8-ma’ruza matni · Korxona ilovalarini dasturlash
Form Request · DB cheklovlari · Laravel Excel import · chunking va hisobot · fayllar · oraliq nazorat
Ta’minot bo‘limi 3 000 qatorli Excel fayl yubordi: “mana yangi narxlar”. Uni OmborPro ga qanday kiritasiz? Hozircha javob bermang. Faylda nimalar noto‘g‘ri bo‘lishi mumkinligini o‘ylab ko‘ring.
Import — validatsiya + yaxlitlik + hisobot: har bir qator tekshiriladi, yaroqlilari bo‘laklab (chunk) yoziladi, yaroqsizlari qator raqami va sababi bilan hisobotga tushadi; oxirgi himoya chizig‘i — bazadagi UNIQUE, FOREIGN KEY va CHECK cheklovlari.
prepareForValidation, rules, after, maxsus qoida (ValidationRule)maatwebsite/excel bilan mahsulotlar va kontragentlar importini (WithHeadingRow, WithValidation, SkipsOnFailure)import_batches jadvali va xatolar ro‘yxatiFromQuery, WithHeadings, WithMapping)prepareForValidation · rules · Rule::unique · maxsus qoida · after · validated()
Validatsiya — tizimga kirayotgan ma’lumotni biznes-qoidalar bilan solishtirish. U chegarada bajariladi: veb-forma, API so‘rovi, import fayli — qayerdan kelmasin, servis qatlamiga faqat tekshirilgan ma’lumot o‘tadi. “Korxona ilovalari interfeysi” mavzusida formalar uchun validatsiyani ko‘rdik; bugun uni tizimli qilamiz: qoidalar bitta joyda (Form Request), ular qayta ishlatiladi (forma, API, import) va bazadagi cheklovlar bilan to‘ldiriladi.
Form Request (php artisan make:request StoreProductRequest) hayot sikli: authorize() — ruxsat (5-mavzudagi Policy: $this->user()->can('create', Product::class)), prepareForValidation() — ma’lumotni normallashtirish (SKU ni katta harfga, telefon raqamidan bo‘sh joylarni olib tashlash), rules() — qoidalar, after() — bir nechta maydonga bog‘liq qo‘shimcha tekshiruvlar, messages() va attributes() — o‘zbekcha xabarlar. Xato bo‘lsa, Laravel controllerga umuman kirmaydi: veb uchun oldingi sahifaga xatolar bilan qaytaradi, JSON so‘rov uchun 422 beradi. Controller esa $request->validated() yoki $request->safe()->only([...]) dan foydalanadi.
Korxona ma’lumotlari uchun tez-tez ishlatiladigan qoidalar: required, nullable, sometimes; string|max:255; integer|min:0 (miqdor); numeric + decimal:0,2 (pul — ko‘pi bilan 2 xona); digits:9 (STIR); regex:/^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$/ (SKU); Rule::in([...]) (birlik, kontragent turi); exists:categories,id (bog‘liq yozuv mavjud); Rule::unique('products', 'sku')->ignore($product) (tahrirlashda o‘zini hisobga olmaslik); date, after_or_equal:issued_at (to‘lov muddati); massivlar uchun items.*.quantity. Muhim tuzoq: regex ichida | bo‘lsa, qoidalarni satr emas, massiv ko‘rinishida yozing.
Qayta ishlatiladigan murakkab qoida — alohida sinf: php artisan make:rule Inn ValidationRule interfeysini amalga oshiradi va validate(string $attribute, mixed $value, Closure $fail): void metodida $fail('...') chaqiradi. Bir nechta maydonga bog‘liq qoidalar (masalan, type = customer bo‘lsa telefon majburiy) uchun required_if:type,customer yoki Form Request dagi after() metodidan foydalaniladi: u closure lar ro‘yxatini qaytaradi va ular ichida $validator->errors()->add('phone', '...') yoziladi.
Validatsiya biznes-invariantni almashtirmaydi. “Rezerv faqat mavjud qoldiq yetarli bo‘lsa” — bu StockService ning ishi, chunki qoldiq validatsiyadan keyin, tranzaksiya ichida o‘zgarishi mumkin. Form Request shakl va formatni tekshiradi, servis holatni, baza esa ikkalasi ham o‘tkazib yuborgan narsani ushlaydi. Keyingi bo‘limda shu uch qavatli himoyani ko‘ramiz.
