2-amaliy mashg‘ulot · 2-mavzu · 2 soat · Korxona ilovalarini dasturlash
Jamoa loyihasi (OmborPro) bosqichi, 5 ta amaliy PHP topshiriq va 3 ta ma’ruzadagi mashq. Yo‘riqnoma bo‘yicha loyihada ishlang, havolani topshiring va PHP topshiriqlarni yeching — server yashirin testlar bilan tekshiradi, o‘qituvchi baho qo‘yadi.
.env orqali Laravel ni PostgreSQL ga ulash va migratsiyalarni bajarish/up health check, artisan about, Pint — ishga tushadigan skeletcomposer create-project · Dockerfile · docker-compose.yml · nginx
1-qadam. Loyiha yaratish. Kompyuteringizda PHP 8.2+ va Composer bo‘lsa: composer create-project laravel/laravel:^12.0 omborpro. ^12.0 cheklovi 12.x versiyalardan eng yangisini o‘rnatadi, keyingi asosiy versiyani emas. Laravel 12 yangi loyihada SQLite bazasini yaratib, standart migratsiyalarni bajaradi — keyingi qadamda biz PostgreSQL ga o‘tamiz. Loyiha papkasida git init, birinchi commit va 1-amaliyotda yaratilgan GitHub repozitoriysiga git push. .gitignore da /vendor, .env, /node_modules borligini tekshiring.
2-qadam. Dockerfile. Ilova konteyneri rasmiy php:8.2-fpm obrazidan quriladi. PostgreSQL uchun pdo_pgsql kengaytmasi kerak, u libpq-dev kutubxonasi bilan kompilyatsiya qilinadi; Excel import va xalqarolashtirish uchun zip va intl, aniq o‘nlik hisob uchun bcmath. Composer ni alohida o‘rnatmaslik uchun rasmiy composer:2 obrazidan nusxa olinadi. Fayl loyiha ildizida Dockerfile nomi bilan saqlanadi.
3-qadam. docker-compose.yml. To‘rt xizmat: app (php-fpm, kod papkasi volume orqali ulanadi — o‘zgarishlar darhol ko‘rinadi), web (nginx, 8080 porti), db (postgres:16, ma’lumotlar nomlangan volume da saqlanadi — konteyner o‘chirilsa ham yo‘qolmaydi) va redis (redis:7-alpine, kesh va navbatlar uchun, 10-mavzuda kerak bo‘ladi). db xizmatiga healthcheck qo‘shiladi va app uni condition: service_healthy bilan kutadi — aks holda Laravel baza tayyor bo‘lmasdan ulanishga urinadi.
4-qadam. nginx sozlamasi — docker/nginx.conf. Veb-serverning ildizi public/ papkasi; barcha so‘rovlar try_files orqali index.php ga yo‘naltiriladi; .php fayllar fastcgi_pass app:9000 orqali php-fpm ga uzatiladi (app — compose dagi xizmat nomi, Docker ichki DNS i uni IP manzilga aylantiradi). Keng tarqalgan xato — root ni loyiha ildiziga qo‘yish: shunda .env fayli brauzerdan ochilib qolishi mumkin.
composer create-project laravel/laravel:^12.0 omborpro cd omborpro php artisan --version git init && git add . && git commit -m "chore: Laravel 12 skeleti" git remote add origin git@github.com:ombor-3/omborpro.git git push -u origin main
Laravel Framework 11.x.x [main (root-commit) 3f2a1c9] chore: Laravel 12 skeleti 58 files changed, ...
