15

15-ma’ruza matni · Korxona ilovalarini dasturlash

Dasturiy ta’minot hayotiy sikli va tendensiyalar

Hayotiy sikl · hujjatlar · qo‘llab-quvvatlash · o‘zgarishlarni boshqarish · tendensiyalar · himoya

Muammoli savol

OmborPro himoyadan keyin 5 yil ishlasa, eng ko‘p vaqt va pul qaysi bosqichga ketadi? Ishlab chiqishgami yoki undan keyingi hayotigami? Taxmin qiling va asoslang.

Javob

Hayotiy sikl xarajatlarining katta qismi (turli manbalarda 60–80 % gacha) — joriy etilgandan keyingi qo‘llab-quvvatlash: xatolarni tuzatish, qonun va integratsiyalar o‘zgarishiga moslash, framework va paketlarni yangilash. Shuning uchun hujjatlar, versiyalash, SLA va o‘zgarishlarni boshqarish birinchi kundan rejalashtiriladi.

O‘quv maqsadlari

  • Tavsiflash — dasturiy ta’minot hayotiy sikli bosqichlarini va ISO/IEC 14764 bo‘yicha texnik xizmat turlarini
  • Yozish — README, ADR, OpenAPI (Scribe) va foydalanuvchi qo‘llanmasidan iborat hujjatlar to‘plamini
  • Qo‘llash — SLA, P1–P4 ustuvorliklar, runbook va aybsiz postmortem asosidagi qo‘llab-quvvatlash jarayonini
  • Boshqarish — o‘zgarishlarni SemVer, Keep a Changelog, Conventional Commits va git teglar yordamida
  • Qo‘llash — Laravel Pennant feature flaglari orqali bosqichma-bosqich va qaytariladigan relizni
  • Farqlash — modulli monolit, mikroservislar va low-code yondashuvlarining qo‘llanish sohalarini
  • Baholash — AI yordamchilarning foyda va xatarlarini moliya-bank ma’lumotlari kontekstida
  • Tayyorlash — yakuniy loyiha himoyasi uchun reliz, demo ssenariysi va zaxira rejani
Ma’ruza rejasi
  1. Hayotiy sikl va texnik xizmat
  2. Hujjatlashtirish
  3. Qo‘llab-quvvatlash va texnik qarz
  4. O‘zgarishlarni boshqarish
  5. Tendensiyalar: mikroservislar, low-code, AI yordamchilar
  6. Loyiha himoyasiga tayyorgarlik

1. Hayotiy sikl va texnik xizmat

SDLC bosqichlari · egalik qiymati · ISO/IEC 14764 bo‘yicha xizmat turlari

Dasturiy ta’minot hayotiy sikli (Software Development Life Cycle, SDLC) — g‘oyadan to tizimni ishdan chiqarishgacha bo‘lgan barcha bosqichlar: talablar, loyihalash, ishlab chiqish, testlash, joriy etish, qo‘llab-quvvatlash (texnik xizmat) va ishdan chiqarish (decommissioning). Kurs davomida OmborPro ni aynan shu bosqichlardan o‘tkazdik: 1-mavzuda (Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi) loyiha xartiyasi va backlog, 2–4-mavzularda arxitektura, ma’lumotlar modeli va servis qatlami, 12-mavzuda testlar, 14-mavzuda (Joriy etish va DevOps) Docker va CI/CD. Waterfall modelida bosqichlar ketma-ket bajariladi, Agile (Scrum, Kanban) da esa har bir sprint ichida qisqa sikl sifatida takrorlanadi — lekin bosqichlarning o‘zi yo‘qolmaydi.

Talabalar loyihasi odatda himoya kuni “tugaydi”, korxona tizimi esa aynan shu kuni hayotini boshlaydi. Sanoat tajribasi va ko‘plab tadqiqotlarga ko‘ra, umumiy egalik qiymatining (total cost of ownership, TCO) katta qismi — turli manbalarda 60–80 % gacha — joriy etilgandan keyingi davrga to‘g‘ri keladi. Sababi oddiy: ulgurji savdo korxonasi OmborPro dan 5–10 yil foydalanadi; bu davrda soliq qoidalari, hisob-faktura shakli, to‘lov tizimlari API lari, PHP va Laravel versiyalari o‘zgaradi. Ishlab chiqish bir necha oy, qo‘llab-quvvatlash esa yillar davom etadi.

ISO/IEC 14764 standarti texnik xizmatni to‘rt turga ajratadi. Tuzatuvchi (corrective) — topilgan xatoni tuzatish: chegirmali buyurtmada QQS noto‘g‘ri yaxlitlanadi. Moslashtiruvchi (adaptive) — tashqi muhit o‘zgarishiga moslash: Markaziy bank kurslar API si javob formatini o‘zgartirdi yoki Laravel ning yangi versiyasiga o‘tish kerak. Takomillashtiruvchi (perfective) — yangi imkoniyat, qulaylik yoki unumdorlik: debitorlik hisobotini Excel ga eksport qilish, sekin hisobotni tezlashtirish. Oldini oluvchi (preventive) — yashirin muammoni u xatoga aylanmasdan bartaraf etish: refaktoring, yetishmayotgan testlar, zaifligi bor paketni yangilash.

Bu tasnif rejalashtirish va byudjet uchun kerak. Masalan, jamoa har sprintda vaqtning taxminan 20 % ini oldini oluvchi ishlarga (texnik qarzga) ajratishni kelishadi, tuzatuvchi ishlar esa SLA muddatlari bilan boshqariladi (3-bo‘lim). Keng tarqalgan xato — qo‘llab-quvvatlashni “ikkinchi darajali ish” deb hisoblash: hujjatlar yozilmaydi, kod faqat muallifiga tushunarli bo‘ladi va ikki yildan keyin tizimni o‘zgartirish uni qaytadan yozishdan qimmatga tushadi. Bugungi ma’ruzaning barcha mavzulari — hujjatlar, versiyalash, o‘zgarishlarni boshqarish — aynan shu uzoq bosqichni arzon va xavfsiz qilish uchun xizmat qiladi.

SDLC

Hayotiy sikl — himoyadan keyin ham davom etadi

SDLC — talablardan to ishdan chiqarishgacha bo‘lgan bosqichlar. Joriy etish — oxiri emas, eng uzun bosqichning boshlanishi.