// class StoreProductRequest extends FormRequest protected function prepareForValidation(): void { $this->merge(['sku' => strtoupper(trim((string) $this->sku))]); } public function rules(): array { return [ 'sku' => ['required', 'regex:/^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$/', Rule::unique('products')->ignore($this->product)], 'name' => ['required', 'string', 'max:255'], 'category_id' => ['required', 'exists:categories,id'], 'unit' => ['required', Rule::in(Product::UNITS)], 'price' => ['required', 'numeric', 'decimal:0,2', 'min:0'], 'min_stock' => ['nullable', 'integer', 'min:0'], ]; }
POST /products sku=" un-001 ", price="12.345"
→ sku "UN-001" ga normallandi
→ 302 back, errors: price — “2 ta o‘nli xonadan oshmasin”
(JSON so‘rovda: 422 {"errors": {"price": [...]}})prepareForValidation() — qoidalardan OLDIN: bo‘sh joy va kichik harf muammosi yo‘qoladiregex:/.../ massivda — satr ko‘rinishida | bo‘lsa qoidalar bo‘linib ketadiRule::unique('products') — ustun nomi maydon nomidan olinadi (sku); ignore($this->product) — update da o‘zi bilan to‘qnashmaydiProduct::UNITS — ['dona', 'kg', 'litr', 'quti'] — modeldagi konstanta, bitta manbadecimal:0,2 — pul ko‘pi bilan 2 xona; numeric bilan birga min:0 son sifatida tekshiriladinamespace App\Rules; use Closure; use Illuminate\Contracts\Validation\ValidationRule; class Inn implements ValidationRule { public function validate( string $attribute, mixed $value, Closure $fail ): void { if (! is_string($value) || ! preg_match('/^\d{9}$/', $value)) { $fail(':attribute 9 ta raqamdan iborat bo‘lishi kerak.'); } } } // 'inn' => ['required', new Inn(), // Rule::unique('counterparties', 'inn')],
$ php artisan make:rule Inn INFO Rule [app/Rules/Inn.php] created successfully. inn = "30512345" → “STIR 9 ta raqamdan iborat bo‘lishi kerak.”
make:rule Inn — app/Rules/Inn.php — ValidationRule shabloni$fail(...) — xato xabari; :attribute o‘rniga maydon nomi qo‘yiladiis_string($value) — massiv yoki son yuborilsa ham xavfsiznew Inn() — qoida obyekti boshqa qoidalar bilan bir massivdafunction normalize(array $r): array { $r['sku'] = strtoupper(strtr(trim($r['sku'] ?? ''), ' _', '--')); $r['name'] = trim(preg_replace('/\s+/', ' ', $r['name'] ?? '')); return $r; } function errors(array $r): string { $money = '/^\d+(\.\d{1,2})?$/'; $e = []; if (!preg_match('/^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$/', $r['sku'])) $e[] = 'sku'; if ($r['name'] === '') $e[] = 'name'; if (!preg_match($money, $r['price'] ?? '')) $e[] = 'price'; return '[' . implode(',', $e) . ']'; } $a = normalize(['sku' => 'un 001', 'name' => 'Un 1', 'price' => '9']); echo json_encode($a), ' → ', errors($a), PHP_EOL; echo errors(normalize(['sku' => 'UN1', 'price' => '-5'])), PHP_EOL;
{"sku":"UN-001","name":"Un 1","price":"9"} → []
[sku,name,price]strtr(..., ' _', '--') — bo‘sh joy va _ → -: un 001 → UN-001preg_replace('/\s+/', ' ') — nom ichidagi ortiqcha bo‘sh joylar bitta bo‘ladi'/^\d+(\.\d{1,2})?$/' — narx: manfiy emas, ko‘pi bilan 2 xona; -5 o‘tmaydiprepareForValidation kabi| Maydon | Qoidalar | Izoh |
|---|---|---|
sku | required, regex, Rule::unique()->ignore() | normallash prepareForValidation da |
price, total | numeric, decimal:0,2, min:0 | pul — float emas, decimal |
inn | required, new Inn(), unique | 9 raqam, kontragentlar orasida yagona |
type | Rule::in(['customer', 'supplier', 'both']) | kontragent turi |
phone | required_if:type,customer, regex:/^\+998\d{9}$/ | mijoz uchun majburiy |
items.*.product_id | required, distinct, exists:products,id | buyurtma qatorlari |
due_at | date, after_or_equal:issued_at | to‘lov muddati |
file | file, mimes:xlsx,csv, max:10240 | max — kilobaytda |
required + nullable farqi: nullable — maydon bo‘lishi mumkin, lekin null ga ruxsat; sometimes — faqat kelganda tekshir.prepareForValidation() qachon bajariladi va unda nima qilinadi?Qoidalardan oldin; ma’lumot normallashtiriladi: trim, katta harf, telefon formati va h.k.
regex qoidasi bor bo‘lsa, qoidalarni massiv ko‘rinishida yozish kerak?Satr ko‘rinishida qoidalar | bo‘yicha bo‘linadi; regex ichidagi | qoidani buzadi.
