10-ma’ruza matni · Korxona ilovalarini dasturlash
Navbat arxitekturasi · Job va dispatch · Workerlar · Qayta urinish va idempotentlik · Rejalashtirish · Bildirishnomalar
Buxgalter “Oylik savdo hisoboti” tugmasini bosdi: 50 000 qator, tayyorlash 90 soniya. Nima bo‘ladi? nginx va php-fpm odatda 60 soniyada so‘rovni uzadi. Hozircha javob bermang — taxmin qiling.
So‘rov 60 soniyada 504 Gateway Timeout bilan uziladi, php-fpm jarayonlari band bo‘lib, boshqa foydalanuvchilar ham kutadi, qayta bosish esa ikkinchi og‘ir ishni boshlaydi. To‘g‘ri yechim: so‘rov faqat “hisobot kerak” degan vazifani navbatga qo‘yib, darhol 202 qaytaradi; alohida worker uni fon rejimida bajaradi, takroriy so‘rov esa idempotentlik bilan to‘siladi, natija bildirishnoma orqali keladi.
Sinxron so‘rov chegarasi · producer → queue → worker · drayverlar · Redis
PHP ilovada har bir HTTP so‘rov sinxron bajariladi: nginx so‘rovni php-fpm jarayoniga beradi, controller ishini tugatmaguncha javob qaytmaydi. Bu qisqa amallar uchun qulay, lekin og‘ir ish — 50 000 qatorli Excel hisobot, yuzlab e-mail, tashqi API ga murojaat — so‘rovni o‘nlab soniyaga cho‘zadi. nginx ning fastcgi_read_timeout va PHP ning max_execution_time chegarasi (odatda 30–60 s) oshsa, foydalanuvchi 504 xatosini ko‘radi. Undan ham yomoni: php-fpm jarayonlari soni cheklangan (pm.max_children), og‘ir so‘rovlar ularni band qilib qo‘ysa, oddiy buyurtma sahifasi ham sekinlashadi.
Asinxron qayta ishlash g‘oyasi: so‘rov ichida faqat “nima qilish kerak” degan yozuvni — job (vazifa) ni — navbatga (queue) qo‘yamiz va darhol 202 Accepted qaytaramiz. Og‘ir ishni alohida uzoq yashovchi jarayon — worker — navbatdan olib bajaradi. Arxitektura uch qismdan iborat: ishlab chiqaruvchi (producer: controller yoki servis), navbat ombori (Redis ro‘yxati yoki jobs jadvali) va iste’molchi (consumer: php artisan queue:work). Natija foydalanuvchiga keyinroq — bildirishnoma, holat sahifasi yoki yuklab olish havolasi orqali yetkaziladi.
Laravel navbatlari bir nechta drayverni qo‘llaydi: sync (job darhol shu jarayonda bajariladi — test va ishlab chiqish uchun), database (jobs jadvali; Laravel 12 da standart, kichik yuklama uchun yetarli), redis, sqs, beanstalkd. OmborPro da Redis 7 Docker Compose da allaqachon kesh va sessiyalar uchun ishlayapti, shuning uchun navbatni ham Redis ga o‘tkazamiz: u xotirada ishlaydi, ro‘yxat amallari atomar, kechiktirilgan joblar alohida tartiblangan to‘plamda (sorted set) saqlanadi va Horizon monitoringi faqat Redis bilan ishlaydi. Sozlash: .env da QUEUE_CONNECTION=redis, config/queue.php dagi redis ulanishida retry_after qiymati.
Nimani navbatga qo‘yish kerak, nimani yo‘q? Biznes invariantlari — masalan, buyurtmani tasdiqlashda qoldiq yetarliligini tekshirish va rezerv qilish (4-mavzudagi StockService) — sinxron qolishi shart: foydalanuvchi “qoldiq yetarli emas” degan javobni darhol olishi kerak. Navbatga esa yon ta’sirlar ketadi: e-mail, hisobot fayli, 1C bilan sinxronlash, kurslarni yuklash. Keng tarqalgan xatolar: asosiy tranzaksiyani navbatga qo‘yib, tekshirmasdan “muvaffaqiyatli” deb javob berish; production da QUEUE_CONNECTION=sync qoldirib ketish — xato chiqmaydi, lekin hamma narsa yana sinxron va sekin ishlaydi.
Og‘ir yoki tashqi tizimga bog‘liq ish HTTP so‘rovdan ajratiladi: so‘rov millisekundlarda javob beradi, ish fon rejimida bajariladi.
queues:reports. Birinchi kelgan — birinchi bajariladi (FIFO).php artisan queue:work — navbatdan jobni olib, handle() ni chaqiradigan uzoq yashovchi jarayon.GenerateSalesReport::dispatch() qiladi202 Accepted qaytadiHar bir amalni to‘g‘ri qutiga joylashtiring.
import_batches da ko‘rsatiladi.# .env QUEUE_CONNECTION=redis REDIS_CLIENT=phpredis REDIS_HOST=redis REDIS_PORT=6379 REDIS_QUEUE=default REDIS_QUEUE_RETRY_AFTER=90 # Redis ichida navbatni ko‘rish (docker compose exec redis sh) # redis-cli LLEN omborpro_database_queues:reports
(integer) 3
QUEUE_CONNECTION=redis — config/queue.php dagi redis ulanishi tanlanadiREDIS_CLIENT=phpredis — PHP kengaytmasi (tez); muqobil — predis/predis paketiqueues:reports — har bir navbat — Redis ro‘yxati; kechiktirilganlar :delayed to‘plamidaREDIS_PREFIX dan olinadi (standart: ilova nomi + _database_).php-fpm jarayonlari soni cheklangan; uzoq so‘rov jarayonni band qiladi va boshqa so‘rovlar navbatda kutadi.