Ishlab chiqish
Talablar, loyihalash, kod, testlar — odatda bir necha oy.
Qo‘llab-quvvatlash
Xatolar, qonun va integratsiya o‘zgarishlari, yangilanishlar — yillar.
TCO
Umumiy egalik qiymati: litsenziya, server, ishlab chiqish va xizmat xarajatlari yig‘indisi.
Ishdan chiqarish
Ma’lumotlarni ko‘chirish, arxivlash va tizimni xavfsiz o‘chirish.
Turli manbalarga ko‘ra TCO ning 60–80 % gacha qismi joriy etilgandan keyingi davrga to‘g‘ri keladi.
BOSQICHLAR

SDLC bosqichlari va OmborPro dagi natijalar

BosqichAsosiy natijaOmborPro da (mavzu)
TalablarUser stories, backlogLoyiha xartiyasi (1)
LoyihalashArxitektura, ER-sxema, ADRQatlamlar, modellar (2–3)
Ishlab chiqishKod, PR, code reviewServislar, UI, API (4–11)
TestlashPest testlari, qamrovTestlash (12)
Joriy etishDocker, CI/CD, VPSDevOps (14)
Qo‘llab-quvvatlashSLA, monitoring, relizlarKuzatuvchanlik (13), bugun (15)
Ishdan chiqarishMa’lumot ko‘chirish, arxivYangi tizimga migratsiya
Agile da bu bosqichlar har sprintda qisqa sikl bo‘lib takrorlanadi.
ISO/IEC 14764

Texnik xizmatning to‘rt turi

Har bir o‘zgarish so‘rovi shu to‘rt turdan biriga kiradi — bu rejalashtirish va byudjet uchun asos.

Tuzatuvchi (corrective)Topilgan xatoni tuzatish: chegirmada QQS 1 so‘mga noto‘g‘ri yaxlitlanadi.
Moslashtiruvchi (adaptive)Muhit o‘zgarishiga moslash: cbu.uz API formati, yangi Laravel versiyasi.
Takomillashtiruvchi (perfective)Yangi imkoniyat yoki tezlik: Excel eksport, hisobotni keshlash.
Oldini oluvchi (preventive)Yashirin muammoni oldindan bartaraf etish: refaktoring, testlar, paket yangilash.
Amalda jamoalar sprint vaqtining bir qismini (masalan, 20 %) oldini oluvchi ishlarga ajratadi.

Bu qaysi xizmat turi?

ISO/IEC 14764 bo‘yicha o‘zgarish turini aniqlang.

Payme webhook ikki marta kelganda to‘lov ikki marta yozilyapti. Tuzatish qaysi tur?
  1. Moslashtiruvchi
  2. Tuzatuvchi
  3. Takomillashtiruvchi
  4. Oldini oluvchi

✓ Tuzatuvchi — Bu mavjud xato (idempotentlik yo‘q) — tuzatuvchi xizmat.

Laravel 11 ning xavfsizlik tuzatishlari muddati tugadi, Laravel 12 ga o‘tamiz. Qaysi tur?
  1. Tuzatuvchi
  2. Takomillashtiruvchi
  3. Moslashtiruvchi
  4. Xizmat emas

✓ Moslashtiruvchi — Tashqi muhit (framework qo‘llab-quvvatlash siyosati) o‘zgardi — moslashtiruvchi xizmat.

OrderService dagi 300 qatorli metod kichik metodlarga ajratildi, xatti-harakat o‘zgarmadi.
  1. Oldini oluvchi
  2. Tuzatuvchi
  3. Moslashtiruvchi
  4. Takomillashtiruvchi

✓ Oldini oluvchi — Refaktoring kelajakdagi xatolar va qimmat o‘zgarishlarning oldini oladi — oldini oluvchi xizmat.

O‘zingizni tekshiring
Nima uchun TCO ning katta qismi joriy etilgandan keyingi davrga to‘g‘ri keladi?

Tizimdan yillar davomida foydalaniladi; bu davrda xatolar, qonunlar, integratsiyalar va texnologiyalar o‘zgaradi.

ISO/IEC 14764 dagi to‘rt xizmat turini sanang.

Tuzatuvchi, moslashtiruvchi, takomillashtiruvchi va oldini oluvchi.

Markaziy bank API si javob formatini o‘zgartirsa, bu qaysi xizmat turi?

Moslashtiruvchi (adaptive) — tashqi muhit o‘zgarishiga moslash.

2. Hujjatlashtirish

README · ADR · OpenAPI (Scribe) · foydalanuvchi qo‘llanmasi · docs-as-code

Hujjatlar turli o‘quvchilar uchun yoziladi va ularni aralashtirmaslik kerak. README — dasturchi uchun kirish eshigi: loyiha nima qiladi, qanday ishga tushiriladi, qanday testlanadi, qaysi muhit o‘zgaruvchilari kerak. ADR — arxitektura qarorlari jurnali: nega PostgreSQL, nega JWT, nega modulli monolit. API hujjati (OpenAPI) — integratsiya qiluvchi tomon uchun: 1C dasturchisi yoki mobil ilova jamoasi. Foydalanuvchi qo‘llanmasi — omborchi va buxgalter uchun, texnik atamalarsiz. Yaxshi README ning sinovi: yangi jamoa a’zosi 30 daqiqada loyihani o‘z kompyuterida ko‘tarib, testlarni o‘tkaza oladimi?

Arxitektura qarori yozuvi (Architecture Decision Record, ADR) — Michael Nygard taklif qilgan qisqa format: Sarlavha, Holat (taklif qilingan, qabul qilingan, rad etilgan, eskirgan, almashtirilgan), Kontekst (qaysi muammo va cheklovlar), Qaror (nima tanlandi) va Oqibatlar (ijobiy va salbiy natijalar). ADR lar docs/adr/0001-postgresql.md kabi raqamlangan fayllarda saqlanadi va qabul qilingach tahrirlanmaydi: qaror o‘zgarsa, yangi ADR yoziladi, eskisi “almashtirilgan” (superseded) holatiga o‘tadi. Shunda bir yildan keyin ham “nega bunday qilganmiz?” degan savolga javob topiladi — kod “nima”ni, ADR “nega”ni saqlaydi.

7-mavzuda (REST API loyihalash) knuckleswtf/scribe paketini o‘rnatgan edik. Scribe marshrutlar, FormRequest qoidalari va docblock izohlaridan (@group, @queryParam, @bodyParam, @response) hujjat yasaydi: php artisan scribe:generate buyrug‘i HTML sahifa, OpenAPI spetsifikatsiyasi va Postman kolleksiyasini yaratadi. Muhim jihati — hujjat koddan generatsiya qilinadi, demak API o‘zgarganda u “eskirib qolmaydi”, agar generatsiya har relizda bajarilsa. Shu buyruqni CI ga (14-mavzu) qo‘shish va natijani PR da ko‘rib chiqish hujjat bilan kod mosligini kafolatlaydi.