Qoldiq validatsiyadan keyin o‘zgarishi mumkin; tekshiruv tranzaksiya ichida, StockService da bo‘lishi kerak.
Uch qavatli himoya · UNIQUE · FOREIGN KEY · CHECK · poyga holati · UniqueConstraintViolationException
Ma’lumotlar yaxlitligi (data integrity) — bazadagi ma’lumot har doim biznes-qoidalarga mos bo‘lishi: SKU takrorlanmaydi, buyurtma qatori mavjud mahsulotga ishora qiladi, mavjud qoldiq manfiy emas, to‘langan summa hisob-faktura summasidan oshmaydi. Bu kafolatni faqat ilova kodiga ishonib berib bo‘lmaydi: ma’lumot import skripti, artisan buyrug‘i, qo‘lda yozilgan SQL, kelajakdagi boshqa servis orqali ham kirishi mumkin. Shuning uchun himoya uch qavatli: Form Request (format), servis (holat va invariant), baza (oxirgi, aylanib o‘tib bo‘lmaydigan chiziq).
Bazadagi cheklovlar turlari. NOT NULL — majburiy ustun. UNIQUE — products.sku, counterparties.inn, stocks(warehouse_id, product_id), payments.external_id (to‘lov tizimidan takroriy xabar ikki marta yozilmasin). FOREIGN KEY — order_items.product_id → products.id; restrictOnDelete() bilan hujjatda ishlatilgan mahsulotni o‘chirib bo‘lmaydi (shuning uchun mahsulotlar soft delete qilinadi). CHECK — qatordagi shart: reserved >= 0 AND quantity >= reserved, price >= 0, paid_amount BETWEEN 0 AND total. Laravel schema builder da CHECK uchun maxsus metod yo‘q, shuning uchun PostgreSQL da u migratsiyada DB::statement('ALTER TABLE ... ADD CONSTRAINT ... CHECK (...)') bilan qo‘shiladi.
Poyga holati (race condition) — validatsiya nima uchun yetarli emasligining klassik misoli. Ikki menejer bir vaqtda UN-050 SKU li mahsulot yaratadi: ikkala so‘rovda unique:products,sku tekshiruvi “band emas” deydi (hali hech kim yozmagan), keyin ikkalasi ham INSERT qiladi. UNIQUE indeks bo‘lmasa — ikkita bir xil SKU, bo‘lsa — ikkinchi INSERT xato beradi. Laravel 12 da bu xato Illuminate\Database\UniqueConstraintViolationException sifatida keladi: uni ushlab, foydalanuvchiga 500 o‘rniga tushunarli validatsiya xabari qaytarish mumkin (ValidationException::withMessages([...])).
Validatsiya va baza qoidalari bir xil bo‘lishi kerak, aks holda foydalanuvchi tushunarsiz 500 oladi. Misol: Form Request da Rule::unique('products', 'sku')->withoutTrashed() yozilgan (o‘chirilganlarni hisobga olma), bazadagi UNIQUE indeks esa barcha qatorlarni, jumladan deleted_at li qatorlarni ham qamraydi. Natija: validatsiya o‘tadi, INSERT yiqiladi. Yechim — yoki ikkalasini ham bir xil qilish, yoki PostgreSQL da qisman indeks (CREATE UNIQUE INDEX ... WHERE deleted_at IS NULL).
Yaxlitlik tranzaksiyalar bilan birga ishlaydi (4-mavzu): bir nechta jadvalga yozish (stocks va stock_movements) bitta DB::transaction() ichida bo‘ladi; CHECK cheklovi buzilsa, butun tranzaksiya bekor qilinadi va qisman yozilgan ma’lumot qolmaydi. Importda ham shunday: har bir bo‘lak (chunk) o‘z tranzaksiyasida yoziladi — bitta qator bazani buzsa, faqat shu bo‘lak qaytariladi.
decimal:0,2, exists. Foydalanuvchiga chiroyli xabar.UNIQUE, FOREIGN KEY, CHECK, NOT NULL. Har qanday yo‘l bilan kelgan ma’lumotni ushlaydi.return new class extends Migration { public function up(): void { DB::statement('ALTER TABLE stocks ADD CONSTRAINT chk_stock CHECK (reserved >= 0 AND quantity >= reserved)'); DB::statement('ALTER TABLE products ADD CONSTRAINT chk_price CHECK (price >= 0)'); DB::statement('ALTER TABLE invoices ADD CONSTRAINT chk_paid CHECK (paid_amount BETWEEN 0 AND total)'); } public function down(): void { DB::statement('ALTER TABLE stocks DROP CONSTRAINT chk_stock'); DB::statement('ALTER TABLE products DROP CONSTRAINT chk_price'); DB::statement('ALTER TABLE invoices DROP CONSTRAINT chk_paid'); } };
UPDATE stocks SET reserved = 12 WHERE id = 5; -- quantity = 10 ERROR: new row for relation "stocks" violates check constraint "chk_stock" DETAIL: Failing row contains (5, 1, 15, 10, 12).
