
}
▶ NATIJA
$ php artisan queue:failed
  2026-10-27 09:07:41 b1e7c0f2-... redis@default App\Jobs\SendLowStockAlert
$tries = 5
1 ta asosiy + 4 ta qayta urinish
$backoff = [10, 60, 300]
10 s, 60 s, keyin har safar 300 s kutish
failed(?Throwable $e)
urinishlar tugaganda bir marta chaqiriladi
$maxExceptions
release() bilan qaytarishlar emas, haqiqiy istisnolar soni
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
23 / 45
SOF PHP MODELI

Kechikishlar jadvali qanday hisoblanadi

function backoff(int $attempt, array $steps): int
{
    return $steps[$attempt - 1] ?? $steps[count($steps) - 1];
}

$steps = [10, 60, 300];
$tries = 5;
for ($a = 1; $a <= $tries; $a++) {
    if ($a === $tries) {
        echo "$a-urinish: xato -> failed_jobs" . PHP_EOL;
        break;
    }
    $d = backoff($a, $steps);
    echo "$a-urinish: xato, $d s kutish" . PHP_EOL;
}
▶ NATIJA
1-urinish: xato, 10 s kutish
2-urinish: xato, 60 s kutish
3-urinish: xato, 300 s kutish
4-urinish: xato, 300 s kutish
5-urinish: xato -> failed_jobs
$steps[$attempt - 1]
n-urinishdan keyingi kechikish — massivning (n−1)-elementi
?? oxirgi element
massiv tugasa, oxirgi qiymat takrorlanadi
$a === $tries
oxirgi urinish ham yiqilsa — failed_jobs va failed()
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
24 / 45
FAILED JOBS

Muvaffaqiyatsiz joblar bilan ishlash

BuyruqVazifasiQachon
queue:failedfailed_jobs ro‘yxati: uuid, navbat, sinf, vaqtHar kuni / alert kelganda
queue:retry <uuid>Bitta jobni navbatga qaytaradiSabab tuzatilgandan keyin
queue:retry allBarcha muvaffaqiyatsizlarni qaytaradiTashqi tizim tiklangach
queue:forget <uuid>Bitta yozuvni o‘chiradiJob endi kerak emas
queue:flushBarcha yozuvlarni o‘chiradiEhtiyotkorlik bilan!
queue:prune-failed --hours=1687 kundan eski yozuvlarni tozalaydiRejalashtirilgan vazifa
Payload ichida shaxsiy ma’lumot bo‘lishi mumkin — failed_jobs ni cheksiz saqlamang.
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
25 / 45
IDEMPOTENTLIK

Bir kunda bitta xabar: ShouldBeUnique + belgi

class SendLowStockAlert implements ShouldQueue, ShouldBeUnique
{
    use Queueable;
    public int $uniqueFor = 3600;

    public function handle(ProductRepository $products): void
    {
        $key = 'low-stock-alert:' . now()->toDateString();
        $items = $products->lowStock();
        if ($items->isEmpty() || Cache::has($key)) {
            return;
        }
        $users = User::role('omborchi')->where('is_active', 1)->get();
        $note = new LowStockNotification($items->toArray());
        Notification::send($users, $note);
        Cache::put($key, true, now()->endOfDay());
    }
}
▶ NATIJA
09:00  dispatch → bajarildi, 3 omborchiga xabar
09:00  takroriy dispatch → ShouldBeUnique: navbatga qo‘yilmadi
11:30  queue:retry → Cache::has → return (xabar takrorlanmadi)
ShouldBeUnique
bir xil job navbatda turgan bo‘lsa, yangisi qo‘yilmaydi
$uniqueFor = 3600
qulf ko‘pi bilan 1 soat ushlanadi
Cache::has($key)
bugun yuborilganmi? — tekshirish yon ta’sirdan oldin
Cache::put(...)
belgi yon ta’sirdan keyin: yiqilsa, qayta urinish xatni yuboradi
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
26 / 45
▶ INTERAKTIV
Qayta urinish va idempotentlik
To‘g‘ri javobni tanlang.
4-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: Qayta urinishlar, failed jobs va idempotentlik

1
Vaqtinchalik va doimiy xatoga bittadan misol keltiring. Qaysi birini qayta urinish foydali?
Savol 1
2
Nima uchun navbatdagi job ikki marta bajarilishi mumkin? Ikki sababni ayting.
Savol 2
3
Bajarilganlik belgisini yon ta’sirdan oldin qo‘yish nima uchun xato?
Savol 3
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
28 / 45
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

2-topshiriq: Qayta urinish yoki failed_jobs?