Foydalanuvchi qo‘llanmasi rollar bo‘yicha tuziladi: admin (foydalanuvchilar, rollar, sozlamalar), menejer (buyurtma yaratish va tasdiqlash), omborchi (kirim, jo‘natish, inventarizatsiya), buxgalter (hisob-faktura, to‘lovlar, debitorlik hisoboti). Har bo‘limda — vazifa, qadamlar, skrinshot va tez-tez uchraydigan xabarlar (“Qoldiq yetarli emas” nimani anglatadi va nima qilish kerak). Docs-as-code yondashuvida barcha hujjatlar Markdown formatida repozitoriyda saqlanadi, Pull Request orqali ko‘rib chiqiladi va kod bilan birga versiyalanadi. Keng tarqalgan xato — hujjatni alohida Word faylda saqlash: u birinchi relizdan keyinoq eskiradi va hech kim yangilamaydi.

HUJJATLAR TO‘PLAMI

Kim uchun, nima va qayerda

HujjatKim uchunTarkibiQayerda
READMEDasturchiMaqsad, ishga tushirish, testlar, .envREADME.md
ADRJamoa, kelajakdagi dasturchiKontekst, qaror, oqibatlardocs/adr/
OpenAPIIntegratorlar (1C, mobil)Endpointlar, sxemalar, xatolarScribe → /docs
Qo‘llanmaAdmin, menejer, omborchi, buxgalterJarayonlar, skrinshotlardocs/user-guide/
CHANGELOGHammaVersiyalar va o‘zgarishlarCHANGELOG.md
RunbookNavbatchi dasturchiHodisalarda tayyor buyruqlardocs/runbook.md
Docs-as-code: hamma hujjat Markdown da, repozitoriyda, PR orqali o‘zgaradi.
ADR

Arxitektura qarori yozuvi (Nygard formati)

# ADR-0004: Modulli monolit arxitekturasi

Holat: Qabul qilingan (2026-11-20)

## Kontekst
Jamoa 4 kishi, bitta PostgreSQL, 15 haftalik muddat.
Rezerv va hisob-faktura bitta tranzaksiyada bo'lishi shart.

## Qaror
Bitta Laravel ilovasi; Sales, Inventory, Billing modullari
bir-biriga faqat servis interfeyslari orqali murojaat qiladi.

## Oqibatlar
+ bitta deploy, ACID tranzaksiyalar, oddiy CI
- modul chegaralarini code review da nazorat qilish kerak
- Billing ni ajratish kerak bo'lsa — yangi ADR yoziladi
▶ Natija
docs/adr/0004-modulli-monolit.md — PR orqali qabul qilinadi
Keyin o‘zgarmaydi; yangi qaror → ADR-0007 (supersedes 0004)
  • Holat — proposed → accepted → deprecated / superseded
  • Kontekst — qaror qabul qilingan paytdagi cheklovlar — keyin eng qimmatli qism
  • Oqibatlar — faqat afzalliklar emas, salbiy tomonlar ham yoziladi
  • Raqam — 0004 — ketma-ket, qayta ishlatilmaydi
OPENAPI

Scribe: hujjat koddan generatsiya qilinadi

/**
 * Mahsulotlar ro'yxati
 *
 * Faol mahsulotlarni sahifalab qaytaradi.
 *
 * @group Mahsulotlar
 * @authenticated
 * @queryParam category_id integer Kategoriya filtri. Example: 3
 * @queryParam per_page integer Sahifa hajmi. Example: 20
 */
public function index(Request $request): AnonymousResourceCollection
{
    $products = Product::query()
        ->where('is_active', true)
        ->paginate($request->integer('per_page', 20));

    return ProductResource::collection($products);
}
▶ Natija
$ php artisan scribe:generate
→ HTML hujjat (type = laravel bo‘lsa: /docs)
→ OpenAPI spetsifikatsiyasi + Postman kolleksiyasi
  • @group — endpointlarni hujjatda bo‘limlarga ajratadi
  • @queryParam — nom, tur, izoh va Example: qiymati
  • @authenticated — endpoint token talab qilishini belgilaydi
  • FormRequest — body parametrlari rules() dan avtomatik olinadi
O‘zingizni tekshiring
ADR ning beshta asosiy qismi qaysilar?

Sarlavha, Holat, Kontekst, Qaror, Oqibatlar.

Qabul qilingan ADR dagi qaror o‘zgarsa, nima qilinadi?

Yangi ADR yoziladi, eskisi “superseded” (almashtirilgan) holatiga o‘tkaziladi; eski matn o‘zgarmaydi.

Nima uchun OpenAPI hujjatini qo‘lda emas, Scribe bilan generatsiya qilish afzal?

Hujjat kod, marshrut va validatsiya qoidalaridan olinadi — API o‘zgarganda hujjat ham yangilanadi.

3. Qo‘llab-quvvatlash va texnik qarz

SLI/SLO/SLA · P1–P4 · triage va runbook · aybsiz postmortem · bog‘liqliklarni yangilash

Qo‘llab-quvvatlash sifati o‘lchanadi va kelishiladi. SLI (Service Level Indicator) — o‘lchanadigan ko‘rsatkich: muvaffaqiyatli so‘rovlar ulushi, javob vaqti. SLO (Service Level Objective) — jamoaning ichki maqsadi: “oyiga 99,9 % mavjudlik”. SLA (Service Level Agreement) — mijoz bilan shartnoma: maqsad bajarilmasa — jarima yoki chegirma. 99,9 % mavjudlik 30 kunlik oyda atigi 43,2 daqiqa to‘xtash degani. Shuning uchun 13-mavzudagi health check va monitoring hamda 14-mavzudagi zaxira nusxalar — SLA ning texnik asosi: o‘lchay olmagan narsangizni va’da qila olmaysiz.

Murojaatlar ustuvorlik bo‘yicha saralanadi (triage). Odatiy shkala: P1 — kritik, tizim ishlamaydi yoki pul bilan bog‘liq jarayon to‘xtagan (Payme webhooklari qabul qilinmayapti); P2 — muhim funksiya ko‘pchilik uchun ishlamaydi; P3 — kichik guruhga ta’sir qiluvchi xato, aylanma yo‘l bor; P4 — kosmetik xato yoki taklif. Har bir daraja uchun javob berish va tiklash muddati shartnomada yoziladi. Triage paytida uch savolga javob olinadi: xato takrorlanadimi, nechta foydalanuvchiga ta’sir qiladi, ma’lumot buzilganmi. So‘ng vazifa GitHub Issues ga tegishli yorliq (label) va mas’ul bilan yoziladi.

Runbook — navbatchi (on-call) dasturchi uchun tayyor ko‘rsatma: “navbat to‘xtadi”, “disk to‘ldi”, “zaxiradan tiklash”. Kechasi soat 3 da ishlayotgan odam o‘ylab o‘tirmasligi kerak — buyruqlar va tekshiruvlar tayyor turadi. Hodisa bartaraf etilgach aybsiz (blameless) postmortem yoziladi: xronologiya, ta’sir, asosiy sabab (root cause), nima yaxshi ishladi va qanday chora-tadbirlar ko‘riladi. Maqsad — aybdorni topish emas, tizimni yaxshilash: “Ali noto‘g‘ri buyruq berdi” emas, “deploy skriptida xavfli buyruqni to‘xtatuvchi tekshiruv yo‘q edi”.