quantity >= reserved — mavjud qoldiq = quantity − reserved ≥ 0 — invariant bazadaDB::statement — Laravel Blueprint da CHECK metodi yo‘q — xom SQLdown() — har bir cheklov qaytarib olinadigan bo‘lsinpublic function store(StoreProductRequest $request) { try { $product = Product::create($request->validated()); } catch (UniqueConstraintViolationException $e) { // validatsiyadan o‘tdi, lekin parallel so‘rov ulgurdi throw ValidationException::withMessages([ 'sku' => 'Bu SKU bilan mahsulot hozirgina yaratildi.', ]); } return redirect()->route('products.show', $product) ->with('status', 'Mahsulot qo‘shildi'); }
So‘rov A: unique ✓ → INSERT ✓ → 302 products/51
So‘rov B: unique ✓ → INSERT ✗ (23505 unique_violation)
→ 302 back, errors.sku: “Bu SKU bilan mahsulot hozirgina yaratildi.”QueryException ning aniq turiValidationException::withMessages — 500 o‘rniga oddiy validatsiya xatosi (veb — redirect, API — 422)Har bir xatoni uni birinchi bo‘lib to‘xtatishi kerak bo‘lgan qavatga joylang.
price maydoni bo‘sh yuborildi — Majburiy maydon — required.UN001 (chiziqcha yo‘q) — Format — regex qoidasi.new Inn() qoidasi.StockService tranzaksiya ichida tekshiradi.shipped buyurtmani bekor qilish — Holat mashinasi — InvalidStatusTransitionException.InvoiceService qoidasi (bazada CHECK ham zaxira).FOREIGN KEY ... ON DELETE RESTRICT.reserved manfiy bo‘ldi — CHECK (reserved >= 0 ...) — oxirgi himoya.unique:products,sku validatsiya qoidasi bo‘lsa ham bazada UNIQUE indeks kerak?Parallel so‘rovlarda (poyga holati) ikkalasi ham validatsiyadan o‘tadi; faqat indeks ikkinchisini to‘xtatadi.
DB::statement('ALTER TABLE ... ADD CONSTRAINT nom CHECK (...)'), down() da DROP CONSTRAINT.
withoutTrashed() li unique qoidasi va oddiy UNIQUE indeks birga qanday muammo tug‘diradi?Validatsiya o‘chirilgan qatorni e’tiborsiz qoldiradi, indeks esa hisobga oladi — INSERT 500 bilan yiqiladi.
Laravel Excel concerns · WithHeadingRow · WithValidation · SkipsOnFailure · CSV xususiyatlari
Korxonada ma’lumotlarning katta qismi Excel da yashaydi: yetkazib beruvchining narx varag‘i, eski tizimdan eksport, 1C dan kontragentlar ro‘yxati. Ularni qo‘lda kiritish — soatlab vaqt va xatolar. Laravel Excel (maatwebsite/excel, 3.1) PhpSpreadsheet ustiga qurilgan paket: XLSX, XLS, CSV, ODS fayllarni o‘qiydi va yozadi. Import sinfi php artisan make:import ProductsImport --model=Product bilan yaratiladi va kerakli imkoniyatlar concern interfeyslari orqali qo‘shiladi.
Asosiy concern lar: ToModel — har bir qatordan model yasash (model(array $row)); ToCollection — qatorlarni to‘plam sifatida o‘zingiz qayta ishlash (masalan, servis orqali upsert); WithHeadingRow — birinchi qatordagi sarlavhalar kalit bo‘ladi va slug ko‘rinishiga keltiriladi (Min qoldiq → min_qoldiq); WithValidation — rules() dagi Laravel qoidalari har bir qatorga qo‘llanadi; SkipsOnFailure + SkipsFailures trait — xato qatorlar o‘tkazib yuboriladi va $import->failures() da yig‘iladi; WithChunkReading — fayl bo‘laklab o‘qiladi; WithBatchInserts — modellar guruhlab INSERT qilinadi; WithUpserts — uniqueBy() ustuni bo‘yicha mavjudini yangilaydi. Importable trait (new ProductsImport)->import($path) yozish imkonini beradi.
Failure obyekti hisobot uchun hamma narsani beradi: row() — Excel dagi qator raqami (sarlavha 1-qator, ma’lumot 2-dan), attribute() — ustun kaliti, errors() — xabarlar massivi, values() — qatorning asl qiymatlari. WithValidation da ham prepareForValidation($data, $index) metodi bor — SKU ni katta harfga o‘tkazish, narxdan bo‘sh joylarni olib tashlash shu yerda. Diqqat: unique:products,sku faqat bazani tekshiradi; faylning o‘zidagi takrorlar uchun alohida tekshiruv kerak.
