A2

2-amaliy mashg‘ulot · 2-mavzu · 2 soat · Korxona ilovalarini dasturlash

Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL

Jamoa loyihasi (OmborPro) bosqichi, 5 ta amaliy PHP topshiriq va 3 ta ma’ruzadagi mashq. Yo‘riqnoma bo‘yicha loyihada ishlang, havolani topshiring va PHP topshiriqlarni yeching — server yashirin testlar bilan tekshiradi, o‘qituvchi baho qo‘yadi.

Mashg‘ulot maqsadi

  • O‘rnatish — Laravel 12 loyihasini Composer orqali yaratish va Git ga joylash
  • Sozlash — Docker Compose: php-fpm, nginx, PostgreSQL 16 va Redis 7 xizmatlari
  • Ulash — .env orqali Laravel ni PostgreSQL ga ulash va migratsiyalarni bajarish
  • Tashkil etish — modulli struktura: Services, DTO, Repositories, Enums, Exceptions
  • Tekshirish — /up health check, artisan about, Pint — ishga tushadigan skelet

1. Laravel o‘rnatish va Docker Compose

composer create-project · Dockerfile · docker-compose.yml · nginx

1-qadam. Loyiha yaratish. Kompyuteringizda PHP 8.2+ va Composer bo‘lsa: composer create-project laravel/laravel:^12.0 omborpro. ^12.0 cheklovi 12.x versiyalardan eng yangisini o‘rnatadi, keyingi asosiy versiyani emas. Laravel 12 yangi loyihada SQLite bazasini yaratib, standart migratsiyalarni bajaradi — keyingi qadamda biz PostgreSQL ga o‘tamiz. Loyiha papkasida git init, birinchi commit va 1-amaliyotda yaratilgan GitHub repozitoriysiga git push. .gitignore da /vendor, .env, /node_modules borligini tekshiring.

2-qadam. Dockerfile. Ilova konteyneri rasmiy php:8.2-fpm obrazidan quriladi. PostgreSQL uchun pdo_pgsql kengaytmasi kerak, u libpq-dev kutubxonasi bilan kompilyatsiya qilinadi; Excel import va xalqarolashtirish uchun zip va intl, aniq o‘nlik hisob uchun bcmath. Composer ni alohida o‘rnatmaslik uchun rasmiy composer:2 obrazidan nusxa olinadi. Fayl loyiha ildizida Dockerfile nomi bilan saqlanadi.

3-qadam. docker-compose.yml. To‘rt xizmat: app (php-fpm, kod papkasi volume orqali ulanadi — o‘zgarishlar darhol ko‘rinadi), web (nginx, 8080 porti), db (postgres:16, ma’lumotlar nomlangan volume da saqlanadi — konteyner o‘chirilsa ham yo‘qolmaydi) va redis (redis:7-alpine, kesh va navbatlar uchun, 10-mavzuda kerak bo‘ladi). db xizmatiga healthcheck qo‘shiladi va app uni condition: service_healthy bilan kutadi — aks holda Laravel baza tayyor bo‘lmasdan ulanishga urinadi.

4-qadam. nginx sozlamasi — docker/nginx.conf. Veb-serverning ildizi public/ papkasi; barcha so‘rovlar try_files orqali index.php ga yo‘naltiriladi; .php fayllar fastcgi_pass app:9000 orqali php-fpm ga uzatiladi (app — compose dagi xizmat nomi, Docker ichki DNS i uni IP manzilga aylantiradi). Keng tarqalgan xato — root ni loyiha ildiziga qo‘yish: shunda .env fayli brauzerdan ochilib qolishi mumkin.

1-QADAM

Loyiha va Git

composer create-project laravel/laravel:^12.0 omborpro
cd omborpro
php artisan --version
git init && git add . && git commit -m "chore: Laravel 12 skeleti"
git remote add origin git@github.com:ombor-3/omborpro.git
git push -u origin main
▶ Natija
Laravel Framework 11.x.x
[main (root-commit) 3f2a1c9] chore: Laravel 12 skeleti
 58 files changed, ...
  • laravel/laravel:^12.0 — 12.x versiya: >= 12.0 va < 13.0
  • php artisan --version — o‘rnatilgan versiyani tekshirish
  • chore: — Conventional Commits uslubidagi xabar
2-QADAM

Dockerfile — PHP 8.2 FPM va kengaytmalar

FROM php:8.2-fpm

RUN apt-get update && apt-get install -y \
        libpq-dev libzip-dev libicu-dev unzip \
    && docker-php-ext-install pdo_pgsql zip intl bcmath \
    && rm -rf /var/lib/apt/lists/*