Texnik qarz (technical debt) — tezlik uchun qilingan murosaning “foizi”: testlanmagan servis, nusxalangan kod, eskirgan paket. U backlog da alohida vazifa sifatida yoziladi va rejalashtiriladi, aks holda “foizi” o‘sib boradi. Bog‘liqliklarni yangilash ham muntazam ish: composer outdated --direct eskirgan paketlarni, composer audit esa ma’lum zaifliklari bor paketlarni ko‘rsatadi; GitHub Dependabot avtomatik PR ochadi. Laravel siyosatiga ko‘ra har bir asosiy versiya 18 oy xato tuzatishlari va 2 yil xavfsizlik tuzatishlari oladi: Laravel 11 (2024-yil mart) uchun xavfsizlik tuzatishlari 2026-yil martida tugagan. Demak, ishlayotgan tizimni yangi versiyaga o‘tkazish rejasi (moslashtiruvchi xizmat) oldindan tuzilishi kerak.

USTUVORLIK

P1–P4: javob va tiklash muddatlari (namuna)

DarajaMezonJavobTiklash
P1 — kritikTizim ishlamaydi yoki to‘lovlar to‘xtagan15 daqiqa4 soat
P2 — yuqoriMuhim funksiya ko‘pchilik (≥ 50) uchun ishlamaydi1 soat24 soat
P3 — o‘rtaKichik guruhga ta’sir, aylanma yo‘l bor4 soat72 soat
P4 — pastKosmetik xato, taklif1 ish kuniKeyingi reliz
Raqamlar — namuna; aniq qiymatlar mijoz bilan SLA da kelishiladi.
SLA HISOBI

Ustuvorlik va tiklash muddatini hisoblash

function priority(bool $down, bool $money, int $users): string
{
    return match (true) {
        $down || $money => 'P1',
        $users >= 50 => 'P2',
        $users >= 5 => 'P3',
        default => 'P4',
    };
}
$hours = ['P1' => 4, 'P2' => 24, 'P3' => 72, 'P4' => 240];
$tz = new DateTimeZone('Asia/Tashkent');
$opened = new DateTimeImmutable('2026-12-14 09:30', $tz);
$cases = [[false, true, 3], [false, false, 60], [false, false, 1]];
foreach ($cases as $c) {
    $p = priority(...$c);
    $due = $opened->modify("+{$hours[$p]} hours");
    echo $p, ' -> ', $due->format('d.m.Y H:i'), PHP_EOL;
}
▶ Natija
P1 -> 14.12.2026 13:30
P2 -> 15.12.2026 09:30
P4 -> 24.12.2026 09:30
  • match (true) — birinchi rost shart g‘olib — tartib muhim
  • ...$c — massivni argumentlarga yoyish (spread)
  • Asia/Tashkent — muddat mijoz vaqtida hisoblanadi
  • modify() — DateTimeImmutable yangi obyekt qaytaradi, asl sana o‘zgarmaydi
HODISA JARAYONI

Signaldan postmortemgacha

  1. Aniqlash — Sentry xatosi, /up monitoringi yoki foydalanuvchi murojaati
  2. Triage — Takrorlanadimi, kimga ta’sir qiladi, ma’lumot buzilganmi → P1–P4
  3. Yumshatish — Runbook: flagni o‘chirish, oldingi relizga qaytish, navbatni qayta ishga tushirish
  4. Tuzatish — Test bilan PR, code review, patch reliz (1.4.3)
  5. Postmortem — Aybsiz tahlil: xronologiya, asosiy sabab, chora-tadbirlar → backlog
Avval xizmatni tiklash, keyin sababni tuzatish: P1 da “chiroyli yechim” kutib o‘tirilmaydi.
BOG‘LIQLIKLAR

Paketlarni muntazam tekshirish va yangilash

# 1. Eskirgan to'g'ridan-to'g'ri bog'liqliklar
composer outdated --direct

# 2. Ma'lum zaifliklar (CI da ham ishga tushiring)
composer audit

# 3. Minor/patch yangilash - composer.json chegarasida
composer update sentry/sentry-laravel --with-dependencies

# 4. Major yangilash - alohida branch, ADR va to'liq testlar
git switch -c upgrade/laravel-12
composer require laravel/framework:^12.0 -W
php artisan test
▶ Natija
$ composer audit
No security vulnerability advisories found.
  • --direct — faqat composer.json dagi paketlar, ichki bog‘liqliklarsiz
  • composer audit — paketlarni ma’lum zaifliklar bazasi bilan solishtiradi
  • -W — --with-all-dependencies: bog‘liq paketlarni ham yangilashga ruxsat
  • Major — Laravel upgrade guide ni o‘qish, alohida PR va to‘liq regressiya testi
O‘zingizni tekshiring
SLI, SLO va SLA ning farqi nimada?

SLI — o‘lchanadigan ko‘rsatkich, SLO — jamoaning ichki maqsadi, SLA — mijoz bilan shartnomaviy majburiyat.

Aybsiz (blameless) postmortemning maqsadi nima?

Aybdorni emas, tizimdagi zaif joyni topish va takrorlanmasligi uchun chora-tadbirlarni belgilash.

composer outdated va composer audit nimasi bilan farq qiladi?

outdated yangi versiyalar borligini, audit esa o‘rnatilgan versiyalarda ma’lum zaifliklar borligini ko‘rsatadi.

4. O‘zgarishlarni boshqarish

SemVer · Keep a Changelog · Conventional Commits · migratsiyalar · Pennant feature flaglar

Semantik versiyalash (SemVer, semver.org) — MAJOR.MINOR.PATCH. MAJOR — orqaga mos kelmaydigan o‘zgarish (API javobidan maydon olib tashlandi, /api/v1 o‘rniga /api/v2), MINOR — orqaga mos yangi imkoniyat, PATCH — orqaga mos xato tuzatish. Pre-release versiya o‘sha relizdan kichik: 1.0.0-rc.1 < 1.0.0; build metadata (1.0.0+20261221) tartibga ta’sir qilmaydi. 0.y.z — boshlang‘ich ishlab chiqish, API barqaror emas; 1.0.0 — birinchi barqaror ommaviy API. Korxona uchun bu va’da: 1C bilan integratsiya qilgan tomon OmborPro 1.4.0 dan 1.5.0 ga o‘tganda hech narsa buzilmasligini kutadi.