CSV ning o‘z tuzoqlari bor. O‘zbek/rus mintaqa sozlamalaridagi Excel CSV ni ko‘pincha ; bilan saqlaydi (vergul o‘nli kasr ajratuvchisi bo‘lgani uchun) — WithCustomCsvSettings da 'delimiter' => ';'. Kodlash: UTF-8 bo‘lmasa (masalan, Windows-1251), harflar buziladi — input_encoding sozlamasi. Sonlar 385 000,50 ko‘rinishida kelishi mumkin — normallashtirish kerak. Excel sanalarni seriya raqami (46000) sifatida saqlaydi — PhpOffice\PhpSpreadsheet\Shared\Date::excelToDateTimeObject() bilan o‘giriladi. Eng yaxshi amaliyot — foydalanuvchiga tayyor shablon fayl berish: aniq ustun nomlari, namunaviy qator va izohlar.
| Concern | Nima beradi | Metod / trait |
|---|---|---|
ToModel | har bir qator → Eloquent model | model(array $row) |
ToCollection | qatorlarni o‘zingiz qayta ishlaysiz | collection(Collection $rows) |
WithHeadingRow | sarlavhalar kalit bo‘ladi (slug) | headingRow(): int (ixtiyoriy) |
WithValidation | har qatorga Laravel qoidalari | rules(), prepareForValidation() |
SkipsOnFailure | xato qatorlar o‘tkaziladi, yig‘iladi | SkipsFailures → failures() |
WithChunkReading | fayl bo‘laklab o‘qiladi | chunkSize(): int |
WithBatchInserts | guruhlab INSERT | batchSize(): int |
WithUpserts | mavjud bo‘lsa yangilash | uniqueBy() — 'sku' |
SkipsOnFailure bo‘lmasa, birinchi yaroqsiz qatorda ValidationException tashlanadi va import to‘xtaydi.class ProductsImport implements ToModel, WithHeadingRow, WithValidation, SkipsOnFailure, WithChunkReading { use Importable, SkipsFailures; public int $okRows = 0; public function model(array $row): ?Product { $this->okRows++; // faqat validatsiyadan o‘tganlar return new Product([ 'sku' => strtoupper(trim($row['sku'])), 'name' => $row['nomi'], 'unit' => $row['birlik'], 'price' => $row['narx'], 'category_id' => $row['kategoriya_id'], ]); } public function chunkSize(): int { return 1000; } }
Shablon: | sku | nomi | kategoriya_id | birlik | narx | min_qoldiq |
$row = ['sku' => 'UN-001', 'nomi' => 'Un oliy nav, 50 kg',
'kategoriya_id' => 3, 'birlik' => 'dona', 'narx' => 385000, ...]$row['nomi'] — ustun raqami emas, sarlavha nomifailures() to‘plamiga tushadimodel() — faqat qoidalardan o‘tgan qatorlar uchun chaqiriladichunkSize() — fayl 1000 qatorlik bo‘laklarda o‘qiladi — xotira tejaladipublic function prepareForValidation(array $data, int $index): array { $data['sku'] = strtoupper(trim((string) ($data['sku'] ?? ''))); $data['narx'] = str_replace([' ', ','], ['', '.'], (string) ($data['narx'] ?? '')); return $data; } public function rules(): array { return [ 'sku' => ['required', 'regex:/^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$/', 'unique:products,sku'], 'nomi' => ['required', 'string', 'max:255'], 'birlik' => ['required', 'in:dona,kg,litr,quti'], 'narx' => ['required', 'numeric', 'min:0'], 'kategoriya_id' => ['required', 'exists:categories,id'], ]; }
Failure: row() = 7, attribute() = 'narx',
errors() = ['The narx field must be a number.'],
values() = ['sku' => 'SH-010', 'narx' => 'kelishilgan', ...]prepareForValidation($data, $index) — Laravel Excel dagi qator darajasidagi normallash'unique:products,sku' — faqat bazaga nisbatan; fayl ichidagi takror alohidacustomValidationMessages() — o‘zbekcha xabarlar uchun qo‘shimcha metod<?php $csv = "sku;nomi;narx\nUN-001;Un oliy nav;385 000\n" . "SH-010;\"Shakar; 1 kg\";14 500,50\n"; $lines = array_values(array_filter(explode("\n", $csv))); $head = str_getcsv(array_shift($lines), ';', '"', ''); foreach ($lines as $i => $line) { $row = array_combine($head, str_getcsv($line, ';', '"', '')); $row['narx'] = str_replace([' ', ','], ['', '.'], $row['narx']); printf("%d-qator: %s | %s | %s\n", $i + 2, $row['sku'], $row['nomi'], $row['narx']); }
2-qator: UN-001 | Un oliy nav | 385000 3-qator: SH-010 | Shakar; 1 kg | 14500.50
str_getcsv(..., ';') — ajratuvchi ;; qo‘shtirnoq ichidagi ; maydon qismiarray_combine($head, ...) — sarlavha → kalit, xuddi WithHeadingRow kabi$i + 2 — Excel qator raqami: sarlavha 1-qator, ma’lumot 2-danToModel va ToCollection concern larining farqi nimada?ToModel har qatordan model yasaydi; ToCollection qatorlarni to‘plam sifatida beradi — qayta ishlashni o‘zingiz yozasiz.
