A3

3-amaliy mashg‘ulot · 3-mavzu · 2 soat · Korxona ilovalarini dasturlash

Domen modellari, migratsiyalar va admin panel

Jamoa loyihasi (OmborPro) bosqichi, 5 ta amaliy PHP topshiriq va 3 ta ma’ruzadagi mashq. Yo‘riqnoma bo‘yicha loyihada ishlang, havolani topshiring va PHP topshiriqlarni yeching — server yashirin testlar bilan tekshiradi, o‘qituvchi baho qo‘yadi.

Mashg‘ulot maqsadi

  • Yaratish — OmborPro ning asosiy jadvallari uchun migratsiyalar: tashqi kalitlar, noyob indekslar, soft delete
  • Yozish — Eloquent modellari: $fillable, casts(), bog‘lanishlar, OrderStatus enum cast
  • To‘ldirish — fabrikalar va seederlar orqali boshlang‘ich va test ma’lumotlarini
  • Sozlash — ma’lumotnomalar uchun admin panel (Filament 3)
  • Tekshirish — migrate:fresh --seed bilan sxema va ma’lumotlar to‘liq qayta yaratilishini

1. Domen modellari va migratsiyalar

Yaratish tartibi · make:model -mfs · tashqi kalitlar · bog‘lanishlar

1-qadam. Tartibni rejalang. 1-amaliyotdagi ER-sxemadan foydalaning. Tashqi kalit faqat mavjud jadvalga ko‘rsatishi mumkin, shuning uchun yaratish tartibi: categories → products; warehouses, counterparties; stocks, stock_movements; orders → order_items; invoices → payments; exchange_rates, audit_logs, import_batches. Laravel 12 ning standart users jadvaliga is_active ustunini alohida migratsiya bilan qo‘shing (add_is_active_to_users_table).

2-qadam. Model + migratsiya + fabrika + seeder. Har bir ma’lumotnoma uchun php artisan make:model Product -mfs. Hujjat qatorlari va jurnallar uchun fabrika kerak bo‘lsa -mf. Buyruqlarni yuqoridagi tartibda bajaring — migratsiya fayllari nomidagi vaqt ham shu tartibni oladi. Har bir migratsiyada spec dagi ustunlarni aniq yozing: pul — decimal(14,2), STIR — char(9), sku va hujjat raqamlari — unique, stocks da unique(['warehouse_id', 'product_id']), products va counterparties da softDeletes().

3-qadam. Modellar. Har bir modelda: $fillable, casts() (pul decimal:2, is_active boolean, sana datetime, JSON array, Order.status → OrderStatus::class), bog‘lanishlar (Product::category(), Category::products(), Category::parent() — o‘ziga bog‘lanish, Order::items(), Order::counterparty(), Stock::product(), Invoice::payments()). StockMovement modelida const UPDATED_AT = null;. Stock modelida mavjud qoldiq uchun accessor — available atributi.

Tekshiruv: php artisan migrate:fresh xatosiz; php artisan tinker da Order::with('items.product')->first() ishlaydi; php artisan model:show Product — model ustunlari, turlari va bog‘lanishlarini ko‘rsatadi. Keng tarqalgan xatolar: migratsiya tartibi buzilgan (relation "categories" does not exist), nullable() ni constrained() dan keyin yozish (modifikator ustunga emas, tashqi kalitga tushadi), bog‘lanish metodida qaytish turi yozilmagan.

TARTIB

Migratsiyalar ketma-ketligi va asosiy cheklovlar

#JadvalTashqi kalitlarCheklovlar
1categoriesparent_id → categories (nullable)—
2productscategory_id → categories (restrict)sku unique, soft delete
3warehouses, counterparties—code unique; inn char(9), soft delete
4stocks, stock_movementswarehouse, product, userunique(warehouse_id, product_id)
5orders, order_itemscounterparty, warehouse, created_by; order (cascade)number unique
6invoices, paymentsorder, counterparty; invoicenumber unique, external_id unique nullable
7exchange_rates, audit_logs, import_batchesuser (nullable)unique(date, currency)
2-QADAM