Conventional Commits — commit xabarlari formati: feat(orders): Excel eksport, fix(invoices): QQS yaxlitlash, shuningdek docs, refactor, test, perf, chore. Turdan keyin ! yoki xabar oxiridagi BREAKING CHANGE: izohi — major o‘zgarish. Bu format commit tarixidan keyingi versiyani va changelog qoralamasini avtomatik aniqlash imkonini beradi. Keep a Changelog formatida CHANGELOG.md yuqorisida ## [Unreleased], keyin versiya bo‘limlari ## [1.1.0] - 2026-12-21; toifalar: Added, Changed, Deprecated, Removed, Fixed, Security. Changelog odamlar uchun yoziladi — commit ro‘yxatini nusxalash emas. Reliz izohli git teg bilan belgilanadi: git tag -a v1.1.0.

Migratsiyalar — ma’lumotlar bazasi sxemasining versiyalari (3-mavzu: Biznes-tizimlar uchun ma’lumotlar modeli). Asosiy qoida: production da qo‘llangan migratsiya fayli hech qachon tahrirlanmaydi — u migrations jadvalida bajarilgan deb belgilangan, o‘zgartirish boshqa muhitlarda qo‘llanmaydi va sxemalar ajralib ketadi. Har bir o‘zgarish yangi migratsiya bilan kiritiladi. Orqaga mos o‘zgartirish uchun “kengaytir → ko‘chir → qisqartir” (expand → migrate → contract) usuli: avval yangi ustun nullable bo‘lib qo‘shiladi, kod ikkalasi bilan ishlaydi, ma’lumot ko‘chiriladi, eski ustun esa keyingi relizda olib tashlanadi. Bu 14-mavzudagi php artisan migrate --force bilan to‘xtovsiz joriy etishning asosi.

Feature flag — kodni joriy etish (deploy) va imkoniyatni yoqish (release) ni ajratadi. Laravel ning rasmiy Pennant paketida flag AppServiceProvider::boot() da Feature::define('invoice-pdf-v2', fn (User $user) => ...) bilan aniqlanadi, Feature::active('invoice-pdf-v2') joriy foydalanuvchi uchun tekshiradi, Feature::for($user)->active(...) — aniq foydalanuvchi uchun (navbatdagi job larda shart), Blade da @feature direktivasi bor. Hisoblangan natija features jadvalida saqlanadi, shuning uchun foydalanuvchi har safar bir xil tajriba ko‘radi.

Bosqichma-bosqich reliz: avval admin va bir guruh buxgalterlar, keyin 10 %, keyin hamma. Muammo chiqsa Feature::deactivateForEveryone('invoice-pdf-v2') bilan qayta deploy siz o‘chiriladi. Keng tarqalgan xato — eskirgan flaglarni olib tashlamaslik: har bir flag kodda ikki yo‘l degani, ya’ni texnik qarz. Imkoniyat hammaga yoqilgach, eski kod yo‘li o‘chiriladi va saqlangan qiymatlar Feature::purge('invoice-pdf-v2') bilan tozalanadi.

SEMVER

MAJOR.MINOR.PATCH — versiya bu va’da

Versiya raqami foydalanuvchiga yangilanish xavfsizmi yoki yo‘qligini aytadi.

MAJOR (2.0.0)
Orqaga mos emas: endpoint yoki maydon olib tashlandi, javob formati o‘zgardi.
MINOR (1.5.0)
Orqaga mos yangi imkoniyat: yangi endpoint, ixtiyoriy parametr.
PATCH (1.4.3)
Orqaga mos xato tuzatish: QQS yaxlitlash, validatsiya xabari.
Pre-release / build
1.0.0-rc.1 < 1.0.0; +build.7 tartibga ta’sir qilmaydi.
0.y.z — boshlang‘ich bosqich: istalgan o‘zgarish bo‘lishi mumkin. Himoya relizi — v1.0.0.
VERSIYA HISOBI

Keyingi versiya va version_compare

function bump(string $v, string $change): string
{
    [$major, $minor, $patch] = array_map('intval', explode('.', $v));
    return match ($change) {
        'breaking' => ($major + 1) . '.0.0',
        'feature' => "$major." . ($minor + 1) . '.0',
        'fix' => "$major.$minor." . ($patch + 1),
    };
}
echo bump('1.4.2', 'fix'), PHP_EOL;
echo bump('1.4.2', 'feature'), PHP_EOL;
echo bump('1.4.2', 'breaking'), PHP_EOL;

$list = ['1.10.0', '1.2.0', '1.0.0-rc.1', '1.0.0'];
usort($list, 'version_compare');
echo implode(' < ', $list), PHP_EOL;
▶ Natija
1.4.3
1.5.0
2.0.0
1.0.0-rc.1 < 1.0.0 < 1.2.0 < 1.10.0
  • major + 1 — MINOR va PATCH nolga tushadi: 2.0.0, 2.1.0 emas
  • version_compare — satr sifatida emas, raqamlar bo‘yicha: 1.10.0 > 1.2.0
  • Ehtiyot bo‘ling — version_compare semver bilan to‘liq mos emas: 1.0.0-alpha.beta ni 1.0.0-alpha.1 dan kichik deb hisoblaydi
  • Taqqoslash — '1.10.0' > '1.9.0' satr sifatida false — xato manbai
KEEP A CHANGELOG

CHANGELOG.md toifalari

ToifaNima yoziladiOmborPro misoli
AddedYangi imkoniyatDebitorlik hisobotini Excel ga eksport
ChangedMavjud xatti-harakat o‘zgardiBuyurtma raqami formati BY-2027-...
DeprecatedTez orada olib tashlanadi/api/v1/stocks — v2 ga o‘ting
RemovedOlib tashlandiEski PDF shabloni
FixedXato tuzatildiChegirmada QQS yaxlitlash
SecurityZaiflik yopildiEksportda ruxsat tekshiruvi qo‘shildi
Tepada ## [Unreleased]; relizda u ## [1.1.0] - 2026-12-21 ga aylanadi va yangi bo‘sh [Unreleased] ochiladi.
LARAVEL PENNANT

Feature flag: deploy va release ni ajratish

// app/Providers/AppServiceProvider.php - boot()
Feature::define('invoice-pdf-v2', function (User $user) {
    return match (true) {
        $user->hasRole('admin') => true,
        $user->hasRole('buxgalter') => Lottery::odds(1, 10),
        default => false,
    };
});

// Controller da - joriy (autentifikatsiyadan o'tgan) foydalanuvchi
if (Feature::active('invoice-pdf-v2')) {
    return $this->pdfV2->render($invoice);
}

// Navbatdagi job da - foydalanuvchi aniq ko'rsatiladi
$on = Feature::for($invoice->order->creator)->active('invoice-pdf-v2');
▶ Natija
admin       → true (har doim)
buxgalter   → ~10 % hollarda true; natija features jadvalida saqlanadi
menejer     → false
O‘chirish: Feature::deactivateForEveryone('invoice-pdf-v2')
  • Feature::define — flag va uni hisoblash qoidasi (scope — User)
  • Lottery::odds(1, 10) — tasodifiy, lekin bir marta hisoblanib saqlanadi
  • Feature::for($user) — job va buyruqlarda joriy foydalanuvchi yo‘q — scope aniq beriladi
  • @feature — Blade da: @feature('invoice-pdf-v2') ... @endfeature
MIGRATSIYALAR