Producer (controller/servis), queue (Redis ro‘yxati yoki jobs jadvali), worker (queue:work).
Bu biznes invarianti: foydalanuvchi qoldiq yetarli emasligini darhol bilishi kerak, aks holda yolg‘on “muvaffaqiyat” qaytadi.
make:job · ShouldQueue · SerializesModels · onQueue, delay, afterCommit · chain va batch
Job php artisan make:job GenerateSalesReport buyrug‘i bilan app/Jobs papkasida yaratiladi. Laravel 12 shabloni ixcham: sinf ShouldQueue interfeysini amalga oshiradi va bitta Illuminate\Foundation\Queue\Queueable traitidan foydalanadi (u ichida Dispatchable, InteractsWithQueue, Queueable, SerializesModels ni birlashtiradi). ShouldQueue — belgi interfeysi: u bo‘lmasa, dispatch() jobni navbatga emas, shu so‘rovning o‘zida sinxron bajaradi. Asosiy mantiq handle() metodida; uning parametrlari servis konteyneridan avtomatik in’ektsiya qilinadi, masalan handle(ReportService $reports).
Konstruktor argumentlari job bilan birga seriyalanib (serialize) navbatga yoziladi. SerializesModels Eloquent modelni to‘liq emas, faqat sinf nomi va id sifatida saqlaydi; worker jobni olganda model bazadan qayta o‘qiladi. Afzalligi — payload kichik va ma’lumot yangi. Oqibati — model o‘chirilgan bo‘lsa, ModelNotFoundException chiqadi (public $deleteWhenMissingModels = true; bunday jobni jimgina o‘chiradi), so‘rov paytida hisoblangan, bazada yo‘q atributlar esa yo‘qoladi. Shuning uchun jobga closure, UploadedFile, katta massiv bermang — id, sana, fayl yo‘li kabi oddiy qiymatlarni bering.
Yuborish usullari: GenerateSalesReport::dispatch($user, $from, $to) — standart navbatga; ->onQueue('reports') — nomlangan navbatga (og‘ir hisobotlar e-mail larni to‘sib qo‘ymasligi uchun); ->delay(now()->addMinutes(5)) — kechiktirib; dispatchIf($shart, ...); dispatchSync(...) — navbatsiz, darhol. Eng muhimi — ->afterCommit(): 4-mavzudagi OrderService tranzaksiya ichida ishlaydi; agar job commit dan oldin navbatga tushsa, tez worker hali saqlanmagan buyurtmani topa olmaydi yoki eski qoldiqni o‘qiydi. afterCommit jobni tranzaksiya muvaffaqiyatli tugagandan keyingina yuboradi, rollback bo‘lsa — umuman yubormaydi.
Bir nechta job orasidagi bog‘liqlik uchun ikki vosita bor. Zanjir — Bus::chain([...])->dispatch(): joblar ketma-ket bajariladi, biri yiqilsa qolganlari ishga tushmaydi (masalan, avval hisobot, keyin uni e-mail qilish). To‘plam — Bus::batch([...])->then()->catch()->finally()->dispatch(): joblar parallel bajariladi, umumiy progress job_batches jadvalida kuzatiladi; buning uchun har bir job Batchable traitini ishlatadi. Masalan, har bir ombor bo‘yicha hisobotni alohida job qilib, oxirida then() da ularni birlashtirish mumkin. Xato — bitta “hammasini qiladigan” 20 daqiqalik job: uni qayta urinish qimmat va kuzatish qiyin; ishni mantiqiy bo‘laklarga bo‘ling.
namespace App\Jobs; use App\Models\User; use App\Services\ReportService; use Illuminate\Contracts\Queue\ShouldQueue; use Illuminate\Foundation\Queue\Queueable; class GenerateSalesReport implements ShouldQueue { use Queueable; public function __construct( public User $user, public string $from, public string $to, ) {} public function handle(ReportService $reports): void { $reports->exportSales($this->user, $this->from, $this->to); } }
$ php artisan make:job GenerateSalesReport INFO Job [app/Jobs/GenerateSalesReport.php] created successfully.
