⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL — yo‘riqnoma
2
IKKINCHI AMALIY MASHG‘ULOT
Korxona ilovalarini dasturlash · 2 soat · 2-mavzu

Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL

Jamoa loyihasi bosqichi · 5 ta PHP topshiriq · avtomatik tekshiruv · o‘qituvchi bahosi
Qatlamlar
MVC
Service Layer
Repository
DTO
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
1 / 24
Mashg‘ulot maqsadi

Amaliy mashg‘ulot oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
O‘rnatish — Laravel 12 loyihasini Composer orqali yaratish va Git ga joylash
2
Sozlash — Docker Compose: php-fpm, nginx, PostgreSQL 16 va Redis 7 xizmatlari
3
Ulash — .env orqali Laravel ni PostgreSQL ga ulash va migratsiyalarni bajarish
4
Tashkil etish — modulli struktura: Services, DTO, Repositories, Enums, Exceptions
5
Tekshirish — /up health check, artisan about, Pint — ishga tushadigan skelet
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
2 / 24
Ish tartibi va baholash

Qanday bajariladi va qanday baholanadi?

Ish tartibi

  1. Saytga login va parolingiz bilan kiring: emro.uz/korxona/kirish.html
  2. 2-amaliy sahifasini oching (oxirgi slayddagi QR kod).
  3. Yo‘riqnoma bo‘yicha jamoa loyihasida bosqichni bajaring, commit va push qiling.
  4. PHP topshiriqlarni yeching: ▶ Sinab ko‘rish → ✓ Topshirish (yashirin testlar).
  5. Loyiha havolasini (GitHub repo, PR yoki tag) topshiring — o‘qituvchi baho qo‘yadi.

Baholash mezonlari

  • Natija — loyiha bosqichi mezonlar ro‘yxati bo‘yicha bajarilgan.
  • Topshiriqlar — PHP topshiriqlar testlardan o‘tgan.
  • Kod sifati — tushunarli nomlar, PSR-12, kichik va mazmunli commitlar.
  • Jamoaviy hissa — har bir a’zo o‘z qismini tushuntira oladi; ko‘chirilgan ish baholanmaydi.
  • Muddat — muddatdan keyin topshirilgan ish “kechikkan” deb belgilanadi.
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
3 / 24
01

Laravel o‘rnatish va Docker Compose

composer create-project · Dockerfile · docker-compose.yml · nginx
Laravel 12
Docker
nginx
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
4 / 24
1-QADAM

Loyiha va Git

composer create-project laravel/laravel:^12.0 omborpro
cd omborpro
php artisan --version
git init && git add . && git commit -m "chore: Laravel 12 skeleti"
git remote add origin git@github.com:ombor-3/omborpro.git
git push -u origin main
▶ NATIJA
Laravel Framework 11.x.x
[main (root-commit) 3f2a1c9] chore: Laravel 12 skeleti
 58 files changed, ...
laravel/laravel:^12.0
12.x versiya: >= 12.0 va < 13.0
php artisan --version
o‘rnatilgan versiyani tekshirish
chore:
Conventional Commits uslubidagi xabar
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
5 / 24
2-QADAM

Dockerfile — PHP 8.2 FPM va kengaytmalar

FROM php:8.2-fpm

RUN apt-get update && apt-get install -y \
        libpq-dev libzip-dev libicu-dev unzip \
    && docker-php-ext-install pdo_pgsql zip intl bcmath \
    && rm -rf /var/lib/apt/lists/*