Qo‘llangan migratsiyani o‘zgartirish kerak bo‘lsa

Noto‘g‘ri: eski faylni tahrirlash
  • create_invoices_table ga currency ustuni qo‘shib, faylni qayta saqlash
  • Production da u allaqachon bajarilgan — migrate uni qayta ishga tushirmaydi
  • Lokal, test va production sxemalari ajralib ketadi
  • migrate:fresh bilan “tuzatish” — barcha ma’lumot yo‘qoladi
To‘g‘ri: yangi migratsiya
  • php artisan make:migration add_currency_to_invoices_table
  • Avval nullable yoki default qiymatli ustun (expand)
  • Ma’lumotni ko‘chirish, kodni yangi ustunga o‘tkazish (migrate)
  • Eski ustunni keyingi relizda olib tashlash (contract)
Migratsiya fayllari ham kod: ular PR da ko‘rib chiqiladi va CHANGELOG da qayd etiladi.
O‘zingizni tekshiring
2.3.1 versiyasida orqaga mos bo‘lmagan o‘zgarish qilindi. Keyingi versiya qanday?

3.0.0 — MINOR va PATCH nolga tushadi.

Keep a Changelog dagi oltita toifani sanang.

Added, Changed, Deprecated, Removed, Fixed, Security.

Navbatdagi job ichida Feature::active() nima uchun kutilgan natija bermasligi mumkin?

Job da autentifikatsiyadan o‘tgan foydalanuvchi yo‘q; Feature::for($user)->active(...) bilan scope aniq berilishi kerak.

5. Tendensiyalar: mikroservislar, low-code, AI yordamchilar

Modulli monolit · mikroservislar narxi · low-code · AI va ma’lumotlar xavfsizligi

Mikroservislar — tizimni mustaqil deploy qilinadigan, o‘z ma’lumotlar bazasiga ega kichik servislarga bo‘lish. Afzalliklari: alohida masshtablash, mustaqil jamoalar, turli texnologiyalar. Lekin narxi yuqori: tarmoq orqali chaqiriqlar ishonchsiz, taqsimlangan tranzaksiyalar saga va kompensatsiyaga aylanadi, har bir servis uchun alohida CI/CD, monitoring va versiyalangan API kerak, ma’lumotlar mosligi “oxir-oqibat” (eventual consistency) bo‘ladi. OmborPro da rezerv va hisob-faktura bitta ACID tranzaksiyada (4-mavzu: Biznes-logika va servis qatlami) — mikroservislarda bu murakkab jarayonga aylanadi. Conway qonuniga ko‘ra tizim arxitekturasi tashkilot tuzilmasini takrorlaydi: 4 kishilik jamoa o‘nta servisni sifatli boshqara olmaydi.

Modulli monolit — bitta deploy, lekin ichida aniq chegaralangan modullar: Sales (orders, order_items), Inventory (warehouses, stocks, stock_movements), Billing (invoices, payments). Modullar bir-birining jadvallariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qilmaydi — faqat servis interfeysi (StockService::reserve) yoki hodisalar (OrderConfirmed) orqali. Martin Fowler ning “Monolith First” tavsiyasi: avval yaxshi modullashgan monolit; chegaralar barqarorlashgach va haqiqiy ehtiyoj paydo bo‘lgach (alohida yuklama, alohida jamoa, alohida xavfsizlik talabi) — modulni servisga ajratish. Chegaralar yaxshi bo‘lsa, ajratish arzon; bo‘lmasa “taqsimlangan monolit” hosil bo‘ladi — ikkala yondashuvning kamchiliklari bir joyda.

Low-code / no-code platformalar (Microsoft Power Apps, OutSystems, Mendix va boshqalar) vizual muharrir orqali formalar va jarayonlar yaratish imkonini beradi. Ular ichki vositalar, oddiy tasdiqlash jarayonlari va prototiplar uchun foydali; Laravel ekotizimida Filament kabi admin-panel quruvchilar ham shu g‘oyaga yaqin. Xatarlar: yetkazib beruvchiga bog‘lanib qolish (vendor lock-in), murakkab biznes-qoidalarni ifodalash qiyinligi, versiyalash va avtomatik testlarning cheklanganligi, “soya IT” — IT bo‘limi bilmagan holda yaratilgan ilovalar. Moliya sohasida bunday ilovalar ham xavfsizlik, audit va ruxsatlar siyosatiga bo‘ysunishi shart.

AI yordamchilar ikki ko‘rinishda uchraydi: dasturchi uchun (kod yozish, test qoralamasi, kod tahlili, hujjat qoralamasi) va ilova ichidagi funksiya sifatida (murojaatlarni toifalash, hujjatlardan ma’lumot ajratish, hisobot bo‘yicha savol-javob). Foydasi real — takroriy ishni tezlashtiradi. Lekin til modellari ishonchli ko‘rinadigan noto‘g‘ri javob (“gallyutsinatsiya”) berishi, mavjud bo‘lmagan paket yoki metodni taklif qilishi mumkin. Shuning uchun AI yozgan kod ham odam yozgan kod kabi code review, testlar va statik tahlildan o‘tadi; mas’uliyat dasturchi va jamoada qoladi. Muhim qarorlar (kredit limiti, jarima, to‘lovni tasdiqlash) faqat inson tasdig‘i bilan qabul qilinadi.

Moliya-bank tizimida eng katta xatar — ma’lumotlar. Mijoz nomi, STIR, telefon, hisob raqami, to‘lovlar tarixini tashqi AI servisiga yuborishdan oldin “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonun, bank siri haqidagi talablar va korxonaning ichki siyosati tekshiriladi (jumladan, O‘zbekiston fuqarolarining shaxsga doir ma’lumotlarini mamlakat hududidagi serverlarda saqlash talabi). Amaliy qoidalar: faqat tasdiqlangan servis va shartnoma, minimal ma’lumot, niqoblash yoki anonimlashtirish, so‘rovlarni audit jurnaliga yozish. Maxfiy kodni tashqi servisga yuklash va AI yaratgan kodning litsenziyasi masalalari ham korxona siyosatida oldindan belgilanadi.