laravel/laravel:^12.0 — 12.x versiya: >= 12.0 va < 13.0php artisan --version — o‘rnatilgan versiyani tekshirishchore: — Conventional Commits uslubidagi xabarFROM php:8.2-fpm RUN apt-get update && apt-get install -y \ libpq-dev libzip-dev libicu-dev unzip \ && docker-php-ext-install pdo_pgsql zip intl bcmath \ && rm -rf /var/lib/apt/lists/* COPY --from=composer:2 /usr/bin/composer /usr/bin/composer WORKDIR /var/www/html
docker compose build app => [app 2/3] RUN apt-get update && ... => naming to docker.io/library/omborpro-app
php:8.2-fpm — rasmiy obraz: PHP + FastCGI jarayon menejeri, 9000-portlibpq-dev bilan quriladiCOPY --from=composer:2 — Composer ni tayyor obrazdan olishrm -rf /var/lib/apt/lists — obraz hajmini kamaytirishservices: app: build: . volumes: - ./:/var/www/html depends_on: db: condition: service_healthy web: image: nginx:1.27-alpine ports: - "8080:80" volumes: - ./:/var/www/html - ./docker/nginx.conf:/etc/nginx/conf.d/default.conf depends_on: - app
http://localhost:8080 → web (nginx) → app:9000 (php-fpm)
build: . — ildizdagi Dockerfile dan quriladi./:/var/www/html — kod konteynerga ulanadi — qayta qurish shart emas"8080:80" — xost porti : konteyner portidb: image: postgres:16 environment: POSTGRES_DB: omborpro POSTGRES_USER: omborpro POSTGRES_PASSWORD: secret volumes: - pgdata:/var/lib/postgresql/data healthcheck: test: ["CMD-SHELL", "pg_isready -U omborpro -d omborpro"] interval: 5s retries: 10 redis: image: redis:7-alpine volumes: pgdata:
docker compose ps NAME SERVICE STATUS omborpro-db-1 db Up (healthy) omborpro-redis-1 redis Up
postgres:16 — kurs stack i: PostgreSQL 16server { listen 80; root /var/www/html/public; index index.php; location / { try_files $uri $uri/ /index.php?$query_string; } location ~ \.php$ { fastcgi_pass app:9000; fastcgi_param SCRIPT_FILENAME $realpath_root$fastcgi_script_name; include fastcgi_params; } }
GET /orders → try_files → /index.php?… → php-fpm (app:9000)
root .../public — faqat public/ ochiq — .env tashqaridan ko‘rinmaydiapp:9000 — compose xizmati nomi — ichki DNSMuhit o‘zgaruvchilari · .env.example · migratsiya · tipik xatolar
5-qadam. .env sozlamalari. .env — muhitga bog‘liq sozlamalar (baza manzili, parollar, kalitlar) fayli; u hech qachon Git ga qo‘shilmaydi. Repozitoriyda uning namunasi .env.example (parollarsiz) saqlanadi, yangi jamoa a’zosi uni nusxalab o‘z qiymatlarini yozadi. Laravel 12 standart holatda SQLite ishlatadi; PostgreSQL uchun DB_CONNECTION=pgsql, DB_HOST=db (compose xizmati nomi, localhost emas!), DB_PORT=5432 va compose dagi baza nomi, foydalanuvchi, parol yoziladi. Shuningdek APP_TIMEZONE=Asia/Tashkent, APP_LOCALE=uz, REDIS_HOST=redis.
6-qadam. Ishga tushirish. docker compose up -d --build — obrazlarni quradi va xizmatlarni fon rejimida ishga tushiradi. Keyin ilova konteyneri ichida buyruqlar: docker compose exec app composer install (agar vendor yo‘q bo‘lsa), php artisan key:generate (APP_KEY — shifrlash kaliti, bo‘sh bo‘lsa sessiya va cookie ishlamaydi), php artisan migrate (Laravel 12 ning standart jadvallari: users, cache, jobs va boshqalar endi PostgreSQL da yaratiladi). php artisan about buyrug‘i ilova, baza drayveri, kesh va navbat sozlamalarini bitta jadvalda ko‘rsatadi.
Tekshiruv. Brauzerda http://localhost:8080 — Laravel bosh sahifasi; http://localhost:8080/up — 200 javob (health check). Tipik xatolar va yechimlari: could not find driver — pdo_pgsql o‘rnatilmagan (Dockerfile ni tekshiring va --build bilan qayta quring); Connection refused yoki could not translate host name — DB_HOST noto‘g‘ri yoki baza hali tayyor emas; 502 Bad Gateway — nginx php-fpm ni topa olmayapti (fastcgi_pass app:9000); storage ga yozish ruxsati xatosi — Linux xostda storage va bootstrap/cache papkalari egasi; .env o‘zgarishi ko‘rinmayapti — php artisan config:clear.
