3-amaliy mashg‘ulot · 3-mavzu · 2 soat · Korxona ilovalarini dasturlash
Jamoa loyihasi (OmborPro) bosqichi, 5 ta amaliy PHP topshiriq va 3 ta ma’ruzadagi mashq. Yo‘riqnoma bo‘yicha loyihada ishlang, havolani topshiring va PHP topshiriqlarni yeching — server yashirin testlar bilan tekshiradi, o‘qituvchi baho qo‘yadi.
$fillable, casts(), bog‘lanishlar, OrderStatus enum castmigrate:fresh --seed bilan sxema va ma’lumotlar to‘liq qayta yaratilishiniYaratish tartibi · make:model -mfs · tashqi kalitlar · bog‘lanishlar
1-qadam. Tartibni rejalang. 1-amaliyotdagi ER-sxemadan foydalaning. Tashqi kalit faqat mavjud jadvalga ko‘rsatishi mumkin, shuning uchun yaratish tartibi: categories → products; warehouses, counterparties; stocks, stock_movements; orders → order_items; invoices → payments; exchange_rates, audit_logs, import_batches. Laravel 12 ning standart users jadvaliga is_active ustunini alohida migratsiya bilan qo‘shing (add_is_active_to_users_table).
2-qadam. Model + migratsiya + fabrika + seeder. Har bir ma’lumotnoma uchun php artisan make:model Product -mfs. Hujjat qatorlari va jurnallar uchun fabrika kerak bo‘lsa -mf. Buyruqlarni yuqoridagi tartibda bajaring — migratsiya fayllari nomidagi vaqt ham shu tartibni oladi. Har bir migratsiyada spec dagi ustunlarni aniq yozing: pul — decimal(14,2), STIR — char(9), sku va hujjat raqamlari — unique, stocks da unique(['warehouse_id', 'product_id']), products va counterparties da softDeletes().
3-qadam. Modellar. Har bir modelda: $fillable, casts() (pul decimal:2, is_active boolean, sana datetime, JSON array, Order.status → OrderStatus::class), bog‘lanishlar (Product::category(), Category::products(), Category::parent() — o‘ziga bog‘lanish, Order::items(), Order::counterparty(), Stock::product(), Invoice::payments()). StockMovement modelida const UPDATED_AT = null;. Stock modelida mavjud qoldiq uchun accessor — available atributi.
Tekshiruv: php artisan migrate:fresh xatosiz; php artisan tinker da Order::with('items.product')->first() ishlaydi; php artisan model:show Product — model ustunlari, turlari va bog‘lanishlarini ko‘rsatadi. Keng tarqalgan xatolar: migratsiya tartibi buzilgan (relation "categories" does not exist), nullable() ni constrained() dan keyin yozish (modifikator ustunga emas, tashqi kalitga tushadi), bog‘lanish metodida qaytish turi yozilmagan.
| # | Jadval | Tashqi kalitlar | Cheklovlar |
|---|---|---|---|
| 1 | categories | parent_id → categories (nullable) | — |
| 2 | products | category_id → categories (restrict) | sku unique, soft delete |
| 3 | warehouses, counterparties | — | code unique; inn char(9), soft delete |
| 4 | stocks, stock_movements | warehouse, product, user | unique(warehouse_id, product_id) |
| 5 | orders, order_items | counterparty, warehouse, created_by; order (cascade) | number unique |
| 6 | invoices, payments | order, counterparty; invoice | number unique, external_id unique nullable |
| 7 | exchange_rates, audit_logs, import_batches | user (nullable) | unique(date, currency) |
php artisan make:model Category -mfs php artisan make:model Product -mfs php artisan make:model Warehouse -mfs php artisan make:model Counterparty -mfs php artisan make:model Stock -m php artisan make:model StockMovement -m php artisan make:model Order -mf php artisan make:model OrderItem -mf php artisan make:model Invoice -m php artisan make:model Payment -m php artisan make:migration add_is_active_to_users_table --table=users
INFO Model [app/Models/Category.php] created successfully. INFO Migration [database/migrations/2026_09_21_100000_create_categories_table.php] created successfully. INFO Factory [database/factories/CategoryFactory.php] created successfully. INFO Seeder [database/seeders/CategorySeeder.php] created successfully.