COPY --from=composer:2 /usr/bin/composer /usr/bin/composer

WORKDIR /var/www/html
▶ NATIJA
docker compose build app
=> [app 2/3] RUN apt-get update && ...
=> naming to docker.io/library/omborpro-app
php:8.2-fpm
rasmiy obraz: PHP + FastCGI jarayon menejeri, 9000-port
pdo_pgsql
PostgreSQL drayveri — libpq-dev bilan quriladi
COPY --from=composer:2
Composer ni tayyor obrazdan olish
rm -rf /var/lib/apt/lists
obraz hajmini kamaytirish
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
6 / 24
3-QADAM

docker-compose.yml — app va web

services:
  app:
    build: .
    volumes:
      - ./:/var/www/html
    depends_on:
      db:
        condition: service_healthy
  web:
    image: nginx:1.27-alpine
    ports:
      - "8080:80"
    volumes:
      - ./:/var/www/html
      - ./docker/nginx.conf:/etc/nginx/conf.d/default.conf
    depends_on:
      - app
▶ NATIJA
http://localhost:8080 → web (nginx) → app:9000 (php-fpm)
build: .
ildizdagi Dockerfile dan quriladi
./:/var/www/html
kod konteynerga ulanadi — qayta qurish shart emas
service_healthy
baza tayyor bo‘lguncha app kutadi
"8080:80"
xost porti : konteyner porti
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
7 / 24
3-QADAM (DAVOMI)

docker-compose.yml — db va redis

  db:
    image: postgres:16
    environment:
      POSTGRES_DB: omborpro
      POSTGRES_USER: omborpro
      POSTGRES_PASSWORD: secret
    volumes:
      - pgdata:/var/lib/postgresql/data
    healthcheck:
      test: ["CMD-SHELL", "pg_isready -U omborpro -d omborpro"]
      interval: 5s
      retries: 10
  redis:
    image: redis:7-alpine

volumes:
  pgdata:
▶ NATIJA
docker compose ps
NAME              SERVICE  STATUS
omborpro-db-1     db       Up (healthy)
omborpro-redis-1  redis    Up
postgres:16
kurs stack i: PostgreSQL 16
pgdata
nomlangan volume — ma’lumotlar konteynerdan tashqarida
pg_isready
baza ulanishga tayyorligini tekshiradi
secret
faqat lokal ishlab chiqish uchun; production da boshqa parol
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
8 / 24
4-QADAM

docker/nginx.conf

server {
  listen 80;
  root /var/www/html/public;
  index index.php;

  location / {
    try_files $uri $uri/ /index.php?$query_string;
  }

  location ~ \.php$ {
    fastcgi_pass app:9000;
    fastcgi_param SCRIPT_FILENAME $realpath_root$fastcgi_script_name;
    include fastcgi_params;
  }
}
▶ NATIJA
GET /orders → try_files → /index.php?… → php-fpm (app:9000)
root .../public
faqat public/ ochiq — .env tashqaridan ko‘rinmaydi
try_files
fayl topilmasa so‘rov Laravel ga (index.php) beriladi
app:9000
compose xizmati nomi — ichki DNS
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
9 / 24
02

.env va PostgreSQL ulanishi

Muhit o‘zgaruvchilari · .env.example · migratsiya · tipik xatolar
.env
PostgreSQL
Migratsiya
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
10 / 24
5-QADAM

.env — muhim qatorlar

APP_NAME=OmborPro
APP_ENV=local
APP_DEBUG=true
APP_TIMEZONE=Asia/Tashkent
APP_URL=http://localhost:8080
APP_LOCALE=uz

DB_CONNECTION=pgsql
DB_HOST=db
DB_PORT=5432
DB_DATABASE=omborpro
DB_USERNAME=omborpro
DB_PASSWORD=secret

REDIS_HOST=redis
▶ NATIJA
config('database.default')  → "pgsql"
config('app.timezone')      → "Asia/Tashkent"
DB_HOST=db
compose xizmati nomi — konteyner ichida localhost bu ilovaning o‘zi
DB_CONNECTION=pgsql
Laravel 12 standarti sqlite — almashtiramiz
APP_TIMEZONE
now() Toshkent vaqtida
.env.example
shu fayl parolsiz holda repozitoriyga qo‘shiladi
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
11 / 24
6-QADAM

