A4

4-amaliy mashg‘ulot · 4-mavzu · 2 soat · Korxona ilovalarini dasturlash

Buyurtma – rezerv – hisob-faktura oqimi

Jamoa loyihasi (OmborPro) bosqichi, 5 ta amaliy PHP topshiriq va 3 ta ma’ruzadagi mashq. Yo‘riqnoma bo‘yicha loyihada ishlang, havolani topshiring va PHP topshiriqlarni yeching — server yashirin testlar bilan tekshiradi, o‘qituvchi baho qo‘yadi.

Mashg‘ulot maqsadi

  • Yozish — StockService: kirim, rezerv, bo‘shatish, jo‘natish — har biri qulf va jurnal bilan
  • Qurish — OrderService da confirm → reserve → invoice → ship va cancel oqimini atomar tranzaksiyalarda
  • Hisoblash — InvoiceService da subtotal, QQS 12 % va jami summani butun tiyinda
  • Himoyalash — invariantlarni domen istisnolari va bazadagi CHECK cheklovi bilan
  • Tekshirish — oqimni Pest testi va jurnal bilan qoldiqni solishtiruvchi SQL so‘rov orqali

1. StockService va ombor harakatlari jurnali

Fayllar · qulflangan qator · harakat yozish · CHECK

1-qadam. Fayllarni yarating. Laravel 12 generatorlari bilan: make:enum (agar 2-mavzuda yaratilmagan bo‘lsa), make:class servislar uchun, make:exception domen istisnolari uchun. InsufficientStockException va InvalidStatusTransitionException ni Exception dan emas, DomainException dan meros qilib o‘zgartiring va konstruktorda kontekstni (mahsulot, so‘ralgan va mavjud miqdor; joriy va so‘ralgan holat) saqlang. 3-mavzuda yaratgan stocks va stock_movements jadvallariga CHECK cheklovlari uchun alohida migratsiya qo‘shing (ma’ruzadagi DB::statement misoli).

2-qadam. Qatorni qulflash. StockService ning barcha o‘zgartiruvchi metodlari xususiy lockRow(int $warehouseId, int $productId) orqali qatorni lockForUpdate() bilan oladi. Kirimda qator hali bo‘lmasligi mumkin — firstOrCreate() bilan yarating, so‘ng qulflab qayta o‘qing. Servis ochiq tranzaksiya ichida chaqirilganini tekshiring: DB::transactionLevel() === 0 bo‘lsa LogicException tashlang — tranzaksiyasiz qulf ma’nosiz ekanini ma’ruzada ko‘rdik. Tranzaksiyani OrderService ochadi, StockService esa unda ishlaydi.

3-qadam. Har bir o‘zgarish — jurnal yozuvi. Xususiy log() metodi StockMovement yaratadi: tur, miqdor, hujjat (getMorphClass() va getKey() — polimorf havola), auth()->id(). stock_movements da faqat created_at bor, shuning uchun modelda const UPDATED_AT = null; yozing. Metodlar: receive() — in, reserve() — reserve, release() — release, ship() — out, adjust() — adjust. Har birida avval invariant tekshiruvi, keyin stocks o‘zgarishi, keyin jurnal — barchasi bitta tranzaksiyada.

4-qadam. Tez tekshiruv. php artisan tinker da DB::transaction(fn () => app(StockService::class)->receive(1, 1, 10, $order)) chaqiring, so‘ng Stock::first() va StockMovement::latest('id')->first() ni ko‘ring. reserve() ni mavjuddan ko‘p miqdor bilan chaqirib, InsufficientStockException chiqishini va jurnalga hech narsa yozilmaganini tasdiqlang.