-mfs — ma’lumotnomalar: migratsiya + fabrika + seeder-m — registrlar: ma’lumot servis orqali yoziladi--table=users — mavjud jadvalni o‘zgartirishSchema::create('orders', function (Blueprint $table) { $table->id(); $table->string('number', 20)->unique(); // BY-2026-000123 $table->foreignId('counterparty_id')->constrained(); $table->foreignId('warehouse_id')->constrained(); $table->string('status', 16)->default('draft')->index(); $table->decimal('total', 14, 2)->default(0); $table->foreignId('created_by')->constrained('users'); $table->timestamps(); }); Schema::create('order_items', function (Blueprint $table) { $table->id(); $table->foreignId('order_id')->constrained()->cascadeOnDelete(); $table->foreignId('product_id')->constrained(); $table->integer('quantity'); $table->decimal('price', 14, 2); $table->decimal('total', 14, 2); });
orders.created_by → users.id order_items.order_id → orders.id ON DELETE CASCADE
constrained('users') — ustun nomi konventsiyaga mos emas — jadvalni aniq ko‘rsatamiz->index() — holat bo‘yicha filtrlash tez bo‘lsincascadeOnDelete() — qoralama buyurtma o‘chirilsa — qatorlari hamchar('currency', 3)->default('UZS') — ISO 4217class Stock extends Model { public $timestamps = false; protected $fillable = ['warehouse_id', 'product_id', 'quantity', 'reserved']; public function product(): BelongsTo { return $this->belongsTo(Product::class)->withTrashed(); } protected function available(): Attribute { return Attribute::make( get: fn () => $this->quantity - $this->reserved, ); } }
$stock->quantity → 120 $stock->reserved → 15 $stock->available → 105
$timestamps = false — jadvalda created_at/updated_at yo‘qwithTrashed() — o‘chirilgan mahsulot qoldig‘i ham ko‘rinsinAttribute::make(get:) — hisoblanadigan available atributidefinition() · holatlar · DatabaseSeeder · boshlang‘ich va test ma’lumotlari
4-qadam. Fabrikalar. Fabrika model uchun haqiqatga o‘xshash soxta ma’lumot yaratadi; testlarda (12-mavzu) va demo ma’lumotlar uchun ishlatiladi. definition() metodi bitta yozuv atributlarini qaytaradi: fake()->unique()->numerify('UN-###') — noyob SKU, fake()->randomElement([...]) — birlik, fake()->numberBetween(1000, 500000) — narx, Category::factory() — bog‘langan model (kerak bo‘lsa avtomatik yaratiladi). Faker o‘zbekcha mahsulot va firma nomlarini bermaydi, shuning uchun nomlar uchun o‘zingizning ro‘yxatingizdan randomElement qiling. Holatlar (states): inactive(), supplier() kabi metodlar $this->state([...]) qaytaradi.
5-qadam. Seederlar. Ikki turdagi ma’lumotni farqlang. Boshlang‘ich (ma’lumotnoma) ma’lumotlari — har bir muhitda bir xil bo‘lishi kerak: omborlar (TSH-1, SAM-1), birinchi admin foydalanuvchi, asosiy kategoriyalar; ular aniq qiymatlar bilan, takroriy ishga tushirishga chidamli (firstOrCreate, updateOrCreate) yoziladi. Demo ma’lumotlari — fabrikalar bilan: 50 ta mahsulot, 20 ta kontragent, qoldiqlar. DatabaseSeeder::run() da $this->call([...]) bilan seederlar tartibda chaqiriladi.
6-qadam. Ishga tushirish. php artisan migrate:fresh --seed — bazani noldan yaratadi va to‘ldiradi; jamoaning har bir a’zosi bir xil demo ma’lumotga ega bo‘ladi. Faqat bitta seeder: php artisan db:seed --class=WarehouseSeeder. Qoldiqlarni seederda yaratishda ham invariantga rioya qiling: reserved ≤ quantity, har bir boshlang‘ich qoldiq uchun stock_movements da in (yoki adjust) yozuvi.
Xatolar: seeder da haqiqiy shaxs ma’lumotlari yoki haqiqiy STIR ishlatish (faqat soxta); fabrikada unique() ni unutish va noyob indeks xatosi; demo seederni production da ishga tushirish (uni app()->isLocal() sharti bilan cheklang); parolni ochiq matnda saqlash (Hash::make yoki 'password' => 'password' + hashed cast).