public User $user — navbatga faqat User sinfi va id yoziladi, worker modelni qayta o‘qiydihandle(ReportService $reports) — metod parametrlari konteynerdan in’ektsiya qilinadipublic function store(Request $request): JsonResponse { $data = $request->validate([ 'from' => ['required', 'date'], 'to' => ['required', 'date', 'after_or_equal:from'], ]); GenerateSalesReport::dispatch( $request->user(), $data['from'], $data['to'], )->onQueue('reports'); return response()->json([ 'message' => 'Hisobot tayyorlanmoqda', ], 202); }
HTTP/1.1 202 Accepted
{"message": "Hisobot tayyorlanmoqda"}validate([...]) — noto‘g‘ri sana navbatga tushmasin — tekshiruv sinxron->onQueue('reports') — og‘ir hisobotlar alohida navbatda, e-mail larni to‘smaydi200 emas// 5 daqiqadan keyin bajarilsin SendLowStockAlert::dispatch()->delay(now()->addMinutes(5)); // tranzaksiya muvaffaqiyatli commit bo‘lgandan keyingina DB::transaction(function () use ($order) { $this->stock->ship($order); SendLowStockAlert::dispatch()->afterCommit(); }); // shart bajarilsa SendLowStockAlert::dispatchIf($order->items()->exists()); // ketma-ket: biri yiqilsa, keyingisi ishga tushmaydi Bus::chain([ new GenerateSalesReport($user, '2026-10-01', '2026-10-31'), new SendLowStockAlert(), ])->onQueue('reports')->dispatch();
Redis: queues:default:delayed ← 1 job (5 daqiqa) Redis: queues:default ← commit dan keyin 1 job Redis: queues:reports ← zanjirning 1-jobi
delay(...) — job :delayed to‘plamida vaqti kelguncha turadiafterCommit() — rollback bo‘lsa job umuman yuborilmaydiBus::chain — keyingi job oldingisi muvaffaqiyatli tugagandagina navbatga qo‘yiladiBus::batch — parallel joblar + then/catch/finally; Batchable trait va job_batches jadvali kerak$queue = new SplQueue(); $push = function (string $job, array $data) use ($queue): void { $queue->enqueue(json_encode(['job' => $job, 'data' => $data])); }; $push('GenerateSalesReport', ['user_id' => 7, 'from' => '2026-10-01']); $push('SendLowStockAlert', []); echo 'Navbatda: ' . count($queue) . PHP_EOL; while (!$queue->isEmpty()) { $p = json_decode($queue->dequeue(), true); echo "Bajarildi: {$p['job']} " . json_encode($p['data']) . PHP_EOL; }
Navbatda: 2
Bajarildi: GenerateSalesReport {"user_id":7,"from":"2026-10-01"}
Bajarildi: SendLowStockAlert []['user_id' => 7] — modelning o‘zi emas, identifikatori — SerializesModels g‘oyasiShouldQueue yozilmasa, dispatch() nima qiladi?Jobni navbatga qo‘ymay, shu so‘rov ichida sinxron bajaradi.
SerializesModels modelni navbatga qanday ko‘rinishda yozadi?Faqat model sinfi va identifikatori sifatida; worker modelni bazadan qayta o‘qiydi.
afterCommit() qaysi xatodan saqlaydi?Tranzaksiya commit bo‘lmasdan worker jobni bajarib, hali saqlanmagan yoki eski ma’lumotni o‘qishidan; rollback bo‘lsa job yuborilmaydi.
Uzoq yashovchi jarayon · navbat ustuvorligi · timeout va retry_after · deploy · monitoring
php artisan queue:work — daemon (uzoq yashovchi jarayon): u freymvorkni bir marta yuklaydi va siklda navbatdan job olib bajaradi. Bu tez, lekin uch oqibati bor. Birinchidan, kod o‘zgarsa worker eski kodni ishlatishda davom etadi — deploydan keyin qayta ishga tushirish shart. Ikkinchidan, statik o‘zgaruvchilar va singletonlarda qolgan holat bir jobdan keyingisiga o‘tadi. Uchinchidan, xotira asta-sekin o‘sishi mumkin, shuning uchun --max-jobs=500 va --max-time=3600 bilan worker vaqti-vaqti bilan o‘zi chiqib ketadi va qayta ishga tushiriladi. queue:listen esa har bir job uchun freymvorkni qayta yuklaydi — faqat ishlab chiqishda.
Muhim parametrlar: --queue=reports,default — navbatlar ustuvorlik tartibida: worker avval reports ni bo‘shatadi, keyin default ga o‘tadi; --tries=3 — job o‘zida belgilanmagan bo‘lsa, urinishlar soni; --timeout=60 — bitta job uchun maksimal vaqt; --sleep=3 — navbat bo‘sh bo‘lsa necha soniya kutish. timeout va retry_after farqini yaxshi tushunish kerak: retry_after (ulanish sozlamasi) — band qilingan job necha soniyadan keyin “yo‘qolgan” deb navbatga qaytarilishi; timeout — worker jobni majburan to‘xtatadigan vaqt. Qoida: timeout har doim retry_after dan bir necha soniya kichik bo‘lsin, aks holda bitta job ikki worker da parallel bajarilib ketadi.
Production da workerni jarayon boshqaruvchisi kuzatadi. Virtual serverda bu — Supervisor: konfiguratsiyada numprocs=2 (nechta parallel worker), autorestart=true (yiqilsa qayta ishga tushirish), stopwaitsecs (to‘xtatishda eng uzun job tugashini kutish) beriladi. Docker Compose da worker alohida queue servisi sifatida restart: unless-stopped bilan ishlaydi. Deploydan keyin php artisan queue:restart buyrug‘i keshga signal yozadi: har bir worker joriy jobni tugatib chiqadi, Supervisor yoki Docker uni yangi kod bilan qayta ishga tushiradi. Signal kesh orqali uzatilgani uchun barcha serverlar umumiy kesh (Redis) dan foydalanishi kerak.