APP_NAME=OmborPro APP_ENV=local APP_DEBUG=true APP_TIMEZONE=Asia/Tashkent APP_URL=http://localhost:8080 APP_LOCALE=uz DB_CONNECTION=pgsql DB_HOST=db DB_PORT=5432 DB_DATABASE=omborpro DB_USERNAME=omborpro DB_PASSWORD=secret REDIS_HOST=redis
config('database.default') → "pgsql"
config('app.timezone') → "Asia/Tashkent"DB_HOST=db — compose xizmati nomi — konteyner ichida localhost bu ilovaning o‘ziDB_CONNECTION=pgsql — Laravel 12 standarti sqlite — almashtiramiznow() Toshkent vaqtidadocker compose up -d --build docker compose exec app php artisan key:generate docker compose exec app php artisan migrate docker compose exec app php artisan about --only=drivers curl -I http://localhost:8080/up
INFO Application key set successfully. INFO Running migrations. 0001_01_01_000000_create_users_table ........ DONE Database ........................... pgsql HTTP/1.1 200 OK
up -d --build — obrazni qurish va fon rejimida ishga tushirishabout --only=drivers — baza, kesh, navbat drayverlarini ko‘rsatadi/up — health check — 200 bo‘lsa ilova tirik| Xato | Sabab | Yechim |
|---|---|---|
| could not find driver | pdo_pgsql yo‘q | Dockerfile ga qo‘shib, up -d --build |
| could not translate host name | DB_HOST noto‘g‘ri | DB_HOST=db (xizmat nomi) |
| Connection refused | Baza hali ishga tushmagan | healthcheck + service_healthy |
| 502 Bad Gateway | nginx php-fpm ni topmayapti | fastcgi_pass app:9000 va app ishlayotganini tekshiring |
| No application encryption key | APP_KEY bo‘sh | php artisan key:generate |
| .env o‘zgarishi ta’sir qilmayapti | Konfiguratsiya keshlangan | php artisan config:clear |
Papkalar · Artisan generatorlari · konteynerda bog‘lash · Pint · README
7-qadam. Modulli struktura. Ma’ruzadagi tur bo‘yicha guruhlashni qo‘llang: app/Enums, app/DTO, app/Services, app/Repositories, app/Exceptions. Fayllarni Artisan generatorlari bilan yarating — ular to‘g‘ri namespace ni qo‘yadi. Birinchi bo‘sh sinflar: App\Enums\OrderStatus (holatlar bilan), App\DTO\OrderData, App\Services\OrderService, App\Repositories\ProductRepository interfeysi, App\Exceptions\InsufficientStockException va InvalidStatusTransitionException (DomainException dan meros). Hozircha ular deyarli bo‘sh — 3- va 4-mavzularda to‘ldiriladi.
8-qadam. Konteynerda bog‘lash. AppServiceProvider::register() da ProductRepository interfeysini EloquentProductRepository ga bog‘lang. Shu bilan skelet arxitekturasi tayyor: controller → servis → repository/model. php artisan tinker da app(App\Services\OrderService::class) yozib, servis xatosiz yaratilishini tekshiring.
9-qadam. Sifat va hujjat. ./vendor/bin/pint — kod uslubini PSR-12 / Laravel uslubiga keltiradi (Laravel 12 da paket allaqachon o‘rnatilgan); --test bayrog‘i faqat tekshiradi. README.md ga ishga tushirish yo‘riqnomasini yozing: talablar (Docker, Git), cp .env.example .env, docker compose up -d --build, key:generate, migrate, ochiladigan manzil. Yakunda o‘zgarishlarni alohida tarmoqda (feature/skeleton) commit qiling, Pull Request oching va jamoadoshingiz uni toza kompyuterda README bo‘yicha ishga tushirib ko‘rib, tasdiqlasin.