TERMINAL

Fayllarni generatorlar bilan yaratish

php artisan make:enum Enums/OrderStatus --string
php artisan make:class Services/StockService
php artisan make:class Services/InvoiceService
php artisan make:exception InsufficientStockException
php artisan make:exception InvalidStatusTransitionException
php artisan make:migration add_checks_to_stocks_table
php artisan make:test OrderFlowTest --pest
php artisan migrate
▶ Natija
INFO  Enum [app/Enums/OrderStatus.php] created successfully.
INFO  Class [app/Services/StockService.php] created successfully.
INFO  Exception [app/Exceptions/InsufficientStockException.php] created successfully.
INFO  Test [tests/Feature/OrderFlowTest.php] created successfully.
  • make:enum, make:class — Laravel 11 da qo‘shilgan generatorlar
  • --string — satr qiymatli (backed) enum: enum OrderStatus: string
  • make:exception — yaratilgandan keyin extends DomainException ga o‘zgartiring
STOCKSERVICE

Rezerv va bo‘shatish: qulf → tekshiruv → yozuv

public function reserve(int $warehouseId, int $productId,
    int $qty, Model $doc): void
{
    $stock = $this->lockRow($warehouseId, $productId);
    $available = $stock->quantity - $stock->reserved;
    if ($qty <= 0 || $available < $qty) {
        throw new InsufficientStockException(
            $productId, $qty, $available);
    }
    $stock->increment('reserved', $qty);
    $this->log('reserve', $stock, $qty, $doc);
}
public function release(int $warehouseId, int $productId,
    int $qty, Model $doc): void
{
    $stock = $this->lockRow($warehouseId, $productId);
    // reserved >= qty tekshiruvi, decrement, log('release', ...)
}
▶ Natija
select * from "stocks" where "warehouse_id" = 1 and "product_id" = 7 limit 1 for update
update "stocks" set "reserved" = "reserved" + 4 where "id" = 15
insert into "stock_movements" ("type", "quantity", "document_type", ...) values ('reserve', 4, 'App\Models\Order', ...)
  • lockRow() — where(...)->lockForUpdate()->firstOrFail() — har bir metodda bir xil
  • Model $doc — har qanday hujjat: Order, Invoice, inventarizatsiya akti
  • Tartib — qulf → tekshiruv → stocks → jurnal
  • release() — o‘zingiz yozing: reserved < $qty bo‘lsa — DomainException
JURNAL

Harakat yozish va jo‘natish

private function log(string $type, Stock $stock, int $qty,
    Model $doc): void
{
    StockMovement::create([
        'warehouse_id' => $stock->warehouse_id,
        'product_id' => $stock->product_id,
        'type' => $type,
        'quantity' => $qty,
        'document_type' => $doc->getMorphClass(),
        'document_id' => $doc->getKey(),
        'user_id' => auth()->id(),
    ]);
}
▶ Natija
stock_movements:
 id | type    | qty | document_type    | document_id | user_id
 41 | reserve |   4 | App\Models\Order |         124 |       3
 42 | out     |   4 | App\Models\Order |         124 |       5
  • getMorphClass() — polimorf tur; Relation::enforceMorphMap() bilan qisqa nom (order) berish mumkin
  • auth()->id() — konsol/job da null bo‘lishi mumkin — ustun nullable
  • const UPDATED_AT = null — jadvalda faqat created_at bor
  • ship() — quantity va reserved ni birga kamaytiradi, log('out', ...)
NAZORAT

StockService metodlari va invariantlar

Metodstocks o‘zgarishiJurnalRad etish sharti
receive($w, $p, $n, $doc)quantity += ninn ≤ 0
reserve(...)reserved += nreserven ≤ 0 yoki mavjud < n
release(...)reserved −= nreleasereserved < n
ship(...)quantity −= n, reserved −= noutreserved < n
adjust(...)quantity ± nadjustnatijada quantity < reserved

2. OrderService va InvoiceService: atomar oqim

Holat o‘tishi · rezerv · hisob-faktura · jo‘natish · bekor qilish

5-qadam. Holat o‘tishi. OrderService da xususiy moveTo(Order $order, OrderStatus $to) metodini yozing: canTransitionTo() false bo‘lsa InvalidStatusTransitionException tashlaydi, aks holda update(['status' => $to]). Barcha public metodlar bir xil andozada: DB::transaction(..., attempts: 3) → buyurtmani lockForUpdate() bilan qayta o‘qish → moveTo() → kerakli servislarni chaqirish → buyurtmani qaytarish. Buyurtmani qayta o‘qish muhim: controllerga kelgan $order eskirgan bo‘lishi mumkin.