Ishga tushirish va migratsiya

docker compose up -d --build
docker compose exec app php artisan key:generate
docker compose exec app php artisan migrate
docker compose exec app php artisan about --only=drivers
curl -I http://localhost:8080/up
▶ NATIJA
INFO  Application key set successfully.
INFO  Running migrations.
0001_01_01_000000_create_users_table ........ DONE
Database ........................... pgsql
HTTP/1.1 200 OK
up -d --build
obrazni qurish va fon rejimida ishga tushirish
exec app
buyruq ilova konteyneri ichida bajariladi
about --only=drivers
baza, kesh, navbat drayverlarini ko‘rsatadi
/up
health check — 200 bo‘lsa ilova tirik
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
12 / 24
TIPIK XATOLAR

Xato xabari → sabab → yechim

XatoSababYechim
could not find driverpdo_pgsql yo‘qDockerfile ga qo‘shib, up -d --build
could not translate host nameDB_HOST noto‘g‘riDB_HOST=db (xizmat nomi)
Connection refusedBaza hali ishga tushmaganhealthcheck + service_healthy
502 Bad Gatewaynginx php-fpm ni topmayaptifastcgi_pass app:9000 va app ishlayotganini tekshiring
No application encryption keyAPP_KEY bo‘shphp artisan key:generate
.env o‘zgarishi ta’sir qilmayaptiKonfiguratsiya keshlanganphp artisan config:clear
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
13 / 24
03

Modulli struktura va yakuniy tekshiruv

Papkalar · Artisan generatorlari · konteynerda bog‘lash · Pint · README
Struktura
Artisan
Pint
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
14 / 24
7-QADAM

Papkalar va boshlang‘ich sinflar

php artisan make:enum Enums/OrderStatus --string
php artisan make:class DTO/OrderData
php artisan make:class DTO/OrderItemData
php artisan make:class Services/OrderService
php artisan make:class Services/StockService
php artisan make:interface Repositories/ProductRepository
php artisan make:class Repositories/EloquentProductRepository
php artisan make:exception InsufficientStockException
php artisan make:exception InvalidStatusTransitionException
▶ NATIJA
INFO  Enum [app/Enums/OrderStatus.php] created successfully.
INFO  Class [app/DTO/OrderData.php] created successfully.
INFO  Interface [app/Repositories/ProductRepository.php] created successfully.
INFO  Exception [app/Exceptions/InsufficientStockException.php] created successfully.
Enums/OrderStatus
nomdagi papka → App\Enums namespace
make:interface
Laravel 12 buyrug‘i
make:exception
app/Exceptions ga; merosni DomainException ga o‘zgartiring
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
15 / 24
7-QADAM

Enum va domen istisnosi

// app/Enums/OrderStatus.php
enum OrderStatus: string
{
    case Draft = 'draft';
    case Confirmed = 'confirmed';
    case Reserved = 'reserved';
    case Invoiced = 'invoiced';
    case Shipped = 'shipped';
    case Cancelled = 'cancelled';
}

// app/Exceptions/InsufficientStockException.php
class InsufficientStockException extends DomainException
{
}
▶ NATIJA
php artisan tinker
> App\Enums\OrderStatus::from('reserved')
= App\Enums\OrderStatus {+name: "Reserved", +value: "reserved"}
enum OrderStatus: string
satr qiymatli enum — bazada status ustunida saqlanadi
OrderStatus::from()
satrdan enum; noto‘g‘ri qiymat — ValueError
extends DomainException
biznes-qoida buzilishi — make:exception standart merosini almashtiring
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
16 / 24
9-QADAM

“Ishlaydigan skelet” mezonlari

1

Ishga tushadi

docker compose up -d --build → /up 200
›
2

Baza

php artisan migrate PostgreSQL da xatosiz
›
3

Struktura

Enums, DTO, Services, Repositories, Exceptions papkalari
›
4

Uslub

./vendor/bin/pint --test — xato yo‘q
›
5

Hujjat

README bo‘yicha jamoadosh toza kompyuterda ishga tushirdi
›
6

PR

feature/skeleton → main, kamida bitta tasdiq
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
17 / 24
Loyiha bosqichi

Natija va topshirish

Natija: Docker Compose (php-fpm, nginx, PostgreSQL 16, Redis 7) da ishga tushadigan Laravel 12 skeleti, PostgreSQL ga ulangan va migratsiyalar bajarilgan, modulli papka strukturasi va README yo‘riqnomasi bilan GitHub repozitoriysida.