Job $urinish-urinishda yiqildi (urinishlar 1 dan sanaladi). Job sozlamalari: $tries — jami ruxsat etilgan urinishlar, $backoff — kechikishlar massivi (soniya). Agar $urinish >= $tries bo‘lsa, job muvaffaqiyatsiz (fail). Aks holda qayta uriniladi: kechikish $backoff[$urinish - 1], massiv qisqa bo‘lsa — uning oxirgi elementi, massiv bo‘sh bo‘lsa — 0. $urinish < 1 yoki $tries < 1 bo‘lsa — InvalidArgumentException.

Imzo: function keyingi_qadam(int $urinish, int $tries, array $backoff): array

Qaytaradi: ['action' => 'retry', 'delay' => int] yoki ['action' => 'fail', 'delay' => 0] — kalitlar aynan shu tartibda.

CHAQIRUV
keyingi_qadam(1, 5, [10, 60, 300])
NATIJA
{"action":"retry","delay":10}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
29 / 45
05

Vazifalarni rejalashtirish (Task Scheduling)

routes/console.php · Schedule::job / command · chastota · timezone · onOneServer · cron
Schedule
routes/console.php
cron
Asia/Tashkent
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
30 / 45
LARAVEL 11 SCHEDULER

routes/console.php

use App\Jobs\SendLowStockAlert;
use Illuminate\Support\Facades\Schedule;

Schedule::job(new SendLowStockAlert())
    ->weekdays()
    ->at('09:00')
    ->timezone('Asia/Tashkent')
    ->onOneServer();

Schedule::command('queue:prune-failed --hours=168')
    ->dailyAt('02:00')
    ->timezone('Asia/Tashkent');

Schedule::command('rates:fetch')
    ->cron('30 9 * * 1-5')
    ->withoutOverlapping()
    ->appendOutputTo(storage_path('logs/schedule.log'));
▶ NATIJA
$ php artisan schedule:list
  0  9 * * 1-5  App\Jobs\SendLowStockAlert ........ Next Due: 21 hours from now
  0  2 * * *    php artisan queue:prune-failed --hours=168 ... Next Due: 14 hours from now
  30 9 * * 1-5  php artisan rates:fetch ......... Next Due: 21 hours from now
Schedule::job(...)
jobni navbatga qo‘yadi — og‘ir ishni worker bajaradi
->weekdays()->at('09:00')
dushanba–juma 09:00 (cron: 0 9 * * 1-5)
->timezone('Asia/Tashkent')
aks holda UTC bo‘yicha — Toshkentda 14:00
->onOneServer()
bir nechta serverda ham bir marta; umumiy Redis kesh kerak
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
31 / 45
CHASTOTA

Ko‘p ishlatiladigan chastota usullari

UsulCron ko‘rinishiOmborPro misoli
everyFiveMinutes()*/5 * * * *Dashboard keshini yangilash
hourly()0 * * * *1C dan buyurtma holatlarini tortish
dailyAt('02:00')0 2 * * *Eski loglar va failed jobsni tozalash
weekdays()->at('09:00')0 9 * * 1-5Kam qoldiq xabari
weeklyOn(1, '08:00')0 8 * * 1Haftalik savdo xulosasi
monthlyOn(1, '06:00')0 6 1 * *O‘tgan oy hisobotini tayyorlash
Cron maydonlari: daqiqa, soat, oy kuni, oy, hafta kuni (0 — yakshanba, 1 — dushanba).
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
32 / 45
ISHGA TUSHIRISH

Scheduler production da

1

Cron qatori

* * * * * cd /var/www/omborpro && php artisan schedule:run >> /dev/null 2>&1
›
2

Yoki Docker

Alohida scheduler servisi: php artisan schedule:work, faqat bitta replika
›
3

Tekshirish

schedule:list — jadval va keyingi vaqt; schedule:test — darhol sinash
›
4

Kuzatish

appendOutputTo, onFailure, pingOnSuccess — vazifa jim yiqilmasin
›
5

Ko‘p server

onOneServer() + umumiy Redis kesh
Scheduler ishlamasa xato chiqmaydi — shunchaki hech narsa bo‘lmaydi. Heartbeat monitoringi shuning uchun kerak.
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
33 / 45
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Vazifalarni rejalashtirish (Task Scheduling)

1
Laravel 12 da rejalashtirilgan vazifalar qaysi faylda yoziladi?
Savol 1
2
->timezone('Asia/Tashkent') yozilmasa va APP_TIMEZONE=UTC bo‘lsa, dailyAt('09:00') Toshkent vaqti bilan qachon ishlaydi?
Savol 2
3
onOneServer() nima uchun kerak va u nimaga tayanadi?
Savol 3
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
34 / 45
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

3-topshiriq: Cron ifodasi vaqtga mosmi?