6-qadam. Rezerv va bekor qilish. reserve() qatorlarni orderBy('product_id') bilan oladi (deadlockdan himoya) va har biri uchun StockService::reserve() ni chaqiradi; birorta qatorda qoldiq yetmasa, butun tranzaksiya ROLLBACK — holat ham confirmed bo‘lib qoladi. cancel() holatni saqlab qo‘yadi ($wasReserved = $order->status === OrderStatus::Reserved), cancelled ga o‘tkazadi va agar rezerv bo‘lgan bo‘lsa, har bir qator uchun release() ni chaqiradi.

7-qadam. Hisob-faktura. InvoiceService::createForOrder() buyurtma jami summasini tiyinga aylantiradi, QQS ni intdiv($subtotal * 12 + 50, 100) bilan hisoblaydi va invoices ga yozadi. Bir buyurtmaga ikkinchi hisob-faktura chiqmasligi uchun ham kodda tekshiruv, ham invoices.order_id da unique indeks bo‘lsin. Raqam HF-2026-000045 formatida: yil va 6 xonali tartib raqami. Raqamni max(id) + 1 bilan olish poyga holatiga olib keladi; PostgreSQL ketma-ketligi (sequence) yoki qulflanadigan hisoblagich qatori ishlating. E’tibor bering: sequence ROLLBACK da qaytmaydi, ya’ni raqamlarda “teshik” qolishi mumkin — fiskal hujjatlar uchun bu muhim bo‘lsa, hisoblagich qatori afzal.

8-qadam. Jo‘natish va controller. ship() faqat invoiced holatdan: har bir qator uchun StockService::ship() (jurnalda out), so‘ng shipped. Controllerda har bir amal uchun alohida marshrut: POST /orders/{order}/confirm, /reserve, /invoice, /ship, /cancel — har biri bitta servis metodini chaqiradi. Domen istisnolari bootstrap/app.php da ma’ruzadagi kabi xabarga aylantiriladi.

ORDERSERVICE

cancel(): holat va rezervni birga qaytarish

public function cancel(Order $order): Order
{
    return DB::transaction(function () use ($order) {
        $order = Order::lockForUpdate()->findOrFail($order->id);
        $wasReserved = $order->status === OrderStatus::Reserved;
        $this->moveTo($order, OrderStatus::Cancelled);

        if ($wasReserved) {
            $items = $order->items()->orderBy('product_id')->get();
            foreach ($items as $item) {
                $this->stock->release($order->warehouse_id,
                    $item->product_id, $item->quantity, $order);
            }
        }
        return $order;
    }, attempts: 3);
}
▶ Natija
BY-2026-000124: reserved → cancelled
stock_movements: release UN-001 × 4, release UN-007 × 2
stocks: reserved 4 → 0, 2 → 0
  • $wasReserved — holat moveTo() dan oldin eslab qolinadi
  • === OrderStatus::Reserved — enum bilan taqqoslash, satr bilan emas
  • shipped bo‘lsa? — moveTo() InvalidStatusTransitionException tashlaydi — hech narsa o‘zgarmaydi
  • orderBy('product_id') — reserve() dagi tartib bilan bir xil
INVOICESERVICE

Hisob-faktura: QQS butun tiyinda

public function createForOrder(Order $order): Invoice
{
    if ($order->invoice()->exists()) {
        throw new DomainException('Hisob-faktura allaqachon bor');
    }
    $subtotal = Money::toTiyin($order->total);
    $vat = intdiv($subtotal * 12 + 50, 100);
    return Invoice::create([
        'number' => $this->nextNumber(),         // HF-2026-000045
        'order_id' => $order->id,
        'counterparty_id' => $order->counterparty_id,
        'issued_at' => now(),
        'due_at' => now()->addDays(10),
        'subtotal' => Money::fromTiyin($subtotal),
        'vat_rate' => 12, 'vat_amount' => Money::fromTiyin($vat),
        'total' => Money::fromTiyin($subtotal + $vat),
    ]);
}
▶ Natija
HF-2026-000045  BY-2026-000124
subtotal  2 650 000.00
QQS 12 %    318 000.00
jami      2 968 000.00 so‘m
  • invoice()->exists() — hasOne munosabati; qo‘shimcha himoya — unique indeks
  • Money::toTiyin() — decimal:2 satridan butun tiyinga
  • intdiv(... + 50, 100) — yarmidan yuqoriga yaxlitlash, float siz
  • nextNumber() — sequence yoki qulflangan hisoblagich — max(id)+1 emas
TINKER