COPY --from=composer:2 /usr/bin/composer /usr/bin/composer

WORKDIR /var/www/html
▶ Natija
docker compose build app
=> [app 2/3] RUN apt-get update && ...
=> naming to docker.io/library/omborpro-app
  • php:8.2-fpm — rasmiy obraz: PHP + FastCGI jarayon menejeri, 9000-port
  • pdo_pgsql — PostgreSQL drayveri — libpq-dev bilan quriladi
  • COPY --from=composer:2 — Composer ni tayyor obrazdan olish
  • rm -rf /var/lib/apt/lists — obraz hajmini kamaytirish
3-QADAM

docker-compose.yml — app va web

services:
  app:
    build: .
    volumes:
      - ./:/var/www/html
    depends_on:
      db:
        condition: service_healthy
  web:
    image: nginx:1.27-alpine
    ports:
      - "8080:80"
    volumes:
      - ./:/var/www/html
      - ./docker/nginx.conf:/etc/nginx/conf.d/default.conf
    depends_on:
      - app
▶ Natija
http://localhost:8080 → web (nginx) → app:9000 (php-fpm)
  • build: . — ildizdagi Dockerfile dan quriladi
  • ./:/var/www/html — kod konteynerga ulanadi — qayta qurish shart emas
  • service_healthy — baza tayyor bo‘lguncha app kutadi
  • "8080:80" — xost porti : konteyner porti
3-QADAM (DAVOMI)

docker-compose.yml — db va redis

  db:
    image: postgres:16
    environment:
      POSTGRES_DB: omborpro
      POSTGRES_USER: omborpro
      POSTGRES_PASSWORD: secret
    volumes:
      - pgdata:/var/lib/postgresql/data
    healthcheck:
      test: ["CMD-SHELL", "pg_isready -U omborpro -d omborpro"]
      interval: 5s
      retries: 10
  redis:
    image: redis:7-alpine

volumes:
  pgdata:
▶ Natija
docker compose ps
NAME              SERVICE  STATUS
omborpro-db-1     db       Up (healthy)
omborpro-redis-1  redis    Up
  • postgres:16 — kurs stack i: PostgreSQL 16
  • pgdata — nomlangan volume — ma’lumotlar konteynerdan tashqarida
  • pg_isready — baza ulanishga tayyorligini tekshiradi
  • secret — faqat lokal ishlab chiqish uchun; production da boshqa parol
4-QADAM

docker/nginx.conf

server {
  listen 80;
  root /var/www/html/public;
  index index.php;

  location / {
    try_files $uri $uri/ /index.php?$query_string;
  }

  location ~ \.php$ {
    fastcgi_pass app:9000;
    fastcgi_param SCRIPT_FILENAME $realpath_root$fastcgi_script_name;
    include fastcgi_params;
  }
}
▶ Natija
GET /orders → try_files → /index.php?… → php-fpm (app:9000)
  • root .../public — faqat public/ ochiq — .env tashqaridan ko‘rinmaydi
  • try_files — fayl topilmasa so‘rov Laravel ga (index.php) beriladi
  • app:9000 — compose xizmati nomi — ichki DNS

2. .env va PostgreSQL ulanishi

Muhit o‘zgaruvchilari · .env.example · migratsiya · tipik xatolar

5-qadam. .env sozlamalari. .env — muhitga bog‘liq sozlamalar (baza manzili, parollar, kalitlar) fayli; u hech qachon Git ga qo‘shilmaydi. Repozitoriyda uning namunasi .env.example (parollarsiz) saqlanadi, yangi jamoa a’zosi uni nusxalab o‘z qiymatlarini yozadi. Laravel 12 standart holatda SQLite ishlatadi; PostgreSQL uchun DB_CONNECTION=pgsql, DB_HOST=db (compose xizmati nomi, localhost emas!), DB_PORT=5432 va compose dagi baza nomi, foydalanuvchi, parol yoziladi. Shuningdek APP_TIMEZONE=Asia/Tashkent, APP_LOCALE=uz, REDIS_HOST=redis.

6-qadam. Ishga tushirish. docker compose up -d --build — obrazlarni quradi va xizmatlarni fon rejimida ishga tushiradi. Keyin ilova konteyneri ichida buyruqlar: docker compose exec app composer install (agar vendor yo‘q bo‘lsa), php artisan key:generate (APP_KEY — shifrlash kaliti, bo‘sh bo‘lsa sessiya va cookie ishlamaydi), php artisan migrate (Laravel 12 ning standart jadvallari: users, cache, jobs va boshqalar endi PostgreSQL da yaratiladi). php artisan about buyrug‘i ilova, baza drayveri, kesh va navbat sozlamalarini bitta jadvalda ko‘rsatadi.