Baholash mezonlari

  • Dockerfile va docker-compose.yml repozitoriyda: app, web, db (postgres:16, healthcheck, volume), redis xizmatlari
  • docker compose up -d --build dan so‘ng http://localhost:8080/up 200 qaytaradi
  • .env Git da yo‘q; .env.example da DB_CONNECTION=pgsql, DB_HOST=db va boshqa kalitlar parolsiz bor
  • php artisan migrate PostgreSQL da xatosiz bajariladi (about da drayver pgsql)
  • app/Enums/OrderStatus, app/DTO, app/Services, app/Repositories, app/Exceptions sinflari to‘g‘ri namespace bilan
  • AppServiceProvider da ProductRepository interfeysi realizatsiyaga bog‘langan
  • ./vendor/bin/pint --test xatosiz; README da ishga tushirish qadamlari yozilgan
  • O‘zgarishlar Pull Request orqali qo‘shilgan va jamoadosh tomonidan tasdiqlangan
📤 GitHub repozitoriysi havolasi va feature/skeleton Pull Request havolasini topshiring. PR tavsifiga docker compose ps chiqishi va /up sahifasining skrinshotini qo‘shing.
Loyiha havolasini shu sahifada topshiring
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
18 / 24
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · Oson · 10 ball

4-topshiriq: .env faylini o‘qish

.env matnini kalit–qiymat massiviga aylantiring. Qatorlar \n (yoki \r\n) bilan ajratilgan; bo‘sh qatorlar va # bilan boshlanadigan izohlar o‘tkazib yuboriladi. Kalit va qiymat atrofidagi bo‘sh joylar olib tashlanadi; faqat birinchi = ajratuvchi hisoblanadi; qiymat qo‘sh tirnoqda bo‘lsa, tirnoqlar olib tashlanadi. Bir kalit qayta kelsa — oxirgisi olinadi. = siz qator yoki kalit ^[A-Z_][A-Z0-9_]*$ ga mos bo‘lmasa — InvalidArgumentException.

Imzo: function env_parse(string $matn): array

Qaytaradi: ['KALIT' => 'qiymat', ...] — kalitlar birinchi uchragan tartibida, qiymatlar satr.

CHAQIRUV
env_parse("APP_NAME=OmborPro\nDB_PORT=5432")
NATIJA
{"APP_NAME":"OmborPro","DB_PORT":"5432"}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
19 / 24
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · O‘rta · 20 ball

5-topshiriq: PDO DSN satrini yasash

.env qiymatlaridan PDO ulanish satrini (DSN) yasang. DB_CONNECTION: pgsql → pgsql:host=H;port=P;dbname=D (standart port 5432); mysql → mysql:host=H;port=P;dbname=D;charset=utf8mb4 (standart port 3306); sqlite → sqlite:D. DB_HOST berilmasa — 127.0.0.1. DB_CONNECTION yoki DB_DATABASE yo‘q, drayver noma’lum yoki port 1–65535 oralig‘idagi butun son bo‘lmasa — InvalidArgumentException.

Imzo: function pdo_dsn(array $env): string

Qaytaradi: DSN satri.

CHAQIRUV
pdo_dsn(['DB_CONNECTION' => 'pgsql', 'DB_HOST' => 'db', 'DB_PORT' => '5432', 'DB_DATABASE' => 'omborpro'])
NATIJA
"pgsql:host=db;port=5432;dbname=omborpro"
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
20 / 24
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · O‘rta · 20 ball

6-topshiriq: Docker Compose: band portlar

Xizmatlar va ularning ports ro‘yxati berilgan. Yozuv formatlari: "XOST:KONTEYNER", "IP:XOST:KONTEYNER" yoki faqat "KONTEYNER" (xostga chiqarilmaydi — hisobga olinmaydi). Bir xil xost portini ikki va undan ortiq turli xizmat ishlatsa — bu to‘qnashuv. Port qismlari butun son bo‘lmasa yoki qismlar soni 1–3 dan farq qilsa — InvalidArgumentException.