Failure obyektidan hisobot uchun qanday ma’lumotlarni olamiz?row() (qator raqami), attribute() (ustun), errors() (xabarlar), values() (asl qiymatlar).
Ajratuvchi ; bo‘lishi va kodlash (UTF-8 emas); shuningdek 385 000,50 kabi son formati.
Xotira va vaqt · chunkById · upsert · import_batches · FromQuery eksport · CSV va BOM
50 000 qatorli faylni bir urinishda xotiraga yuklash PHP ning memory_limit (odatda 128–256 MB) chegarasiga tez yetadi, bitta katta tranzaksiya esa jadvalni uzoq bloklaydi. Chunking — ishni bo‘laklarga bo‘lish: fayl 1000 qatorlab o‘qiladi (WithChunkReading), modellar 500 tadan yoziladi (WithBatchInserts), har bir bo‘lak o‘z tranzaksiyasida. Juda katta importlarni foydalanuvchi so‘rovi ichida emas, fonda bajarish kerak — ShouldQueue bilan har bir bo‘lak alohida vazifaga aylanadi; navbatlar 10-mavzuda batafsil.
Bazadan o‘qishda ham xuddi shu tamoyil. Product::all() butun jadvalni xotiraga oladi. chunkById(1000, fn ($products) => ...) WHERE id > ? ORDER BY id LIMIT 1000 so‘rovlari bilan yuradi; lazyById() xuddi shuni generator ko‘rinishida beradi; cursor() bitta so‘rov bilan yozuvlarni birma-bir oladi. Klassik xato: chunk() (OFFSET bilan) ichida shu filtr ustunini o‘zgartirish — masalan, where('is_active', false)->chunk(...) ichida is_active = true qilish yozuvlarning yarmini o‘tkazib yuboradi. Bunday holda doim chunkById() ishlatiladi.
Mavjud yozuvlarni yangilash uchun Product::upsert($rows, ['sku'], ['name', 'price', 'updated_at']) — bitta so‘rovda INSERT ... ON CONFLICT (sku) DO UPDATE bajaradi; buning uchun sku da UNIQUE indeks shart. PostgreSQL bitta upsert ichida bir qatorni ikki marta yangilay olmaydi — fayldagi takroriy SKU lar oldindan aniqlanishi kerak. Upsert model hodisalarini (events, observer) ishga tushirmaydi, shuning uchun audit jurnaliga yozish (5-mavzu) alohida qilinadi.
Validatsiya hisoboti — import natijasini foydalanuvchiga va auditga saqlash. import_batches jadvali: file_path, status (processing, done, failed), total_rows, ok_rows, failed_rows, errors (json: [{row, field, message, value}]), user_id. Foydalanuvchi ekranda “2 340 dan 2 312 qator yuklandi, 28 qatorda xato” ni va xatolar jadvalini ko‘radi, xatolarni Excel da yuklab olib, tuzatib, faqat shu qatorlarni qayta yuboradi. Qisman import (yaroqlilarini yozish) yoki “hammasi yoki hech narsa” — biznes qarori; narx varag‘i uchun ko‘pincha ikkinchisi tanlanadi, katalog to‘ldirish uchun birinchisi.
Eksport — teskari yo‘nalish: php artisan make:export ProductsExport --model=Product. FromQuery so‘rovni avtomatik bo‘laklab bajaradi (katta jadvallar uchun FromCollection dan afzal), WithHeadings sarlavha qatorini, WithMapping har bir model uchun ustunlarni beradi, ShouldAutoSize ustun kengligini moslaydi. Controllerda return Excel::download(new ProductsExport, 'mahsulotlar.xlsx');; CSV uchun uchinchi argument \Maatwebsite\Excel\Excel::CSV. Excel UTF-8 CSV dagi o‘, g‘ harflarini to‘g‘ri ochishi uchun config/excel.php da exports.csv.use_bom ni true qiling.