Laravel Horizon — Redis navbatlari uchun rasmiy boshqaruv paneli va worker boshqaruvchisi. composer require laravel/horizon, php artisan horizon:install; keyin Supervisor queue:work o‘rniga php artisan horizon ni ishga tushiradi. Workerlar soni, navbatlar va balanslash (balance => 'auto') config/horizon.php da kod sifatida saqlanadi; panelda (/horizon) o‘tkazuvchanlik, bajarilish vaqti, kutish vaqti, muvaffaqiyatsiz joblar va teglar ko‘rinadi. Panelga kirish viewHorizon Gate orqali cheklanadi — 5-mavzudagi RBAC bo‘yicha faqat admin. Horizon bo‘lmasa ham kamida uchta ko‘rsatkichni kuzating: navbat uzunligi (backlog), eng eski jobning kutish vaqti va xatolar ulushi.
# ishlab chiqish: har job uchun kod qayta yuklanadi (sekin) php artisan queue:listen # production: uzoq yashovchi jarayon php artisan queue:work redis \ --queue=reports,default \ --tries=3 --timeout=60 --sleep=3 \ --max-jobs=500 --max-time=3600 # deploydan keyin: joriy job tugagach workerlar chiqadi php artisan queue:restart
INFO Processing jobs from the [reports,default] queues. 2026-10-27 10:15:02 App\Jobs\GenerateSalesReport ..... RUNNING 2026-10-27 10:15:04 App\Jobs\GenerateSalesReport . 1.84s DONE 2026-10-27 10:15:04 App\Jobs\SendLowStockAlert ....... RUNNING 2026-10-27 10:15:05 App\Jobs\SendLowStockAlert .. 512ms FAIL
--queue=reports,default — ustuvorlik: reports bo‘shamaguncha default olinmaydi--timeout=60 — retry_after (90) dan kichik bo‘lishi shart--max-jobs / --max-time — xotira o‘sishidan himoya: worker o‘zi chiqib, qayta ishga tushiriladiqueue:restart — yangi kod faqat workerlar qayta ishga tushganda yuklanadi[program:omborpro-worker] process_name=%(program_name)s_%(process_num)02d directory=/var/www/omborpro command=php artisan queue:work --queue=reports,default --max-time=3600 user=www-data numprocs=2 autostart=true autorestart=true stopasgroup=true killasgroup=true stopwaitsecs=3600 redirect_stderr=true stdout_logfile=/var/www/omborpro/storage/logs/worker.log
$ sudo supervisorctl reread && sudo supervisorctl update $ sudo supervisorctl status omborpro-worker:omborpro-worker_00 RUNNING pid 2114, uptime 0:00:12 omborpro-worker:omborpro-worker_01 RUNNING pid 2115, uptime 0:00:12
numprocs=2 — ikkita parallel worker jarayoniautorestart=true — worker yiqilsa yoki --max-time da chiqsa — qayta ishga tushadistopwaitsecs=3600 — to‘xtatishda eng uzun job tugashini kutadi (timeout dan katta bo‘lsin)user=www-data — fayllar va loglar veb-server bilan bir xil egada yaratiladiKo‘rinmaydigan fon jarayoni — eng xavfli jarayon. Navbat to‘xtasa, foydalanuvchi buni bir necha soatdan keyin sezadi.
/horizon: o‘tkazuvchanlik, bajarilish vaqti, muvaffaqiyatsiz joblar, teglar. Faqat Redis bilan ishlaydi.config/horizon.php: supervisorlar, navbatlar, maxProcesses, balance => 'auto'.viewHorizon Gate: faqat admin roli. Panelda payloadlar ko‘rinadi!php artisan horizon:terminate — queue:restart o‘rniga.queue:restart kerak?Worker freymvorkni bir marta yuklaydi va eski kodni ishlatishda davom etadi; restart joriy jobdan keyin chiqib, yangi kod bilan qayta ishga tushishni ta’minlaydi.
--queue=reports,default yozuvida tartib nimani anglatadi?Ustuvorlik: worker avval reports navbatini bo‘shatadi, keyin default dan oladi.
timeout retry_after dan katta bo‘lsa nima bo‘ladi?Job hali bajarilayotganda retry_after o‘tib, u navbatga qaytariladi va ikkinchi worker uni parallel bajaradi — takroriy ish.
tries · backoff · failed() · failed_jobs · at-least-once · ShouldBeUnique · WithoutOverlapping
Fon vazifalari xatolarini ikki turga ajrating. Vaqtinchalik xatolar — tarmoq uzilishi, SMTP serverning 421 javobi, tashqi API ning 503 yoki 429 si, bazadagi deadlock: bir oz kutib qayta urinish ko‘pincha yordam beradi. Doimiy xatolar — kodda bug, bazada yo‘q yozuv, noto‘g‘ri ma’lumot: ularni qayta urinish faqat resursni isrof qiladi. Laravel da public $tries = 5; — jami urinishlar soni, public $backoff = [10, 60, 300]; — urinishlar orasidagi kechikishlar (1-qayta urinishdan oldin 10 s, 2-sidan oldin 60 s, keyingilari 300 s), public $maxExceptions = 3; — ushlanmagan istisnolar chegarasi, retryUntil() — urinishlarni sana bilan cheklash. Kodning o‘zida $this->release(30) jobni qo‘lda qaytaradi, $this->fail($e) esa darhol muvaffaqiyatsiz deb belgilaydi.