Oqimni qo‘lda sinash

  1. Tayyorlash — $o = Order::factory()->create() + 2 qator; omborga receive() bilan 10 tadan kirim.
  2. Tasdiqlash va rezerv — $s = app(OrderService::class); $s->confirm($o); $s->reserve($o);
  3. Qoldiqni ko‘rish — Stock::all(['product_id', 'quantity', 'reserved']) — reserved oshgan.
  4. Hisob-faktura va jo‘natish — $s->invoice($o); $s->ship($o); — quantity kamaydi, reserved 0.
  5. Taqiqlangan o‘tish — $s->cancel($o) → InvalidStatusTransitionException.
  6. Jurnal — StockMovement::where('document_id', $o->id)->pluck('type') — in, reserve, out.

3. Tekshirish: test va jurnal solishtiruvi

Pest testi · ROLLBACK ni isbotlash · qoldiqni jurnaldan qayta hisoblash

9-qadam. Oqim testi. Testlash 12-mavzuda chuqur o‘rganiladi, lekin biznes-oqim uchun bitta Pest testi hozirdan kerak. tests/Feature/OrderFlowTest.php da test bazasi har test oldidan tozalanishi uchun RefreshDatabase ni ulang (tests/Pest.php da uses(TestCase::class, RefreshDatabase::class)->in('Feature')). Muhim holat — salbiy: qoldiq yetmaganda reserve() istisno tashlashi va hech narsa o‘zgarmasligi (holat, stocks, jurnal). Aynan shu test tranzaksiya to‘g‘ri yozilganini isbotlaydi.

10-qadam. Jurnal va qoldiqni solishtirish. Har bir stocks.quantity jurnal yig‘indisiga teng bo‘lishi kerak: in va adjust qo‘shiladi, out ayiriladi; reserved esa reserve − release − out ga teng. Ma’ruzadagi SQL so‘rovni php artisan tinker da DB::select() bilan yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri psql da ishga tushiring — natija bo‘sh bo‘lishi kerak. Bo‘sh bo‘lmasa, qaysidir kod stocks ni StockService ni chetlab o‘zgartirgan.

11-qadam. Topshirish. Ishni alohida feature/order-flow tarmog‘ida qiling va Pull Request oching. PR tavsifida: amalga oshirilgan o‘tishlar, tinker yoki test natijasi (ekran rasmi), solishtiruv so‘rovining bo‘sh natijasi. Kod tahlilida jamoadoshingiz quyidagilarni tekshiradi: controllerda Stock::/DB:: yo‘q, har bir public servis metodi tranzaksiyada, qulflar tartibli, pul float da emas.

PEST

Salbiy test: qoldiq yetmasa — hech narsa o‘zgarmaydi

it('qoldiq yetmasa rezerv ROLLBACK bo‘ladi', function () {
    $order = Order::factory()
        ->has(OrderItem::factory()->state(['quantity' => 10]), 'items')
        ->create(['status' => OrderStatus::Confirmed]);
    $item = $order->items->first();
    Stock::factory()->create([
        'warehouse_id' => $order->warehouse_id,
        'product_id' => $item->product_id,
        'quantity' => 6, 'reserved' => 0,
    ]);
    expect(fn () => app(OrderService::class)->reserve($order))
        ->toThrow(InsufficientStockException::class);