Generatorlar ketma-ketligi

php artisan make:model Category -mfs
php artisan make:model Product -mfs
php artisan make:model Warehouse -mfs
php artisan make:model Counterparty -mfs
php artisan make:model Stock -m
php artisan make:model StockMovement -m
php artisan make:model Order -mf
php artisan make:model OrderItem -mf
php artisan make:model Invoice -m
php artisan make:model Payment -m
php artisan make:migration add_is_active_to_users_table --table=users
▶ Natija
INFO  Model [app/Models/Category.php] created successfully.
INFO  Migration [database/migrations/2026_09_21_100000_create_categories_table.php] created successfully.
INFO  Factory [database/factories/CategoryFactory.php] created successfully.
INFO  Seeder [database/seeders/CategorySeeder.php] created successfully.
  • -mfs — ma’lumotnomalar: migratsiya + fabrika + seeder
  • -m — registrlar: ma’lumot servis orqali yoziladi
  • --table=users — mavjud jadvalni o‘zgartirish
MIGRATSIYA

orders va order_items

Schema::create('orders', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->string('number', 20)->unique();     // BY-2026-000123
    $table->foreignId('counterparty_id')->constrained();
    $table->foreignId('warehouse_id')->constrained();
    $table->string('status', 16)->default('draft')->index();
    $table->decimal('total', 14, 2)->default(0);
    $table->foreignId('created_by')->constrained('users');
    $table->timestamps();
});
Schema::create('order_items', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->foreignId('order_id')->constrained()->cascadeOnDelete();
    $table->foreignId('product_id')->constrained();
    $table->integer('quantity');
    $table->decimal('price', 14, 2);
    $table->decimal('total', 14, 2);
});
▶ Natija
orders.created_by → users.id
order_items.order_id → orders.id ON DELETE CASCADE
  • constrained('users') — ustun nomi konventsiyaga mos emas — jadvalni aniq ko‘rsatamiz
  • ->index() — holat bo‘yicha filtrlash tez bo‘lsin
  • cascadeOnDelete() — qoralama buyurtma o‘chirilsa — qatorlari ham
  • currency — slaydda qisqartirilgan: char('currency', 3)->default('UZS') — ISO 4217
MODEL

Stock — bog‘lanishlar va accessor

class Stock extends Model
{
    public $timestamps = false;
    protected $fillable = ['warehouse_id', 'product_id',
        'quantity', 'reserved'];

    public function product(): BelongsTo
    {
        return $this->belongsTo(Product::class)->withTrashed();
    }
    protected function available(): Attribute
    {
        return Attribute::make(
            get: fn () => $this->quantity - $this->reserved,
        );
    }
}
▶ Natija
$stock->quantity  → 120
$stock->reserved  → 15
$stock->available → 105
  • $timestamps = false — jadvalda created_at/updated_at yo‘q
  • withTrashed() — o‘chirilgan mahsulot qoldig‘i ham ko‘rinsin
  • Attribute::make(get:) — hisoblanadigan available atributi

2. Fabrikalar va seederlar

definition() · holatlar · DatabaseSeeder · boshlang‘ich va test ma’lumotlari

4-qadam. Fabrikalar. Fabrika model uchun haqiqatga o‘xshash soxta ma’lumot yaratadi; testlarda (12-mavzu) va demo ma’lumotlar uchun ishlatiladi. definition() metodi bitta yozuv atributlarini qaytaradi: fake()->unique()->numerify('UN-###') — noyob SKU, fake()->randomElement([...]) — birlik, fake()->numberBetween(1000, 500000) — narx, Category::factory() — bog‘langan model (kerak bo‘lsa avtomatik yaratiladi). Faker o‘zbekcha mahsulot va firma nomlarini bermaydi, shuning uchun nomlar uchun o‘zingizning ro‘yxatingizdan randomElement qiling. Holatlar (states): inactive(), supplier() kabi metodlar $this->state([...]) qaytaradi.