Urinishlar tugagach, job `failed_jobs` jadvaliga yoziladi: uuid, ulanish, navbat, to‘liq payload, istisno matni va vaqti. Laravel 12 da bu jadvalning migratsiyasi loyihada boshidanoq bor. Job sinfidagi failed(?Throwable $e) metodi shu paytda chaqiriladi — logga yozish, adminni xabardor qilish yoki kompensatsiya qilish uchun. Ish tartibi: php artisan queue:failed bilan ro‘yxatni ko‘rish, sababni tahlil qilish, bugni tuzatib deploy qilish, keyin queue:retry <uuid> yoki queue:retry all. Sababni tushunmasdan hammasini qayta yuborish — xatoni takrorlash demak. Eski yozuvlarni queue:prune-failed --hours=168 tozalaydi.
Navbatlar kamida bir marta (at-least-once) yetkazish kafolatini beradi, “aynan bir marta” emas. Job ikki marta bajarilishi mumkin: worker ishni qilib, jobni o‘chirishga ulgurmay yiqilsa; timeout retry_after dan katta bo‘lsa; admin queue:retry qilsa; foydalanuvchi tugmani ikki marta bossa. Shuning uchun fon vazifalari idempotent bo‘lishi kerak: N marta bajarish bir marta bajarish bilan bir xil natija bersin. Hisobot faylini aniq nom bilan (sales-2026-10-01_2026-10-31.xlsx) qayta yozish — tabiatan idempotent. E-mail yuborish yoki paid_amount ga summa qo‘shish — idempotent emas, ularni himoyalash kerak.
Himoya vositalari: ShouldBeUnique interfeysi — uniqueId() bo‘yicha bir xil job navbatda yoki bajarilayotgan bo‘lsa, yangisi navbatga qo‘yilmaydi ($uniqueFor — qulf muddati; qulf kesh orqali ishlaydi); WithoutOverlapping middleware — bir kalit bo‘yicha bir vaqtda faqat bitta job bajariladi; Cache::lock() — atomar qulf; bajarilganlik belgisi — kesh kaliti yoki ustun (notified_at), tekshirib, keyin ish qilish; bazadagi unique cheklov — oxirgi himoya chizig‘i. Klassik xato: belgini yon ta’sirdan oldin qo‘yish. Agar e-mail yuborish yiqilsa, qayta urinish belgini ko‘rib “allaqachon yuborilgan” deb o‘tib ketadi va xat umuman yetib bormaydi.
class SendLowStockAlert implements ShouldQueue { use Queueable; public int $tries = 5; // jami urinishlar public int $maxExceptions = 3; // istisnolar chegarasi public int $timeout = 60; // retry_after (90) dan kichik public array $backoff = [10, 60, 300]; public function failed(?Throwable $e): void { Log::error('Kam qoldiq xabari yuborilmadi', [ 'error' => $e?->getMessage(), ]); } }
$ php artisan queue:failed 2026-10-27 09:07:41 b1e7c0f2-... redis@default App\Jobs\SendLowStockAlert
$tries = 5 — 1 ta asosiy + 4 ta qayta urinish$backoff = [10, 60, 300] — 10 s, 60 s, keyin har safar 300 s kutishfailed(?Throwable $e) — urinishlar tugaganda bir marta chaqiriladi$maxExceptions — release() bilan qaytarishlar emas, haqiqiy istisnolar sonifunction backoff(int $attempt, array $steps): int { return $steps[$attempt - 1] ?? $steps[count($steps) - 1]; } $steps = [10, 60, 300]; $tries = 5; for ($a = 1; $a <= $tries; $a++) { if ($a === $tries) { echo "$a-urinish: xato -> failed_jobs" . PHP_EOL; break; } $d = backoff($a, $steps); echo "$a-urinish: xato, $d s kutish" . PHP_EOL; }
1-urinish: xato, 10 s kutish 2-urinish: xato, 60 s kutish 3-urinish: xato, 300 s kutish 4-urinish: xato, 300 s kutish 5-urinish: xato -> failed_jobs
$steps[$attempt - 1] — n-urinishdan keyingi kechikish — massivning (n−1)-elementi$a === $tries — oxirgi urinish ham yiqilsa — failed_jobs va failed()| Buyruq | Vazifasi | Qachon |
|---|---|---|
queue:failed | failed_jobs ro‘yxati: uuid, navbat, sinf, vaqt | Har kuni / alert kelganda |
queue:retry <uuid> | Bitta jobni navbatga qaytaradi | Sabab tuzatilgandan keyin |
queue:retry all | Barcha muvaffaqiyatsizlarni qaytaradi | Tashqi tizim tiklangach |
queue:forget <uuid> | Bitta yozuvni o‘chiradi | Job endi kerak emas |
queue:flush | Barcha yozuvlarni o‘chiradi | Ehtiyotkorlik bilan! |
queue:prune-failed --hours=168 | 7 kundan eski yozuvlarni tozalaydi | Rejalashtirilgan vazifa |
failed_jobs ni cheksiz saqlamang.class SendLowStockAlert implements ShouldQueue, ShouldBeUnique { use Queueable; public int $uniqueFor = 3600; public function handle(ProductRepository $products): void { $key = 'low-stock-alert:' . now()->toDateString(); $items = $products->lowStock(); if ($items->isEmpty() || Cache::has($key)) { return; } $users = User::role('omborchi')->where('is_active', 1)->get(); $note = new LowStockNotification($items->toArray()); Notification::send($users, $note); Cache::put($key, true, now()->endOfDay()); } }
09:00 dispatch → bajarildi, 3 omborchiga xabar 09:00 takroriy dispatch → ShouldBeUnique: navbatga qo‘yilmadi 11:30 queue:retry → Cache::has → return (xabar takrorlanmadi)
$uniqueFor = 3600 — qulf ko‘pi bilan 1 soat ushlanadiCache::has($key) — bugun yuborilganmi? — tekshirish yon ta’sirdan oldinCache::put(...) — belgi yon ta’sirdan keyin: yiqilsa, qayta urinish xatni yuboradiTo‘g‘ri javobni tanlang.