class ProductFactory extends Factory { public function definition(): array { return [ 'sku' => fake()->unique()->numerify('UN-###'), 'name' => fake()->randomElement(['Un', 'Guruch', 'Shakar']) . ' ' . fake()->numberBetween(1, 50) . ' kg', 'category_id' => Category::factory(), 'unit' => fake()->randomElement(['dona', 'kg', 'quti']), 'price' => fake()->numberBetween(1000, 500000), ]; } public function inactive(): static { return $this->state(['is_active' => false]); } }
Product::factory()->count(3)->make()->pluck('sku')
= ["UN-417", "UN-052", "UN-938"]
Product::factory()->inactive()->create()->is_active → falseunique()->numerify — # — tasodifiy raqam; unique() takrorlamaydiCategory::factory() — kategoriya berilmasa, avtomatik yaratiladiinactive() — holat — testlarda o‘qilishi osonpublic function run(): void { $ombor = ['TSH-1' => 'Toshkent markaziy', 'SAM-1' => 'Samarqand']; foreach ($ombor as $code => $name) { Warehouse::updateOrCreate(['code' => $code], ['name' => $name]); } User::updateOrCreate(['email' => 'admin@omborpro.test'], [ 'name' => 'Administrator', 'password' => Hash::make('password'), ]); if (app()->isLocal()) { $cats = Category::factory()->count(5)->create(); Product::factory()->count(50) ->state(fn () => ['category_id' => $cats->random()->id]) ->create(); Counterparty::factory()->count(20)->create(); } }
INFO Seeding database.
Category::count() → 5
Product::count() → 50
Warehouse::pluck('code') → ["TSH-1", "SAM-1"]isLocal() — demo ma’lumot faqat lokal muhitda$cats->random() — mahsulotlar mavjud 5 kategoriyaga taqsimlanadiphp artisan migrate:fresh --seed php artisan db:seed --class=WarehouseSeeder php artisan model:show Product php artisan tinker --execute='dump(App\Models\Product::count());'
INFO Dropping all tables ............ DONE INFO Running migrations. ... 14 DONE INFO Seeding database. App\Models\Product ... Table: products, Relations: category BelongsTo 50
migrate:fresh --seed — noldan sxema + ma’lumot (faqat lokal)--class — bitta seederni ishga tushirishmodel:show — model ustunlari, turlari va bog‘lanishlariO‘rnatish · resurslar · forma va jadval · kirishni cheklash
7-qadam. O‘rnatish. Ma’lumotnomalarni (kategoriyalar, mahsulotlar, omborlar, kontragentlar) boshqarish uchun tayyor admin panel — Filament 3 (Livewire 3 asosida, Laravel 10/11 bilan ishlaydi, PHP intl kengaytmasini talab qiladi — u 2-amaliyotdagi Dockerfile da bor). O‘rnatish: composer require filament/filament:"^3.2" -W, so‘ng php artisan filament:install --panels (panel /admin manzilida yaratiladi) va php artisan make:filament-user (panelga kiradigan foydalanuvchi). Muqobil: oddiy Blade resurs controllerlari — 6-mavzuda Livewire bilan to‘liq CRUD ekranlarini o‘zimiz yozamiz.
8-qadam. Resurslar. Har bir ma’lumotnoma uchun resurs: php artisan make:filament-resource Product --generate --soft-deletes. --generate jadval ustunlaridan forma va jadvalni avtomatik yaratadi, --soft-deletes — o‘chirilganlarni ko‘rsatish filtri va tiklash amallarini qo‘shadi. Yaratilgan app/Filament/Resources/ProductResource.php faylida formani aniqlashtiring: majburiy maydonlar, sku noyobligi (unique(ignoreRecord: true)), kategoriyani tanlash ro‘yxati (relationship('category', 'name')), narx — numeric()->minValue(0). Jadvalda: qidiruv, saralash, narxni money('UZS') formatida ko‘rsatish.
9-qadam. Kirishni cheklash. Standart holatda lokal muhitda panelga har qanday foydalanuvchi kiradi, production da esa hech kim. User modeli FilamentUser interfeysini amalga oshirib, canAccessPanel(Panel $panel): bool metodida qoidani belgilaydi — hozircha is_active va administrator e-pochtasi bo‘yicha; 5-mavzuda bu admin roliga almashtiriladi. Hujjatlar (buyurtmalar, hisob-fakturalar) uchun admin paneldan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tahrirlashni yoqmang: ular biznes-qoidalar bilan servis orqali o‘zgaradi.