Keng tarqalgan xatolar: sinflar app/ ildiziga tushib qolgan (generator nomida papka ko‘rsatilmagan); .env repozitoriyga tushgan (darhol o‘chirib, parollarni almashtiring); vendor/ commit qilingan; README da faqat “Laravel loyihasi” deb yozilgan va uni boshqa odam ishga tushira olmaydi.
php artisan make:enum Enums/OrderStatus --string php artisan make:class DTO/OrderData php artisan make:class DTO/OrderItemData php artisan make:class Services/OrderService php artisan make:class Services/StockService php artisan make:interface Repositories/ProductRepository php artisan make:class Repositories/EloquentProductRepository php artisan make:exception InsufficientStockException php artisan make:exception InvalidStatusTransitionException
INFO Enum [app/Enums/OrderStatus.php] created successfully. INFO Class [app/DTO/OrderData.php] created successfully. INFO Interface [app/Repositories/ProductRepository.php] created successfully. INFO Exception [app/Exceptions/InsufficientStockException.php] created successfully.
Enums/OrderStatus — nomdagi papka → App\Enums namespacemake:interface — Laravel 12 buyrug‘imake:exception — app/Exceptions ga; merosni DomainException ga o‘zgartiring// app/Enums/OrderStatus.php enum OrderStatus: string { case Draft = 'draft'; case Confirmed = 'confirmed'; case Reserved = 'reserved'; case Invoiced = 'invoiced'; case Shipped = 'shipped'; case Cancelled = 'cancelled'; } // app/Exceptions/InsufficientStockException.php class InsufficientStockException extends DomainException { }
php artisan tinker
> App\Enums\OrderStatus::from('reserved')
= App\Enums\OrderStatus {+name: "Reserved", +value: "reserved"}enum OrderStatus: string — satr qiymatli enum — bazada status ustunida saqlanadiOrderStatus::from() — satrdan enum; noto‘g‘ri qiymat — ValueErrormake:exception standart merosini almashtiringdocker compose up -d --build → /up 200php artisan migrate PostgreSQL da xatosiz./vendor/bin/pint --test — xato yo‘qfeature/skeleton → main, kamida bitta tasdiqNatija: Docker Compose (php-fpm, nginx, PostgreSQL 16, Redis 7) da ishga tushadigan Laravel 12 skeleti, PostgreSQL ga ulangan va migratsiyalar bajarilgan, modulli papka strukturasi va README yo‘riqnomasi bilan GitHub repozitoriysida.
Baholash mezonlariDockerfile va docker-compose.yml repozitoriyda: app, web, db (postgres:16, healthcheck, volume), redis xizmatlaridocker compose up -d --build dan so‘ng http://localhost:8080/up 200 qaytaradi.env Git da yo‘q; .env.example da DB_CONNECTION=pgsql, DB_HOST=db va boshqa kalitlar parolsiz borphp artisan migrate PostgreSQL da xatosiz bajariladi (about da drayver pgsql)app/Enums/OrderStatus, app/DTO, app/Services, app/Repositories, app/Exceptions sinflari to‘g‘ri namespace bilanAppServiceProvider da ProductRepository interfeysi realizatsiyaga bog‘langan./vendor/bin/pint --test xatosiz; README da ishga tushirish qadamlari yozilgan📤 GitHub repozitoriysi havolasi va feature/skeleton Pull Request havolasini topshiring. PR tavsifiga docker compose ps chiqishi va /up sahifasining skrinshotini qo‘shing.
Qanday ishlaydi. Chapdan topshiriqni tanlang, shartni o‘qing va shartdagi imzo bo‘yicha sof PHP funksiya yoki sinf yozing (Laravelsiz). ▶ Sinab ko‘rish — pastdagi chaqiruv ifodasini kodingiz bilan bajaradi (baholanmaydi). ✓ Topshirish — server kodni namunaviy va yashirin testlar bilan tekshiradi; natija o‘qituvchiga ko‘rinadi.