Tekshiruv. Brauzerda http://localhost:8080 — Laravel bosh sahifasi; http://localhost:8080/up — 200 javob (health check). Tipik xatolar va yechimlari: could not find driver — pdo_pgsql o‘rnatilmagan (Dockerfile ni tekshiring va --build bilan qayta quring); Connection refused yoki could not translate host name — DB_HOST noto‘g‘ri yoki baza hali tayyor emas; 502 Bad Gateway — nginx php-fpm ni topa olmayapti (fastcgi_pass app:9000); storage ga yozish ruxsati xatosi — Linux xostda storage va bootstrap/cache papkalari egasi; .env o‘zgarishi ko‘rinmayapti — php artisan config:clear.

5-QADAM

.env — muhim qatorlar

APP_NAME=OmborPro
APP_ENV=local
APP_DEBUG=true
APP_TIMEZONE=Asia/Tashkent
APP_URL=http://localhost:8080
APP_LOCALE=uz

DB_CONNECTION=pgsql
DB_HOST=db
DB_PORT=5432
DB_DATABASE=omborpro
DB_USERNAME=omborpro
DB_PASSWORD=secret

REDIS_HOST=redis
▶ Natija
config('database.default')  → "pgsql"
config('app.timezone')      → "Asia/Tashkent"
  • DB_HOST=db — compose xizmati nomi — konteyner ichida localhost bu ilovaning o‘zi
  • DB_CONNECTION=pgsql — Laravel 12 standarti sqlite — almashtiramiz
  • APP_TIMEZONE — now() Toshkent vaqtida
  • .env.example — shu fayl parolsiz holda repozitoriyga qo‘shiladi
6-QADAM

Ishga tushirish va migratsiya

docker compose up -d --build
docker compose exec app php artisan key:generate
docker compose exec app php artisan migrate
docker compose exec app php artisan about --only=drivers
curl -I http://localhost:8080/up
▶ Natija
INFO  Application key set successfully.
INFO  Running migrations.
0001_01_01_000000_create_users_table ........ DONE
Database ........................... pgsql
HTTP/1.1 200 OK
  • up -d --build — obrazni qurish va fon rejimida ishga tushirish
  • exec app — buyruq ilova konteyneri ichida bajariladi
  • about --only=drivers — baza, kesh, navbat drayverlarini ko‘rsatadi
  • /up — health check — 200 bo‘lsa ilova tirik
TIPIK XATOLAR

Xato xabari → sabab → yechim

XatoSababYechim
could not find driverpdo_pgsql yo‘qDockerfile ga qo‘shib, up -d --build
could not translate host nameDB_HOST noto‘g‘riDB_HOST=db (xizmat nomi)
Connection refusedBaza hali ishga tushmaganhealthcheck + service_healthy
502 Bad Gatewaynginx php-fpm ni topmayaptifastcgi_pass app:9000 va app ishlayotganini tekshiring
No application encryption keyAPP_KEY bo‘shphp artisan key:generate
.env o‘zgarishi ta’sir qilmayaptiKonfiguratsiya keshlanganphp artisan config:clear

3. Modulli struktura va yakuniy tekshiruv

Papkalar · Artisan generatorlari · konteynerda bog‘lash · Pint · README

7-qadam. Modulli struktura. Ma’ruzadagi tur bo‘yicha guruhlashni qo‘llang: app/Enums, app/DTO, app/Services, app/Repositories, app/Exceptions. Fayllarni Artisan generatorlari bilan yarating — ular to‘g‘ri namespace ni qo‘yadi. Birinchi bo‘sh sinflar: App\Enums\OrderStatus (holatlar bilan), App\DTO\OrderData, App\Services\OrderService, App\Repositories\ProductRepository interfeysi, App\Exceptions\InsufficientStockException va InvalidStatusTransitionException (DomainException dan meros). Hozircha ular deyarli bo‘sh — 3- va 4-mavzularda to‘ldiriladi.

8-qadam. Konteynerda bog‘lash. AppServiceProvider::register() da ProductRepository interfeysini EloquentProductRepository ga bog‘lang. Shu bilan skelet arxitekturasi tayyor: controller → servis → repository/model. php artisan tinker da app(App\Services\OrderService::class) yozib, servis xatosiz yaratilishini tekshiring.

9-qadam. Sifat va hujjat. ./vendor/bin/pint — kod uslubini PSR-12 / Laravel uslubiga keltiradi (Laravel 12 da paket allaqachon o‘rnatilgan); --test bayrog‘i faqat tekshiradi. README.md ga ishga tushirish yo‘riqnomasini yozing: talablar (Docker, Git), cp .env.example .env, docker compose up -d --build, key:generate, migrate, ochiladigan manzil. Yakunda o‘zgarishlarni alohida tarmoqda (feature/skeleton) commit qiling, Pull Request oching va jamoadoshingiz uni toza kompyuterda README bo‘yicha ishga tushirib ko‘rib, tasdiqlasin.