$tries = 4, $backoff = [5, 30]. 3-urinishdan oldin necha soniya kutiladi?✓ 30 — 1-urinish yiqildi → 5 s → 2-urinish yiqildi → 30 s → 3-urinish.
retry_after = 90, timeout = 150. Nima bo‘ladi?✓ 90 s da job navbatga qaytadi va ikkinchi worker uni parallel bajaradi — retry_after o‘tgach job “yo‘qolgan” hisoblanadi. timeout < retry_after bo‘lishi shart.
paid_amount += 150000sales-2026-10.xlsx nomi bilan qayta yozishstock_movements ga yangi qator qo‘shish✓ Hisobotni `sales-2026-10.xlsx` nomi bilan qayta yozish — Bir xil nomdagi faylni qayta yozish natijani o‘zgartirmaydi; qolganlari har safar yangi ta’sir beradi.
Vaqtinchalik — SMTP yoki API ning 503 javobi; doimiy — bazada yo‘q mahsulot yoki kod bugi. Qayta urinish faqat vaqtinchalik xatoda foydali.
Worker ishni bajarib, jobni o‘chirishga ulgurmay yiqilishi; timeout retry_after dan kattaligi; qo‘lda queue:retry.
Yon ta’sir (e-mail) yiqilsa, qayta urinish belgini ko‘rib ishni tashlab ketadi — xabar hech qachon yetib bormaydi.
routes/console.php · Schedule::job / command · chastota · timezone · onOneServer · cron
Korxona tizimida davriy vazifalar ko‘p: har ish kuni ertalab kam qoldiqni tekshirish, har kuni Markaziy bank kurslarini yuklash, har oy boshida o‘tgan oy hisobotini tayyorlash, eski failed_jobs va loglarni tozalash. An’anaviy usul — serverdagi crontab ga har bir vazifa uchun alohida qator yozish: ular Git da saqlanmaydi, deployda unutiladi, qaysi vazifa qachon ishlashini kod o‘qib bilib bo‘lmaydi. Laravel scheduler boshqacha ishlaydi: serverda bitta cron qatori har daqiqada php artisan schedule:run ni chaqiradi, jadvalning o‘zi esa kodda, Git da saqlanadi.
Laravel 12 da jadval routes/console.php faylida Illuminate\Support\Facades\Schedule fasadi bilan yoziladi (oldingi versiyalardagi app/Console/Kernel.php yangi skeletda yo‘q). Asosiy usullar: Schedule::command('queue:prune-failed --hours=168') — Artisan buyrug‘i, Schedule::job(new SendLowStockAlert) — jobni navbatga qo‘yish, Schedule::call(fn () => ...) — closure. Chastota: everyFiveMinutes(), hourly(), daily(), dailyAt('09:00'), weekdays(), weeklyOn(1, '08:00'), monthlyOn(1, '06:00') yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri cron('0 9 * * 1-5'). ->timezone('Asia/Tashkent') (UTC+5, yozgi vaqt yo‘q) yoki config/app.php dagi timezone (APP_TIMEZONE) muhim: aks holda “09:00” UTC bo‘yicha, ya’ni Toshkentda 14:00 da ishlaydi.
Bir nechta server yoki konteyner bo‘lsa, har birida schedule:run ishlaydi va vazifa ikki marta bajariladi. ->onOneServer() — vazifani faqat bitta server oladi (umumiy kesh — Redis yoki database — kerak); ->withoutOverlapping() — oldingi ishga tushirish tugamagan bo‘lsa, yangisi boshlanmaydi. Closure uchun bu usullardan oldin ->name('...') berish shart. Eng yaxshi amaliyot: scheduler o‘zi og‘ir ish qilmasin — Schedule::job() faqat jobni navbatga qo‘yadi, og‘ir ishni worker bajaradi, scheduler esa bir soniyada bo‘shaydi.