Imzo: function port_toqnashuvi(array $servislar): array

Qaytaradi: [xost_port => [xizmatlar, alifbo tartibida], ...] — portlar o‘sish tartibida; to‘qnashuv bo‘lmasa — [].

CHAQIRUV
port_toqnashuvi(['web' => ['8080:80'], 'db' => ['5432:5432'], 'adminer' => ['8080:8080']])
NATIJA
{"8080":["adminer","web"]}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
21 / 24
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · Qiyin · 30 ball

7-topshiriq: Xizmatlarni ishga tushirish tartibi

depends_on bog‘liqliklari berilgan: ['app' => ['db', 'redis'], 'web' => ['app'], 'db' => [], 'redis' => []]. Har bir xizmat o‘zi bog‘liq bo‘lgan barcha xizmatlardan keyin ishga tushishi kerak. Bir vaqtda bir nechta xizmat tayyor bo‘lsa — alifbo bo‘yicha birinchisi oldin. Ro‘yxatda yo‘q xizmatga bog‘liqlik — InvalidArgumentException; aylana bog‘liqlik (o‘ziga bog‘liqlik ham) — DomainException.

Imzo: function ishga_tushirish_tartibi(array $depends): array

Qaytaradi: Xizmat nomlari ro‘yxati ishga tushirish tartibida.

CHAQIRUV
ishga_tushirish_tartibi(['app' => ['db', 'redis'], 'web' => ['app'], 'db' => [], 'redis' => []])
NATIJA
["db","redis","app","web"]
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
22 / 24
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · Qiyin · 30 ball

8-topshiriq: Composer versiya cheklovi

composer.json dagi cheklov versiyaga mosligini tekshiring. Versiya — X.Y.Z (yetishmagan qismlar 0). Qo‘llab-quvvatlanadigan yozuvlar: aniq 11.0.0; >=, >, <=, < (masalan, >=8.1); ^X.Y.Z — X > 0 bo‘lsa <(X+1).0.0 gacha, ^0.Y → <0.(Y+1).0, ^0.0.Z → <0.0.(Z+1); ~X.Y → <(X+1).0.0, ~X.Y.Z → <X.(Y+1).0. Bo‘sh joy yoki vergul — VA, || — YOKI. Tushunarsiz yozuv — InvalidArgumentException.

Imzo: function composer_mos(string $cheklov, string $versiya): bool

Qaytaradi: true — versiya cheklovga mos, aks holda false.

CHAQIRUV
composer_mos('^11.0', '11.31.0')
NATIJA
true
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
23 / 24
Topshiriqlar va topshirish

2-amaliy: 8 ta PHP topshiriq

1

Qatlam qoidasini buzgan bog‘liqliklar

O‘rta · 20 ball · ma’ruzada
2

Xotiradagi ProductRepository

O‘rta · 20 ball · ma’ruzada
3

OrderData DTO

O‘rta · 20 ball · ma’ruzada
4

.env faylini o‘qish

Oson · 10 ball
5

PDO DSN satrini yasash

O‘rta · 20 ball
6

Docker Compose: band portlar

O‘rta · 20 ball
7

Xizmatlarni ishga tushirish tartibi

Qiyin · 30 ball
8

Composer versiya cheklovi

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

PHP kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. Loyiha havolasini ham shu sahifada topshirasiz; o‘qituvchi baho qo‘yadi.

2-amaliy mashg‘ulot · Loyiha skeleti: Laravel, Docker Compose va PostgreSQL
24 / 24
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 2-amaliy: topshiriqlar va loyiha havolasi📖 Ma’ruza matni01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 2-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.