ARXITEKTURA

Modulli monolit va mikroservislar

Modulli monolit
  • Bitta deploy, bitta CI, bitta monitoring
  • ACID tranzaksiya: rezerv + hisob-faktura birga
  • Modul chegaralari — interfeyslar va code review
  • Kichik jamoa (3–10 kishi) uchun mos
  • Kamchilik: butun ilova birga masshtablanadi
Mikroservislar
  • Mustaqil deploy va masshtablash
  • Har bir servisning o‘z bazasi va jamoasi
  • Saga, retry, eventual consistency kerak
  • Tarmoq, kuzatuvchanlik va versiyalash narxi yuqori
  • Ko‘p jamoali yirik tashkilotlar uchun mos
“Monolith First”: avval modulli monolit, ehtiyoj isbotlangach — modulni servisga ajratish.
MODUL CHEGARASI

Sales moduli Inventory ga faqat interfeys orqali murojaat qiladi

// Inventory modulining "eshigi"
interface StockReservation
{
    /** @param array<int, int> $items product_id => miqdor */
    public function reserve(int $warehouseId, array $items): void;

    public function release(int $orderId): void;
}

// StockService implements StockReservation - stocks jadvali
// faqat Inventory ichida o'qiladi va yoziladi

final class OrderService
{
    public function __construct(
        private StockReservation $stock,
    ) {}
}
▶ Natija
Sales  → StockReservation::reserve()   ✓
Sales  → DB::table('stocks')->update() ✗ (code review da rad etiladi)
  • interface — modul ichki tuzilmasini yashiradi — keyin servisga ajratish oson
  • Konstruktor — Laravel konteyneri StockService ni bog‘laydi (bind)
  • Qoida — boshqa modul jadvaliga to‘g‘ridan-to‘g‘ri SQL yo‘q
  • Nazorat — code review yoki arxitektura testlari (masalan, Pest arch testlari)
LOW-CODE

Low-code qayerda o‘rinli, qayerda xavfli

O‘rinliIchki so‘rovnomalar, oddiy tasdiqlash jarayonlari, tezkor prototiplar.
Admin panellarFilament kabi vositalar CRUD ni tez yasaydi — biznes-logika baribir servislarda.
Vendor lock-inPlatformadan chiqish qimmat: ma’lumot va jarayonlar yopiq formatda.
Murakkab qoidalarRezerv, QQS, holat mashinasi — vizual muharrirda boshqarish qiyin.
Soya ITIT bilmagan ilovalar: ruxsatlar, audit, zaxira nusxa yo‘q.
Mezon: tizim qancha muhim va qancha uzoq yashaydi? Muhim va uzoq — odatiy dasturlash.
AI VA MA’LUMOTLAR

Tashqi AI servisiga yuborishdan oldin niqoblash

function maskForAi(string $text): string
{
    $rules = [
        '/\b\d{9}\b/' => '[STIR]',
        '/\+998(?:[\s-]?\d){9}/' => '[TELEFON]',
        '/[\w.+-]+@[\w-]+\.[\w.]+/' => '[EMAIL]',
        '/\b\d{4}(?:\s?\d{4}){3}\b/' => '[KARTA]',
    ];
    return preg_replace(array_keys($rules), $rules, $text);
}
$msg = 'Mijoz STIR 301234567, tel +998 90 123-45-67, '
    . 'e-mail ali@example.uz, karta 8600 1234 5678 9012.';
echo maskForAi($msg), PHP_EOL;
▶ Natija
Mijoz STIR [STIR], tel [TELEFON], e-mail [EMAIL], karta [KARTA].
  • preg_replace(massiv, massiv) — qoidalar ketma-ket qo‘llanadi
  • [STIR], [KARTA] — model ma’noni tushunadi, lekin real qiymatni ko‘rmaydi
  • Cheklov — regex hamma holatni ushlamaydi — minimal ma’lumot yuborish asosiy himoya
  • Audit — yuborilgan so‘rov va javob audit_logs ga yoziladi

AI dan foydalanish: mumkinmi?

Har bir holatni moliya korxonasi siyosati nuqtai nazaridan baholang.

Mumkin (inson nazorati bilan)
  • AI bilan Pest test qoralamasini yozish, so‘ng code review — Natija tekshiriladi va testlar ishga tushiriladi.
  • README va qo‘llanma qoralamasini tayyorlash — Maxfiy ma’lumot yo‘q, matnni jamoa tahrirlaydi.
  • Murojaatni P1–P4 ga taxminiy toifalash, navbatchi tasdiqlaydi — Yakuniy qaror insonda.
  • Niqoblangan log parchasidan xato sababini izlash — Shaxsiy ma’lumot olib tashlangan.
Mumkin emas (yoki alohida ruxsatsiz)
  • Mijozlar ro‘yxatini (STIR, telefon) tasdiqlanmagan chatbotga yuklash — Shaxsga doir ma’lumot va bank siri — ruxsatsiz uzatish.
  • AI tavsiya qilgan paketni tekshirmasdan composer require qilish — Paket mavjud bo‘lmasligi yoki zararli bo‘lishi mumkin.
  • Kredit limitini AI javobi asosida avtomatik tasdiqlash — Moliyaviy qaror — inson tasdig‘i va tushuntirib berish talab qilinadi.
  • .env faylini “tushuntirib ber” deb tashqi servisga yuborish — Parollar va API kalitlari oshkor bo‘ladi.
O‘zingizni tekshiring
Mikroservislarning modulli monolitga nisbatan uchta qo‘shimcha xarajatini ayting.

Tarmoq orqali chaqiriqlar va retry, taqsimlangan tranzaksiyalar (saga), har bir servis uchun CI/CD va monitoring.

Low-code platformaning asosiy xatari nima?

Vendor lock-in va murakkab biznes-qoidalar, versiyalash, test hamda audit nazoratining sustligi.

Mijoz ma’lumotlarini tashqi AI servisiga yuborishdan oldin nimalar tekshiriladi?

Qonun va bank siri talablari, tasdiqlangan servis va shartnoma, minimal va niqoblangan ma’lumot, audit jurnali.

6. Loyiha himoyasiga tayyorgarlik

Code freeze · v1.0.0 relizi · demo ssenariysi · savol-javob · zaxira reja

Himoya — bu ham reliz. “Kod muzlatish” (code freeze) sanasi belgilanadi: undan keyin faqat xato tuzatishlar, yangi imkoniyat yo‘q. main branch da CI yashil (Pint, Larastan, Pest), CHANGELOG da ## [1.0.0] bo‘limi, v1.0.0 izohli teg va GitHub Release tavsifi tayyor. Production URL (14-mavzu) ishlaydi, /up health endpoint (13-mavzu) 200 qaytaradi. Seed ma’lumotlar real ko‘rinadi, lekin uydirma bo‘ladi: real kompaniya, shaxs, STIR yoki karta raqami yo‘q.