    expect($order->fresh()->status)->toBe(OrderStatus::Confirmed)
        ->and(Stock::first()->reserved)->toBe(0)
        ->and(StockMovement::count())->toBe(0);
});
▶ Natija
PASS  Tests\Feature\OrderFlowTest
✓ qoldiq yetmasa rezerv ROLLBACK bo‘ladi                 0.21s
Tests:    1 passed (4 assertions)
  • ->has(..., 'items') — fabrika munosabat bilan birga yaratadi
  • toThrow() — closure istisno tashlashini kutadi
  • fresh() — bazadan qayta o‘qish — xotiradagi obyektga ishonmaymiz
  • ->and(...) — bir nechta kutilmani bitta zanjirda
SOLISHTIRUV

stocks va jurnal mos keladimi?

SELECT s.warehouse_id, s.product_id, s.quantity, j.qty
FROM stocks s
LEFT JOIN (
    SELECT warehouse_id, product_id,
           SUM(CASE type WHEN 'in' THEN quantity
                         WHEN 'adjust' THEN quantity
                         WHEN 'out' THEN -quantity
                         ELSE 0 END) AS qty
    FROM stock_movements
    GROUP BY warehouse_id, product_id
) j ON j.warehouse_id = s.warehouse_id
   AND j.product_id = s.product_id
WHERE s.quantity <> COALESCE(j.qty, 0);
▶ Natija
 warehouse_id | product_id | quantity | qty
--------------+------------+----------+-----
(0 rows)
  • CASE type — in, adjust qo‘shiladi, out ayiriladi; reserve/release quantity ga ta’sir qilmaydi
  • LEFT JOIN — jurnalsiz qoldiq qatorlari ham tekshiriladi
  • (0 rows) — kutilgan natija; qator chiqsa — kimdir servisni chetlab o‘tgan
  • reserved — xuddi shunday: reserve − release − out

Loyiha bosqichi: natija va topshirish

Natija: servis qatlamida ishlaydigan buyurtma oqimi (draft → confirmed → reserved → invoiced → shipped, bekor qilish bilan); har bir qoldiq o‘zgarishi qulflangan qatorda, atomar tranzaksiyada bajariladi va ombor harakatlari jurnaliga yoziladi.

Baholash mezonlari
  • OrderService da confirm, reserve, invoice, ship, cancel metodlari bor, har biri DB::transaction ichida
  • Taqiqlangan o‘tish (shipped → cancelled, draft → invoiced) InvalidStatusTransitionException beradi
  • StockService qatorni lockForUpdate() bilan oladi, qatorlar product_id tartibida qulflanadi
  • Qoldiq yetmasa InsufficientStockException, holat va stocks o‘zgarmaydi (Pest testi bilan isbotlangan)
  • Har bir qoldiq o‘zgarishi stock_movements ga hujjat va foydalanuvchi bilan yoziladi; solishtiruv so‘rovi 0 qator qaytaradi
  • Bazada CHECK (reserved >= 0 AND reserved <= quantity) va quantity >= 0 cheklovlari bor
  • Hisob-faktura QQS 12 % bilan butun tiyinda hisoblanadi, bir buyurtmaga bitta hisob-faktura
  • Controllerlarda Stock::, DB:: yoki holat if lari yo‘q — faqat servis chaqiruvi

📤 feature/order-flow tarmog‘idan ochilgan Pull Request havolasi. PR tavsifida: oqimni tinker yoki test bilan sinash natijasi (ekran rasmi), solishtiruv so‘rovining bo‘sh natijasi va jamoadoshingizning kod tahlili izohi bo‘lsin.

?

Qanday ishlaydi. Chapdan topshiriqni tanlang, shartni o‘qing va shartdagi imzo bo‘yicha sof PHP funksiya yoki sinf yozing (Laravelsiz). ▶ Sinab ko‘rish — pastdagi chaqiruv ifodasini kodingiz bilan bajaradi (baholanmaydi). ✓ Topshirish — server kodni namunaviy va yashirin testlar bilan tekshiradi; natija o‘qituvchiga ko‘rinadi.

Yechildi 0 / 8
Ball 0

💡 Maslahat

PHP 8.3 kodi · avtomatik saqlanadi