<?php $okRows = 7; // model() chaqirilgan qatorlar $failures = [ ['row' => 4, 'field' => 'sku', 'message' => 'SKU band'], ['row' => 4, 'field' => 'narx', 'message' => 'Narx son emas'], ['row' => 9, 'field' => 'birlik', 'message' => 'Birlik noto‘g‘ri'], ]; $failed = count(array_unique(array_column($failures, 'row'))); $report = [ 'total_rows' => $okRows + $failed, 'ok_rows' => $okRows, 'failed_rows' => $failed, ]; echo json_encode($report), PHP_EOL; foreach ($failures as $f) { printf("%d-qator, %s: %s\n", $f['row'], $f['field'], $f['message']); }
{"total_rows":9,"ok_rows":7,"failed_rows":2}
4-qator, sku: SKU band
4-qator, narx: Narx son emas
9-qator, birlik: Birlik noto‘g‘riarray_unique(array_column(...)) — bitta qatorda bir nechta xato — qator bir marta sanaladitotal = ok + failed — bo‘sh qatorlar hisobga kirmaydiimport_batches.errors ga yoziladipublic function store(Request $request) { $request->validate(['file' => 'required|file|mimes:xlsx,csv,txt']); $path = $request->file('file')->store('imports'); $import = new ProductsImport(); Excel::import($import, $path); $errors = $import->failures()->map(fn (Failure $f) => [ 'row' => $f->row(), 'field' => $f->attribute(), 'message' => $f->errors()[0], ])->values(); $failed = $errors->pluck('row')->unique()->count(); $batch = ImportBatch::create([ 'file_path' => $path, 'status' => 'done', 'errors' => $errors, 'ok_rows' => $import->okRows, 'failed_rows' => $failed, 'total_rows' => $import->okRows + $failed, 'user_id' => $request->user()->id]); return redirect()->route('imports.show', $batch); }
→ 302 /imports/17 Import #17: 2 312 / 2 340 qator yuklandi, 28 qatorda xato [Xatolarni Excel da yuklab olish]
store('imports') — fayl tasodifiy nom bilan local diskka — keyin qayta tekshirish uchunExcel::import($import, $path) — standart diskdagi faylni o‘qiydi$import->failures() — Failure obyektlari to‘plami → json hisobotImportBatch::create — errors ustuni modelda array cast — json bo‘lib saqlanadiclass ProductsExport implements FromQuery, WithHeadings, WithMapping { public function query() { return Product::query()->with('category')->orderBy('sku'); } public function headings(): array { return ['SKU', 'Nomi', 'Kategoriya', 'Birlik', 'Narx (so‘m)']; } public function map($product): array { return [$product->sku, $product->name, $product->category?->name, $product->unit, $product->price]; } }
return Excel::download(new ProductsExport(), 'mahsulotlar.xlsx');
return Excel::download(new ProductsExport(), 'mahsulotlar.csv',
\Maatwebsite\Excel\Excel::CSV);
→ Content-Disposition: attachment; filename=mahsulotlar.xlsxexports.chunk_size) bajariladi — xotira tejaladiwith('category') — har bir qator uchun alohida so‘rov (N+1) bo‘lmaydiWithMapping::map() — ustunlar tartibi va formati — sarlavhalar bilan bir xilProduct::all()->each(...) — butun jadval xotiradachunk() ichida filtr ustunini o‘zgartirish — yozuvlar o‘tib ketadiupsert — PostgreSQL xatosichunkById(1000, ...), lazyById(), cursor()WithChunkReading + WithBatchInserts importdachunk() emas, chunkById() ishlatiladi?chunk() OFFSET bilan ishlaydi; yozuvlar filtrdan chiqib ketsa, sahifalar siljiydi va yarmi o‘tkazib yuboriladi. chunkById id > ? bilan barqaror.
import_batches jadvalida qaysi ustunlar bor va ular nima uchun kerak?file_path, status, total_rows, ok_rows, failed_rows, errors, user_id — natija, xatolar ro‘yxati va kim yuklagani.
FromQuery nima uchun FromCollection dan afzal?FromQuery so‘rovni bo‘laklab bajaradi; FromCollection hamma yozuvlarni birdan xotiraga oladi.
Storage facade · disklar · store va download · polimorf attachments · xavfsizlik
Hujjatlarga fayl biriktirish — korxona ilovasining kundalik talabi: buyurtmaga mijozning imzolangan buyurtma xati, hisob-fakturaga skaner qilingan nusxa, to‘lovga bank to‘lov topshiriqnomasi. Laravel da fayllar Storage facade orqali disklarda saqlanadi (config/filesystems.php): local — storage/app ichida, vebdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ochilmaydi; public — ommaviy fayllar (mahsulot rasmlari), php artisan storage:link bilan public/storage ga ulanadi; s3 — Amazon S3 yoki unga mos saqlagich (MinIO). Kod diskka bog‘lanmaydi: bugun local, ertaga s3 — faqat sozlama o‘zgaradi.