5-qadam. Seederlar. Ikki turdagi ma’lumotni farqlang. Boshlang‘ich (ma’lumotnoma) ma’lumotlari — har bir muhitda bir xil bo‘lishi kerak: omborlar (TSH-1, SAM-1), birinchi admin foydalanuvchi, asosiy kategoriyalar; ular aniq qiymatlar bilan, takroriy ishga tushirishga chidamli (firstOrCreate, updateOrCreate) yoziladi. Demo ma’lumotlari — fabrikalar bilan: 50 ta mahsulot, 20 ta kontragent, qoldiqlar. DatabaseSeeder::run() da $this->call([...]) bilan seederlar tartibda chaqiriladi.

6-qadam. Ishga tushirish. php artisan migrate:fresh --seed — bazani noldan yaratadi va to‘ldiradi; jamoaning har bir a’zosi bir xil demo ma’lumotga ega bo‘ladi. Faqat bitta seeder: php artisan db:seed --class=WarehouseSeeder. Qoldiqlarni seederda yaratishda ham invariantga rioya qiling: reserved ≤ quantity, har bir boshlang‘ich qoldiq uchun stock_movements da in (yoki adjust) yozuvi.

Xatolar: seeder da haqiqiy shaxs ma’lumotlari yoki haqiqiy STIR ishlatish (faqat soxta); fabrikada unique() ni unutish va noyob indeks xatosi; demo seederni production da ishga tushirish (uni app()->isLocal() sharti bilan cheklang); parolni ochiq matnda saqlash (Hash::make yoki 'password' => 'password' + hashed cast).

4-QADAM

ProductFactory va holat

class ProductFactory extends Factory
{
    public function definition(): array
    {
        return [
            'sku' => fake()->unique()->numerify('UN-###'),
            'name' => fake()->randomElement(['Un', 'Guruch', 'Shakar'])
                . ' ' . fake()->numberBetween(1, 50) . ' kg',
            'category_id' => Category::factory(),
            'unit' => fake()->randomElement(['dona', 'kg', 'quti']),
            'price' => fake()->numberBetween(1000, 500000),
        ];
    }
    public function inactive(): static
    {
        return $this->state(['is_active' => false]);
    }
}
▶ Natija
Product::factory()->count(3)->make()->pluck('sku')
= ["UN-417", "UN-052", "UN-938"]
Product::factory()->inactive()->create()->is_active  → false
  • unique()->numerify — # — tasodifiy raqam; unique() takrorlamaydi
  • Category::factory() — kategoriya berilmasa, avtomatik yaratiladi
  • inactive() — holat — testlarda o‘qilishi oson
5-QADAM

DatabaseSeeder

public function run(): void
{
    $ombor = ['TSH-1' => 'Toshkent markaziy', 'SAM-1' => 'Samarqand'];
    foreach ($ombor as $code => $name) {
        Warehouse::updateOrCreate(['code' => $code], ['name' => $name]);
    }
    User::updateOrCreate(['email' => 'admin@omborpro.test'], [
        'name' => 'Administrator',
        'password' => Hash::make('password'),
    ]);
    if (app()->isLocal()) {
        $cats = Category::factory()->count(5)->create();
        Product::factory()->count(50)
            ->state(fn () => ['category_id' => $cats->random()->id])
            ->create();
        Counterparty::factory()->count(20)->create();
    }
}
▶ Natija
INFO  Seeding database.
Category::count()      → 5
Product::count()       → 50
Warehouse::pluck('code') → ["TSH-1", "SAM-1"]
  • updateOrCreate — boshlang‘ich ma’lumot: qayta ishga tushirilsa takrorlanmaydi
  • isLocal() — demo ma’lumot faqat lokal muhitda
  • $cats->random() — mahsulotlar mavjud 5 kategoriyaga taqsimlanadi
  • 'password' — faqat lokal test paroli — productionda boshqa
6-QADAM

Bazani qayta yaratish va tekshirish

php artisan migrate:fresh --seed
php artisan db:seed --class=WarehouseSeeder
php artisan model:show Product
php artisan tinker --execute='dump(App\Models\Product::count());'
▶ Natija
INFO  Dropping all tables ............ DONE
INFO  Running migrations. ... 14 DONE
INFO  Seeding database.
App\Models\Product ... Table: products, Relations: category BelongsTo
50
  • migrate:fresh --seed — noldan sxema + ma’lumot (faqat lokal)
  • --class — bitta seederni ishga tushirish
  • model:show — model ustunlari, turlari va bog‘lanishlari