Soddalashtirilgan cron ifodasi 5 maydondan iborat: daqiqa (0–59), soat (0–23), oy kuni (1–31), oy (1–12), hafta kuni (0–6, 0 — yakshanba). Har bir maydon vergul bilan ajratilgan qismlardan iborat bo‘lishi mumkin; qism — *, son (9), oraliq (1-5) yoki qadam (*/15: qiymat − maydon minimumi qadamga bo‘linadi). Vaqt Y-m-d H:i formatida. Barcha 5 maydon mos kelsa — true. Maydonlar soni 5 emas yoki vaqt formati noto‘g‘ri bo‘lsa — InvalidArgumentException.

Imzo: function cron_mos(string $ifoda, string $vaqt): bool

Qaytaradi: true — vazifa shu daqiqada ishga tushadi, aks holda false.

CHAQIRUV
cron_mos('0 9 * * 1-5', '2026-10-27 09:00')
NATIJA
true
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
35 / 45
06

Bildirishnomalar (Notifications)

Notification va Mailable · via() · toMail · toArray · database kanali · navbatga qo‘yish
Notification
mail
database
Notifiable
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
36 / 45
NOTIFICATION SINFI

LowStockNotification: kanallar va database

class LowStockNotification extends Notification implements ShouldQueue
{
    use Queueable;
    public function __construct(public array $items) {}

    public function via(object $notifiable): array
    {
        return $notifiable->email ? ['mail', 'database'] : ['database'];
    }

    public function toArray(object $notifiable): array
    {
        return [
            'count' => count($this->items),
            'skus' => array_column($this->items, 'sku'),
        ];
    }
}
▶ NATIJA
notifications.data = {"count":2,"skus":["UN-001","UN-014"]}
implements ShouldQueue
har bir qabul qiluvchi × kanal — alohida job
public array $items
oddiy massiv: worker da hisoblangan ustunlar yo‘qolmaydi
via()
kanallarni shartga qarab tanlash mumkin
toArray()
database kanali uchun data ustuniga JSON
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
37 / 45
MAIL KANALI

toMail(): MailMessage quruvchisi

public function toMail(object $notifiable): MailMessage
{
    $mail = (new MailMessage())
        ->subject('Kam qoldiq: ' . count($this->items) . ' ta mahsulot')
        ->greeting("Assalomu alaykum, {$notifiable->name}!")
        ->line('Quyidagi mahsulotlar minimal qoldiqdan kam:');

    foreach (array_slice($this->items, 0, 10) as $i) {
        $mail->line("{$i['sku']} {$i['name']}: {$i['available']} ta");
    }

    return $mail
        ->action('Qoldiqlarni ochish', url('/stocks'))
        ->line('Bu xat OmborPro tomonidan avtomatik yuborildi.');
}
▶ NATIJA
Mavzu: Kam qoldiq: 2 ta mahsulot
Assalomu alaykum, Dilshod!
Quyidagi mahsulotlar minimal qoldiqdan kam:
UN-001 Un 1-nav 50 kg: 4 ta
UN-014 Shakar 50 kg: 0 ta
[ Qoldiqlarni ochish ]
subject / greeting / line
matn qatorlari — tayyor HTML shablonga joylanadi
array_slice(..., 0, 10)
xat qisqa bo‘lsin; to‘liq ro‘yxat — havola orqali
action(...)
asosiy tugma: foydalanuvchi keyingi qadamni biladi
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
38 / 45
YUBORISH VA O‘QISH

notify, Notification::send, unreadNotifications

// bitta foydalanuvchiga
$user->notify(new LowStockNotification($items));

// rol bo‘yicha ko‘p foydalanuvchiga (spatie/laravel-permission)
$users = User::role('omborchi')->where('is_active', true)->get();
Notification::send($users, new LowStockNotification($items));

// tizimda hisobi yo‘q manzilga
Notification::route('mail', 'ombor@example.uz')
    ->notify(new LowStockNotification($items));

// panel: o‘qilmaganlar soni va hammasini o‘qilgan deb belgilash
$count = $user->unreadNotifications()->count();
$user->unreadNotifications->markAsRead();
▶ NATIJA
SQL: select count(*) from notifications
     where notifiable_id = 7 and read_at is null
→ 3
User::role('omborchi')
spatie paketining scope si — rol bo‘yicha foydalanuvchilar
Notification::route
“on-demand”: modelsiz manzilga yuborish
unreadNotifications
read_at IS NULL bo‘lgan yozuvlar; Livewire qo‘ng‘iroqchasi uchun
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
39 / 45
KENG TARQALGAN XATO

Bildirishnomaga nima beriladi?