Ekspluatatsiya: php artisan schedule:list — barcha vazifalar va keyingi ishga tushish vaqti; schedule:test — tanlangan vazifani darhol sinash; schedule:work — har daqiqada schedule:run ni chaqiruvchi oldingi plan jarayoni (lokal ishlab chiqish va alohida Docker konteyneri uchun qulay). Natijani kuzatish uchun ->appendOutputTo(storage_path('logs/schedule.log')), ->onFailure(...) yoki tashqi “heartbeat” xizmatiga ->pingOnSuccess($url). Keng tarqalgan xatolar: cron qatorini umuman qo‘shmaslik (hech narsa ishlamaydi, xato ham chiqmaydi), vaqt zonasini unutish va har bir replikada scheduler ishga tushirish.
use App\Jobs\SendLowStockAlert; use Illuminate\Support\Facades\Schedule; Schedule::job(new SendLowStockAlert()) ->weekdays() ->at('09:00') ->timezone('Asia/Tashkent') ->onOneServer(); Schedule::command('queue:prune-failed --hours=168') ->dailyAt('02:00') ->timezone('Asia/Tashkent'); Schedule::command('rates:fetch') ->cron('30 9 * * 1-5') ->withoutOverlapping() ->appendOutputTo(storage_path('logs/schedule.log'));
$ php artisan schedule:list 0 9 * * 1-5 App\Jobs\SendLowStockAlert ........ Next Due: 21 hours from now 0 2 * * * php artisan queue:prune-failed --hours=168 ... Next Due: 14 hours from now 30 9 * * 1-5 php artisan rates:fetch ......... Next Due: 21 hours from now
Schedule::job(...) — jobni navbatga qo‘yadi — og‘ir ishni worker bajaradi->weekdays()->at('09:00') — dushanba–juma 09:00 (cron: 0 9 * * 1-5)->timezone('Asia/Tashkent') — aks holda UTC bo‘yicha — Toshkentda 14:00->onOneServer() — bir nechta serverda ham bir marta; umumiy Redis kesh kerak| Usul | Cron ko‘rinishi | OmborPro misoli |
|---|---|---|
everyFiveMinutes() | */5 * * * * | Dashboard keshini yangilash |
hourly() | 0 * * * * | 1C dan buyurtma holatlarini tortish |
dailyAt('02:00') | 0 2 * * * | Eski loglar va failed jobsni tozalash |
weekdays()->at('09:00') | 0 9 * * 1-5 | Kam qoldiq xabari |
weeklyOn(1, '08:00') | 0 8 * * 1 | Haftalik savdo xulosasi |
monthlyOn(1, '06:00') | 0 6 1 * * | O‘tgan oy hisobotini tayyorlash |
* * * * * cd /var/www/omborpro && php artisan schedule:run >> /dev/null 2>&1scheduler servisi: php artisan schedule:work, faqat bitta replikaschedule:list — jadval va keyingi vaqt; schedule:test — darhol sinashappendOutputTo, onFailure, pingOnSuccess — vazifa jim yiqilmasinonOneServer() + umumiy Redis keshroutes/console.php — Schedule fasadi orqali.
->timezone('Asia/Tashkent') yozilmasa va APP_TIMEZONE=UTC bo‘lsa, dailyAt('09:00') Toshkent vaqti bilan qachon ishlaydi?14:00 da (Toshkent = UTC+5).
onOneServer() nima uchun kerak va u nimaga tayanadi?Bir nechta server/konteynerda vazifa faqat bir marta bajarilishi uchun; umumiy kesh (Redis, database) dagi qulfga tayanadi.
Notification va Mailable · via() · toMail · toArray · database kanali · navbatga qo‘yish
Notification — foydalanuvchiga (yoki istalgan “notifiable” obyektga) qisqa xabarni bir nechta kanal orqali yetkazish vositasi: mail, database, broadcast, Slack, SMS. php artisan make:notification LowStockNotification sinf yaratadi; via() qaysi kanallar ishlatilishini qaytaradi, har bir kanal uchun alohida metod — toMail(), toArray() (yoki toDatabase()) — xabar ko‘rinishini quradi. Mailable esa to‘liq, murakkab e-mail (masalan, hisob-faktura PDF ilova bilan) uchun. Qoida: “voqea haqida qisqa xabar, bir nechta kanalda” — Notification; “alohida dizaynli hujjat-xat” — Mailable.
toMail() MailMessage quruvchisini qaytaradi: subject(), greeting(), line(), action('Matn', $url) — Laravel ulardan tayyor, moslashuvchan HTML shablon yasaydi. toArray() qaytargan massiv database kanalida notifications jadvalining data ustuniga JSON bo‘lib yoziladi. Jadvalni Laravel 12 da php artisan make:notifications-table va migrate yaratadi. User modelida standart Notifiable traiti bor: $user->notify(new ...), $user->unreadNotifications, $notification->markAsRead(). Bir nechta qabul qiluvchi uchun Notification::send($users, ...); ro‘yxatdan o‘tmagan manzilga — Notification::route('mail', 'ombor@example.uz')->notify(...).
Bildirishnoma implements ShouldQueue va use Queueable bilan navbatga qo‘yiladi — shunda har bir qabul qiluvchi × har bir kanal alohida job bo‘ladi: bitta xat yiqilsa, qolganlari va panel xabari baribir yetadi, har biri o‘zicha qayta uriniladi. Seriyalash qoidasi bu yerda ham amal qiladi: Notification bazaviy sinfi SerializesModels ishlatadi, shuning uchun Eloquent kolleksiyasi berilsa, worker uni bazadan qayta o‘qiydi va SQL da hisoblangan available kabi qo‘shimcha ustunlar yo‘qoladi. Xavfsiz yo‘l — xabar uchun kerakli ma’lumotni oddiy massiv qilib berish: sku, name, available, min_stock.