Keng tarqalgan xatolar: sinflar app/ ildiziga tushib qolgan (generator nomida papka ko‘rsatilmagan); .env repozitoriyga tushgan (darhol o‘chirib, parollarni almashtiring); vendor/ commit qilingan; README da faqat “Laravel loyihasi” deb yozilgan va uni boshqa odam ishga tushira olmaydi.

7-QADAM

Papkalar va boshlang‘ich sinflar

php artisan make:enum Enums/OrderStatus --string
php artisan make:class DTO/OrderData
php artisan make:class DTO/OrderItemData
php artisan make:class Services/OrderService
php artisan make:class Services/StockService
php artisan make:interface Repositories/ProductRepository
php artisan make:class Repositories/EloquentProductRepository
php artisan make:exception InsufficientStockException
php artisan make:exception InvalidStatusTransitionException
▶ Natija
INFO  Enum [app/Enums/OrderStatus.php] created successfully.
INFO  Class [app/DTO/OrderData.php] created successfully.
INFO  Interface [app/Repositories/ProductRepository.php] created successfully.
INFO  Exception [app/Exceptions/InsufficientStockException.php] created successfully.
  • Enums/OrderStatus — nomdagi papka → App\Enums namespace
  • make:interface — Laravel 12 buyrug‘i
  • make:exception — app/Exceptions ga; merosni DomainException ga o‘zgartiring
7-QADAM

Enum va domen istisnosi

// app/Enums/OrderStatus.php
enum OrderStatus: string
{
    case Draft = 'draft';
    case Confirmed = 'confirmed';
    case Reserved = 'reserved';
    case Invoiced = 'invoiced';
    case Shipped = 'shipped';
    case Cancelled = 'cancelled';
}

// app/Exceptions/InsufficientStockException.php
class InsufficientStockException extends DomainException
{
}
▶ Natija
php artisan tinker
> App\Enums\OrderStatus::from('reserved')
= App\Enums\OrderStatus {+name: "Reserved", +value: "reserved"}
  • enum OrderStatus: string — satr qiymatli enum — bazada status ustunida saqlanadi
  • OrderStatus::from() — satrdan enum; noto‘g‘ri qiymat — ValueError
  • extends DomainException — biznes-qoida buzilishi — make:exception standart merosini almashtiring
9-QADAM

“Ishlaydigan skelet” mezonlari

  1. Ishga tushadi — docker compose up -d --build → /up 200
  2. Baza — php artisan migrate PostgreSQL da xatosiz
  3. Struktura — Enums, DTO, Services, Repositories, Exceptions papkalari
  4. Uslub — ./vendor/bin/pint --test — xato yo‘q
  5. Hujjat — README bo‘yicha jamoadosh toza kompyuterda ishga tushirdi
  6. PR — feature/skeleton → main, kamida bitta tasdiq

Loyiha bosqichi: natija va topshirish

Natija: Docker Compose (php-fpm, nginx, PostgreSQL 16, Redis 7) da ishga tushadigan Laravel 12 skeleti, PostgreSQL ga ulangan va migratsiyalar bajarilgan, modulli papka strukturasi va README yo‘riqnomasi bilan GitHub repozitoriysida.

Baholash mezonlari
  • Dockerfile va docker-compose.yml repozitoriyda: app, web, db (postgres:16, healthcheck, volume), redis xizmatlari
  • docker compose up -d --build dan so‘ng http://localhost:8080/up 200 qaytaradi
  • .env Git da yo‘q; .env.example da DB_CONNECTION=pgsql, DB_HOST=db va boshqa kalitlar parolsiz bor
  • php artisan migrate PostgreSQL da xatosiz bajariladi (about da drayver pgsql)
  • app/Enums/OrderStatus, app/DTO, app/Services, app/Repositories, app/Exceptions sinflari to‘g‘ri namespace bilan
  • AppServiceProvider da ProductRepository interfeysi realizatsiyaga bog‘langan
  • ./vendor/bin/pint --test xatosiz; README da ishga tushirish qadamlari yozilgan
  • O‘zgarishlar Pull Request orqali qo‘shilgan va jamoadosh tomonidan tasdiqlangan

📤 GitHub repozitoriysi havolasi va feature/skeleton Pull Request havolasini topshiring. PR tavsifiga docker compose ps chiqishi va /up sahifasining skrinshotini qo‘shing.

?

Qanday ishlaydi. Chapdan topshiriqni tanlang, shartni o‘qing va shartdagi imzo bo‘yicha sof PHP funksiya yoki sinf yozing (Laravelsiz). ▶ Sinab ko‘rish — pastdagi chaqiruv ifodasini kodingiz bilan bajaradi (baholanmaydi). ✓ Topshirish — server kodni namunaviy va yashirin testlar bilan tekshiradi; natija o‘qituvchiga ko‘rinadi.

Yechildi 0 / 8
Ball 0

💡 Maslahat

PHP 8.3 kodi · avtomatik saqlanadi