✗ Noto‘g‘ri: Eloquent kolleksiyasi

  • new LowStockNotification($products) — SQL da available hisoblangan
  • Navbatda faqat Product id lari saqlanadi
  • Worker modellarni qayta o‘qiydi — available yo‘q
  • Xatda bo‘sh qiymatlar yoki ogohlantirish

✓ To‘g‘ri: kerakli maydonlar massivi

  • $products->map->only(['sku', 'name', 'available'])
  • Payload o‘zi to‘liq — bazaga qayta murojaat yo‘q
  • Xat aynan voqea paytidagi holatni ko‘rsatadi
  • Payload kichik: faqat kerakli maydonlar
Umumiy qoida: navbatga “nima bo‘lganini” tasvirlaydigan oddiy ma’lumot beriladi, jonli obyekt emas.
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
40 / 45
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

6-bo‘lim yakuni: Bildirishnomalar (Notifications)

1
Notification va Mailable dan qaysi birini kam qoldiq xabari uchun tanlaysiz va nima uchun?
Savol 1
2
database kanali ma’lumotni qayerga yozadi va qaysi metod uni quradi?
Savol 2
3
Navbatga qo‘yiladigan bildirishnomaga Eloquent kolleksiyasi berish nima uchun xavfli?
Savol 3
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
41 / 45
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Og‘ir ish — navbatga

So‘rov jobni dispatch qilib 202 qaytaradi, worker ishni fon rejimida bajaradi.

2Job = sinf + seriyalangan parametrlar

ShouldQueue + Queueable; modellar id sifatida saqlanadi, tranzaksiyada afterCommit().

3Worker — uzoq yashovchi jarayon

Supervisor/Docker kuzatadi, deploydan keyin queue:restart, timeout < retry_after.

4Xatoga tayyor bo‘ling

tries, backoff, failed() va failed_jobs; sababni tuzatib, keyin queue:retry.

5Kamida bir marta ≠ aynan bir marta

Joblar idempotent: ShouldBeUnique, qulf, belgi — yon ta’sirdan keyin.

6Jadval kodda, xabar kanallarda

routes/console.php da Schedule + Asia/Tashkent; Notification — mail va database.
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
42 / 45
Takrorlash

Yakunlashdan oldin sakkizta savol

1
Navbat arxitekturasining uch qismi?
2
Laravel 12 job shablonidagi trait?
3
afterCommit() nima qiladi?
4
--queue=reports,default ma’nosi?
5
$backoff = [10, 60], 4-qayta urinishdan oldin kechikish?
6
Urinishlar tugagan job qayerga tushadi?
7
Scheduler serverda qanday ishga tushadi?
8
Bildirishnoma kanallari qaysi metodda belgilanadi?
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
43 / 45
Amaliy mashg‘ulot

10-amaliy mashg‘ulot: 5 ta PHP topshiriq va loyiha bosqichi

4

Kam qoldiqdagi mahsulotlar

Oson · 10 ball
5

Kam qoldiq xabari matni

O‘rta · 20 ball
6

Idempotentlik belgisi (Cache::add modeli)

O‘rta · 20 ball
7

Navbat simulyatori: tries va noyob joblar

Qiyin · 30 ball
8

Hisobot davrini oylarga bo‘lish (Bus::batch uchun)

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

PHP kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. Loyiha havolasini ham shu sahifada topshirasiz; o‘qituvchi baho qo‘yadi.

10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
44 / 45
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
OmborPro da yana qaysi ikki amalni navbatga o‘tkazgan bo‘lardingiz va nima uchun?
2
SendLowStockAlert ikki marta bajarilsa, omborchilar ikki xat olmasligi uchun nima qilinadi?
3
Scheduler 3 kun ishlamaganini qanday qilib tezroq bilib olish mumkin?
10-ma’ruza · Asinxron qayta ishlash
45 / 45
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 10-amaliy mashg‘ulot (topshiriqlar)📖 Ma’ruza matni01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 10-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.