3. Admin panel (Filament 3)

O‘rnatish · resurslar · forma va jadval · kirishni cheklash

7-qadam. O‘rnatish. Ma’lumotnomalarni (kategoriyalar, mahsulotlar, omborlar, kontragentlar) boshqarish uchun tayyor admin panel — Filament 3 (Livewire 3 asosida, Laravel 10/11 bilan ishlaydi, PHP intl kengaytmasini talab qiladi — u 2-amaliyotdagi Dockerfile da bor). O‘rnatish: composer require filament/filament:"^3.2" -W, so‘ng php artisan filament:install --panels (panel /admin manzilida yaratiladi) va php artisan make:filament-user (panelga kiradigan foydalanuvchi). Muqobil: oddiy Blade resurs controllerlari — 6-mavzuda Livewire bilan to‘liq CRUD ekranlarini o‘zimiz yozamiz.

8-qadam. Resurslar. Har bir ma’lumotnoma uchun resurs: php artisan make:filament-resource Product --generate --soft-deletes. --generate jadval ustunlaridan forma va jadvalni avtomatik yaratadi, --soft-deletes — o‘chirilganlarni ko‘rsatish filtri va tiklash amallarini qo‘shadi. Yaratilgan app/Filament/Resources/ProductResource.php faylida formani aniqlashtiring: majburiy maydonlar, sku noyobligi (unique(ignoreRecord: true)), kategoriyani tanlash ro‘yxati (relationship('category', 'name')), narx — numeric()->minValue(0). Jadvalda: qidiruv, saralash, narxni money('UZS') formatida ko‘rsatish.

9-qadam. Kirishni cheklash. Standart holatda lokal muhitda panelga har qanday foydalanuvchi kiradi, production da esa hech kim. User modeli FilamentUser interfeysini amalga oshirib, canAccessPanel(Panel $panel): bool metodida qoidani belgilaydi — hozircha is_active va administrator e-pochtasi bo‘yicha; 5-mavzuda bu admin roliga almashtiriladi. Hujjatlar (buyurtmalar, hisob-fakturalar) uchun admin paneldan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tahrirlashni yoqmang: ular biznes-qoidalar bilan servis orqali o‘zgaradi.

Tekshiruv: http://localhost:8080/admin da kirish, mahsulot yaratish, tahrirlash, soft delete qilish va “Trashed” filtri orqali tiklash ishlaydi; noto‘g‘ri SKU (takroriy) xato xabarini beradi; kategoriyasi bor mahsulotlar bo‘lsa, kategoriyani o‘chirishda baza xatosi (restrict) chiqadi — uni foydalanuvchiga tushunarli xabar bilan ko‘rsatish keyingi mavzularda.

7–8-QADAM

Filament o‘rnatish va resurs yaratish

composer require filament/filament:"^3.2" -W
php artisan filament:install --panels
php artisan make:filament-user
php artisan make:filament-resource Category --generate
php artisan make:filament-resource Product --generate --soft-deletes
php artisan make:filament-resource Counterparty --generate \
    --soft-deletes
php artisan make:filament-resource Warehouse --generate
▶ Natija
What is the ID? › admin
INFO  Filament panels successfully installed.
INFO  Success! admin@omborpro.test may now log in at http://localhost:8080/admin/login.
INFO  Filament resource [App\Filament\Resources\ProductResource] created successfully.
  • -W — bog‘liq paketlarni ham yangilashga ruxsat
  • --panels — AdminPanelProvider va /admin paneli
  • --generate — jadval ustunlaridan forma va jadval
  • --soft-deletes — o‘chirilganlar filtri, tiklash va butunlay o‘chirish
FORMA