Demo ssenariysi ekranlar bo‘yicha emas, biznes-jarayon bo‘yicha quriladi: menejer buyurtma yaratadi va tasdiqlaydi → omborchi rezerv va jo‘natishni ko‘radi → buxgalter hisob-faktura va to‘lovni qayd etadi → hisobotda natija. Har qadamda bitta biznes-qoida ko‘rsatiladi: qoldiq yetmasa rezerv rad etiladi, ruxsatsiz rol tugmani ko‘rmaydi, to‘lov webhooki ikki marta kelsa ham bir marta yoziladi. Ssenariy oldindan 2–3 marta mashq qilinadi va vaqt o‘lchanadi; har rol uchun alohida demo foydalanuvchi va brauzer oynasi tayyorlanadi.

Komissiya savollariga tayyorlaning: nega shu arxitektura (ADR ga havola), tranzaksiya qayerda, N+1 qanday hal qilingan, test qamrovi qancha, xavfsizlik qanday ta’minlangan (RBAC, validatsiya, SQL injection), production da xato bo‘lsa qanday bilasiz (Sentry, loglar), zaxira nusxadan qanday tiklaysiz. Har bir jamoa a’zosi o‘z qismini tushuntira olishi shart — “buni boshqa a’zo yozgan” javobi qabul qilinmaydi. AI yordamchidan foydalangan bo‘lsangiz, buni ochiq ayting va kodni o‘zingiz tushuntirib bera oling.

Zaxira reja: internet yoki server ishlamay qolsa — lokal Docker stek, oldindan yozilgan 3–5 daqiqalik demo video va skrinshotlar. Demo holatini tiklash uchun php artisan migrate:fresh --seed faqat lokal yoki alohida demo bazada ishlatiladi — hech qachon production da. Taqdimot fayli va havolalar (repo, Release, URL, /docs) bitta sahifada jamlanadi, shunda vaqt qidirishga ketmaydi.

SO‘NGGI 2 HAFTA

Himoyagacha reja

  1. Code freeze (−10 kun) — Faqat fix: PR lar; yangi imkoniyatlar v1.1 backlog iga
  2. Hujjatlar (−7 kun) — README, ADR lar, Scribe, qo‘llanma, runbook — PR orqali
  3. Reliz (−5 kun) — CHANGELOG [1.0.0], v1.0.0 teg, GitHub Release, production deploy
  4. Mashq (−3 kun) — Demo ssenariysi 2–3 marta, vaqt o‘lchanadi, savollar ro‘yxati
  5. Zaxira (−1 kun) — Demo video, lokal stek, seed ma’lumotlar, havolalar sahifasi
Himoya kunida kod o‘zgartirilmaydi — faqat ko‘rsatiladi.
RELIZ

v1.0.0: tekshirish, teg va GitHub Release

git switch main && git pull --ff-only
composer audit
./vendor/bin/pint --test
./vendor/bin/phpstan analyse
php artisan test

# CHANGELOG: [Unreleased] -> [1.0.0] - 2026-12-21
git commit -am "chore(release): 1.0.0"
git tag -a v1.0.0 -m "OmborPro 1.0.0"
git push origin main --follow-tags

gh release create v1.0.0 --title "OmborPro 1.0.0" \
    --notes-file docs/release-1.0.0.md
▶ Natija
To github.com:jamoa/omborpro.git
 * [new tag]         v1.0.0 -> v1.0.0
https://github.com/jamoa/omborpro/releases/tag/v1.0.0
  • pint --test — faqat tekshiradi, fayllarni o‘zgartirmaydi
  • tag -a — izohli teg: muallif, sana va xabar saqlanadi
  • --follow-tags — commit bilan birga izohli teglarni ham yuboradi
  • gh release — GitHub CLI: Release sahifasi va tavsifi
SAVOL-JAVOB

Komissiya ko‘p beradigan savollar

ArxitekturaNega modulli monolit? Qaysi ADR da yozilgan?
Ma’lumotlarRezerv va hisob-faktura qaysi tranzaksiyada? Qoldiq manfiy bo‘lmasligi qanday kafolatlanadi?
SifatTest qamrovi qancha? Qaysi biznes-qoida testlanmagan?
XavfsizlikBuxgalter buyurtmani o‘chira oladimi? Policy qayerda?
EkspluatatsiyaXatoni qanday bilasiz? Zaxiradan tiklashni sinab ko‘rganmisiz?
JamoaKim nima qildi? Qaysi PR sizniki va review da nima o‘zgardi?
Javob — aniq fayl, test yoki PR ga havola bilan: “OrderService::confirm, 42-qator, OrderFlowTest”.
O‘zingizni tekshiring
Code freeze dan keyin qanday o‘zgarishlarga ruxsat beriladi?

Faqat xato tuzatishlar (fix:); yangi imkoniyatlar keyingi versiyaga qoldiriladi.

Demo ssenariysi nima asosida quriladi?

Biznes-jarayon bo‘yicha: buyurtma → rezerv → jo‘natish → hisob-faktura → to‘lov → hisobot, har qadamda biznes-qoida.

Demo paytida server ishlamay qolsa, zaxira rejangiz nimalardan iborat?

Lokal Docker stek, oldindan yozilgan demo video, skrinshotlar va seed bilan tiklanadigan demo baza.

Asosiy xulosalar

Takrorlash savollari

ISO/IEC 14764 dagi to‘rt xizmat turi?

Tuzatuvchi, moslashtiruvchi, takomillashtiruvchi, oldini oluvchi.

ADR ning asosiy qismlari?

Sarlavha, Holat, Kontekst, Qaror, Oqibatlar.

SLI, SLO va SLA farqi?

SLI — o‘lchov, SLO — ichki maqsad, SLA — mijoz bilan shartnoma.

2.3.1 da orqaga mos bo‘lmagan o‘zgarish — keyingi versiya?

3.0.0.

Nega qo‘llangan migratsiya tahrirlanmaydi?

U migrations jadvalida bajarilgan deb belgilangan — o‘zgarish boshqa muhitlarda qo‘llanmaydi; yangi migratsiya yoziladi.

Feature flag nimani ajratadi?

Deploy (kodni serverga qo‘yish) va release (imkoniyatni foydalanuvchiga yoqish).

Qachon modulni mikroservisga ajratish o‘rinli?

Chegara barqaror, alohida masshtablash yoki mustaqil jamoa ehtiyoji isbotlangan va ekspluatatsiya imkoniyati bor bo‘lsa.

Mijoz ma’lumotini AI servisiga yuborishdan oldin nima tekshiriladi?

Qonun va bank siri talablari, tasdiqlangan servis, minimal va niqoblangan ma’lumot, audit.

Chiqish chiptasi

  1. OmborPro da oxirgi qilgan o‘zgarishingiz ISO/IEC 14764 bo‘yicha qaysi turga kiradi va nima uchun?
  2. 1.2.0 dan keyin bitta feat: va ikkita fix: commit bo‘lsa, keyingi versiya qanday bo‘ladi?
  3. Himoyada jamoangiz uchun eng katta xatar nima va zaxira rejangiz qanday?