Pochta sozlamasi .env da: MAIL_MAILER (Laravel 12 da standart log — xatlar faqat logga yoziladi), MAIL_HOST, MAIL_PORT, MAIL_FROM_ADDRESS. Ishlab chiqishda Mailpit konteyneri barcha xatlarni ushlab, veb-interfeysda ko‘rsatadi — real manzillarga tasodifan xat ketmaydi. Production da SPF va DKIM yozuvlari sozlangan domen, SMTP provayder limitlari va xat mazmunining qisqaligi muhim. Xatolar: so‘rov ichida sikl bilan 50 ta xatni sinxron yuborish; xatga parol, to‘liq karta raqami kabi maxfiy ma’lumot qo‘yish; panel uchun database kanalini unutib, faqat e-mail ga tayanish.
class LowStockNotification extends Notification implements ShouldQueue { use Queueable; public function __construct(public array $items) {} public function via(object $notifiable): array { return $notifiable->email ? ['mail', 'database'] : ['database']; } public function toArray(object $notifiable): array { return [ 'count' => count($this->items), 'skus' => array_column($this->items, 'sku'), ]; } }
notifications.data = {"count":2,"skus":["UN-001","UN-014"]}public array $items — oddiy massiv: worker da hisoblangan ustunlar yo‘qolmaydivia() — kanallarni shartga qarab tanlash mumkintoArray() — database kanali uchun data ustuniga JSONpublic function toMail(object $notifiable): MailMessage { $mail = (new MailMessage()) ->subject('Kam qoldiq: ' . count($this->items) . ' ta mahsulot') ->greeting("Assalomu alaykum, {$notifiable->name}!") ->line('Quyidagi mahsulotlar minimal qoldiqdan kam:'); foreach (array_slice($this->items, 0, 10) as $i) { $mail->line("{$i['sku']} {$i['name']}: {$i['available']} ta"); } return $mail ->action('Qoldiqlarni ochish', url('/stocks')) ->line('Bu xat OmborPro tomonidan avtomatik yuborildi.'); }
Mavzu: Kam qoldiq: 2 ta mahsulot Assalomu alaykum, Dilshod! Quyidagi mahsulotlar minimal qoldiqdan kam: UN-001 Un 1-nav 50 kg: 4 ta UN-014 Shakar 50 kg: 0 ta [ Qoldiqlarni ochish ]
subject / greeting / line — matn qatorlari — tayyor HTML shablonga joylanadiarray_slice(..., 0, 10) — xat qisqa bo‘lsin; to‘liq ro‘yxat — havola orqaliaction(...) — asosiy tugma: foydalanuvchi keyingi qadamni biladi// bitta foydalanuvchiga $user->notify(new LowStockNotification($items)); // rol bo‘yicha ko‘p foydalanuvchiga (spatie/laravel-permission) $users = User::role('omborchi')->where('is_active', true)->get(); Notification::send($users, new LowStockNotification($items)); // tizimda hisobi yo‘q manzilga Notification::route('mail', 'ombor@example.uz') ->notify(new LowStockNotification($items)); // panel: o‘qilmaganlar soni va hammasini o‘qilgan deb belgilash $count = $user->unreadNotifications()->count(); $user->unreadNotifications->markAsRead();
SQL: select count(*) from notifications
where notifiable_id = 7 and read_at is null
→ 3User::role('omborchi') — spatie paketining scope si — rol bo‘yicha foydalanuvchilarNotification::route — “on-demand”: modelsiz manzilga yuborishread_at IS NULL bo‘lgan yozuvlar; Livewire qo‘ng‘iroqchasi uchunnew LowStockNotification($products) — SQL da available hisoblanganProduct id lari saqlanadiavailable yo‘q$products->map->only(['sku', 'name', 'available'])Notification: qisqa voqea xabari, bir nechta kanalga (mail + database) bir sinf bilan.
database kanali ma’lumotni qayerga yozadi va qaysi metod uni quradi?notifications jadvalining data ustuniga JSON bo‘lib; toArray() (yoki toDatabase()).
SerializesModels faqat id larni saqlaydi; worker modellarni qayta o‘qiydi va SQL da hisoblangan ustunlar yo‘qoladi.
dispatch qilib 202 qaytaradi, worker ishni fon rejimida bajaradi.ShouldQueue + Queueable; modellar id sifatida saqlanadi, tranzaksiyada afterCommit().queue:restart, timeout < retry_after.tries, backoff, failed() va failed_jobs; sababni tuzatib, keyin queue:retry.routes/console.php da Schedule + Asia/Tashkent; Notification — mail va database.Producer (dispatch qiluvchi), queue (Redis/jobs jadvali), worker (queue:work).
Illuminate\Foundation\Queue\Queueable.
afterCommit() nima qiladi?Jobni tranzaksiya commit bo‘lgandan keyin yuboradi; rollback bo‘lsa yubormaydi.
--queue=reports,default ma’nosi?Ustuvorlik: avval reports, u bo‘sh bo‘lsa default.
$backoff = [10, 60], 4-qayta urinishdan oldin kechikish?60 s — massiv tugasa oxirgi qiymat.
failed_jobs jadvaliga; job sinfidagi failed() chaqiriladi.
Bitta cron qatori har daqiqada php artisan schedule:run (yoki schedule:work).
via() — masalan ['mail', 'database'].
SendLowStockAlert ikki marta bajarilsa, omborchilar ikki xat olmasligi uchun nima qilinadi?