Tekshiruv: http://localhost:8080/admin da kirish, mahsulot yaratish, tahrirlash, soft delete qilish va “Trashed” filtri orqali tiklash ishlaydi; noto‘g‘ri SKU (takroriy) xato xabarini beradi; kategoriyasi bor mahsulotlar bo‘lsa, kategoriyani o‘chirishda baza xatosi (restrict) chiqadi — uni foydalanuvchiga tushunarli xabar bilan ko‘rsatish keyingi mavzularda.
composer require filament/filament:"^3.2" -W php artisan filament:install --panels php artisan make:filament-user php artisan make:filament-resource Category --generate php artisan make:filament-resource Product --generate --soft-deletes php artisan make:filament-resource Counterparty --generate \ --soft-deletes php artisan make:filament-resource Warehouse --generate
What is the ID? › admin INFO Filament panels successfully installed. INFO Success! admin@omborpro.test may now log in at http://localhost:8080/admin/login. INFO Filament resource [App\Filament\Resources\ProductResource] created successfully.
-W — bog‘liq paketlarni ham yangilashga ruxsat--panels — AdminPanelProvider va /admin paneli--generate — jadval ustunlaridan forma va jadval--soft-deletes — o‘chirilganlar filtri, tiklash va butunlay o‘chirishpublic static function form(Form $form): Form { return $form->schema([ TextInput::make('sku')->required()->maxLength(32) ->unique(ignoreRecord: true), TextInput::make('name')->required()->maxLength(255), Select::make('category_id') ->relationship('category', 'name')->required(), Select::make('unit')->required()->options([ 'dona' => 'dona', 'kg' => 'kg', 'litr' => 'litr', 'quti' => 'quti', ]), TextInput::make('price')->numeric()->minValue(0)->required(), TextInput::make('min_stock')->integer()->default(0), Toggle::make('is_active')->default(true), ]); }
/admin/products/create SKU [UN-001] Nomi [...] Kategoriya [▼] Birlik [▼] Narx [15000] Min. qoldiq [0] Faol [✓] [Saqlash]
unique(ignoreRecord: true) — tahrirlashda yozuvning o‘zi hisobga olinmaydirelationship('category', 'name') — kategoriyalar ro‘yxati modeldagi bog‘lanishdannumeric()->minValue(0) — manfiy narx kiritib bo‘lmaydipublic static function table(Table $table): Table { return $table ->columns([ TextColumn::make('sku')->searchable()->sortable(), TextColumn::make('name')->searchable(), TextColumn::make('category.name'), TextColumn::make('price')->money('UZS')->sortable(), IconColumn::make('is_active')->boolean(), ]) ->filters([TrashedFilter::make()]); } // app/Models/User.php (implements FilamentUser) public function canAccessPanel(Panel $panel): bool { return $this->is_active && $this->email === 'admin@omborpro.test'; }
SKU ▲ Nomi Kategoriya Narx Faol UN-001 Un 1-nav 50 kg Un mahsulotlari UZS 15,000.00 ✓ SH-002 Shakar 1 kg Shirinliklar UZS 9,000.00 ✓
money('UZS') — pul formatida ko‘rsatishadmin roliNatija: OmborPro ning asosiy jadvallari migratsiyalar bilan yaratilgan, Eloquent modellari bog‘lanishlar va turlar bilan yozilgan, fabrikalar va seederlar boshlang‘ich hamda demo ma’lumotlarni yaratadi, ma’lumotnomalar admin panel orqali boshqariladi.
Baholash mezonlariphp artisan migrate:fresh --seed toza bazada xatosiz bajariladidecimal(14,2), STIR char(9), sku/number unique, stocks da unique(warehouse_id, product_id)products va counterparties soft delete qilinadi; hujjat jadvallarida soft delete yo‘q$fillable, casts() (jumladan OrderStatus::class) va kamida 8 ta bog‘lanish metodi borunique() bilan, seederlar boshlang‘ich ma’lumotni updateOrCreate bilan yaratadi; demo ma’lumot faqat lokalcanAccessPanel bilan cheklangan📤 Pull Request havolasini topshiring. PR tavsifiga php artisan migrate:fresh --seed chiqishi, php artisan model:show Order natijasi va admin paneldagi mahsulotlar ro‘yxati skrinshotini qo‘shing.
Qanday ishlaydi. Chapdan topshiriqni tanlang, shartni o‘qing va shartdagi imzo bo‘yicha sof PHP funksiya yoki sinf yozing (Laravelsiz). ▶ Sinab ko‘rish — pastdagi chaqiruv ifodasini kodingiz bilan bajaradi (baholanmaydi). ✓ Topshirish — server kodni namunaviy va yashirin testlar bilan tekshiradi; natija o‘qituvchiga ko‘rinadi.