ProductResource::form()

public static function form(Form $form): Form
{
    return $form->schema([
        TextInput::make('sku')->required()->maxLength(32)
            ->unique(ignoreRecord: true),
        TextInput::make('name')->required()->maxLength(255),
        Select::make('category_id')
            ->relationship('category', 'name')->required(),
        Select::make('unit')->required()->options([
            'dona' => 'dona', 'kg' => 'kg',
            'litr' => 'litr', 'quti' => 'quti',
        ]),
        TextInput::make('price')->numeric()->minValue(0)->required(),
        TextInput::make('min_stock')->integer()->default(0),
        Toggle::make('is_active')->default(true),
    ]);
}
▶ Natija
/admin/products/create
  SKU [UN-001]  Nomi [...]  Kategoriya [▼]  Birlik [▼]
  Narx [15000]  Min. qoldiq [0]  Faol [✓]   [Saqlash]
  • unique(ignoreRecord: true) — tahrirlashda yozuvning o‘zi hisobga olinmaydi
  • relationship('category', 'name') — kategoriyalar ro‘yxati modeldagi bog‘lanishdan
  • numeric()->minValue(0) — manfiy narx kiritib bo‘lmaydi
JADVAL VA KIRISH

ProductResource::table() va canAccessPanel

public static function table(Table $table): Table
{
    return $table
        ->columns([
            TextColumn::make('sku')->searchable()->sortable(),
            TextColumn::make('name')->searchable(),
            TextColumn::make('category.name'),
            TextColumn::make('price')->money('UZS')->sortable(),
            IconColumn::make('is_active')->boolean(),
        ])
        ->filters([TrashedFilter::make()]);
}

// app/Models/User.php  (implements FilamentUser)
public function canAccessPanel(Panel $panel): bool
{
    return $this->is_active && $this->email === 'admin@omborpro.test';
}
▶ Natija
SKU ▲   Nomi              Kategoriya        Narx           Faol
UN-001  Un 1-nav 50 kg    Un mahsulotlari   UZS 15,000.00  ✓
SH-002  Shakar 1 kg       Shirinliklar      UZS 9,000.00   ✓
  • category.name — bog‘lanish ustuni — nuqta bilan
  • money('UZS') — pul formatida ko‘rsatish
  • TrashedFilter — soft delete qilinganlarni ko‘rsatish / yashirish
  • canAccessPanel — kim kira olishini model hal qiladi; 5-mavzuda — admin roli

Loyiha bosqichi: natija va topshirish

Natija: OmborPro ning asosiy jadvallari migratsiyalar bilan yaratilgan, Eloquent modellari bog‘lanishlar va turlar bilan yozilgan, fabrikalar va seederlar boshlang‘ich hamda demo ma’lumotlarni yaratadi, ma’lumotnomalar admin panel orqali boshqariladi.

Baholash mezonlari
  • php artisan migrate:fresh --seed toza bazada xatosiz bajariladi
  • Migratsiyalarda pul decimal(14,2), STIR char(9), sku/number unique, stocks da unique(warehouse_id, product_id)
  • products va counterparties soft delete qilinadi; hujjat jadvallarida soft delete yo‘q
  • Modellarda $fillable, casts() (jumladan OrderStatus::class) va kamida 8 ta bog‘lanish metodi bor
  • Fabrikalar unique() bilan, seederlar boshlang‘ich ma’lumotni updateOrCreate bilan yaratadi; demo ma’lumot faqat lokal
  • Admin panelda kategoriyalar, mahsulotlar, omborlar va kontragentlar CRUD i ishlaydi, o‘chirilganlarni tiklash mumkin
  • Panelga kirish canAccessPanel bilan cheklangan
  • O‘zgarishlar Pull Request orqali, migratsiya tartibi PR tavsifida yozilgan

📤 Pull Request havolasini topshiring. PR tavsifiga php artisan migrate:fresh --seed chiqishi, php artisan model:show Order natijasi va admin paneldagi mahsulotlar ro‘yxati skrinshotini qo‘shing.

?

Qanday ishlaydi. Chapdan topshiriqni tanlang, shartni o‘qing va shartdagi imzo bo‘yicha sof PHP funksiya yoki sinf yozing (Laravelsiz). ▶ Sinab ko‘rish — pastdagi chaqiruv ifodasini kodingiz bilan bajaradi (baholanmaydi). ✓ Topshirish — server kodni namunaviy va yashirin testlar bilan tekshiradi; natija o‘qituvchiga ko‘rinadi.

Yechildi 0 / 8
Ball 0

💡 Maslahat

PHP 8.3 kodi · avtomatik saqlanadi