Asosiy metodlar: $request->file('file')->store('attachments/orders/42') — faylni tasodifiy (hash) nom bilan saqlab, yo‘lni qaytaradi; storeAs($dir, $name) — nomni o‘zingiz berasiz; Storage::disk('local')->put($path, $content), get(), exists(), delete(), size(); Storage::disk('local')->download($path, $asl_nom) — fayl brauzerga yuklab olish sifatida uzatiladi; S3 da temporaryUrl($path, now()->addMinutes(10)) — vaqtinchalik imzolangan havola.
Bir nechta hujjat turiga (buyurtma, hisob-faktura, to‘lov) fayl biriktirish uchun polimorf bog‘lanish qulay: bitta attachments jadvali attachable_type va attachable_id ustunlari bilan ($table->morphs('attachable')). Order va Invoice modellarida morphMany(Attachment::class, 'attachable'), Attachment da morphTo(). Jadvalda faylning o‘zi emas, metama’lumot saqlanadi: disk, yo‘l, asl nom, MIME turi, hajm, kim yuklagan. Fayllar hech qachon bazaga (BLOB) yozilmaydi.
Xavfsizlik — fayl yuklash eng xavfli funksiyalardan biri (OWASP). Qoidalar: (1) validatsiya file, mimes:pdf,jpg,png (fayl mazmunidan aniqlangan tur) va extensions:pdf,jpg,png (fayl nomidagi kengaytma), max:5120 (KB); (2) foydalanuvchi bergan nomni yo‘l sifatida ishlatmang — ../../.env yoki invoice.php bo‘lishi mumkin; store() tasodifiy nom beradi; (3) hujjatlarni public diskka qo‘ymang — yuklab berish controller orqali, authorize() bilan (5-mavzudagi Policy); (4) server chegaralarini moslang: upload_max_filesize, post_max_size (php.ini) va nginx client_max_body_size.
Schema::create('attachments', function (Blueprint $table) { $table->id(); $table->morphs('attachable'); // attachable_type, attachable_id $table->string('disk', 20)->default('local'); $table->string('path'); $table->string('original_name'); $table->string('mime', 100); $table->unsignedBigInteger('size'); $table->foreignId('user_id')->constrained(); $table->timestamps(); });
attachable_type = 'App\Models\Order', attachable_id = 42 path = 'attachments/orders/42/kX3f9aQ...pdf' original_name = 'Buyurtma xati 15-oktabr.pdf'
morphs('attachable') — ikki ustun + ularga indekspath / original_name — diskdagi xavfsiz nom va foydalanuvchiga ko‘rsatiladigan nom alohidaOrder::attachments() — return $this->morphMany(Attachment::class, 'attachable');Attachment::attachable() — return $this->morphTo(); — qaysi hujjatga tegishlipublic function store(Request $request, Order $order) { $this->authorize('update', $order); $request->validate(['file' => ['required', 'file', 'mimes:pdf,jpg,png', 'extensions:pdf,jpg,png', 'max:5120']]); $file = $request->file('file'); $order->attachments()->create([ 'path' => $file->store("attachments/orders/{$order->id}"), 'original_name' => $file->getClientOriginalName(), 'mime' => $file->getMimeType(), 'size' => $file->getSize(), 'user_id' => $request->user()->id, ]); return back()->with('status', 'Fayl biriktirildi'); }
invoice.php (yoki .pdf ga qayta nomlangan PHP) → 422 “file must be a file of type: pdf, jpg, png” skaner.pdf (2,3 MB) → saqlandi: attachments/orders/42/kX3f9aQ....pdf
max:5120 — kilobaytda — 5 MBstore(...) — tasodifiy nom, standart local disk — vebdan ochiq emasgetMimeType() — server aniqlagan tur; getClientMimeType() — mijoz aytgani (ishonmang)public function download(Attachment $attachment) { $this->authorize('view', $attachment->attachable); return Storage::disk($attachment->disk) ->download($attachment->path, $attachment->original_name); } public function destroy(Attachment $attachment) { $this->authorize('update', $attachment->attachable); $attachment->delete(); // avval yozuv Storage::disk($attachment->disk)->delete($attachment->path); return back()->with('status', 'Fayl o‘chirildi'); }
GET /attachments/9/download (omborchi, ruxsat yo‘q) → 403 GET /attachments/9/download (menejer) → 200 Content-Disposition: attachment; filename="Buyurtma xati 15-oktabr.pdf"
authorize('view', ...attachable) — faylga ruxsat — u biriktirilgan hujjatga ruxsat orqalidownload($path, $name) — foydalanuvchi asl nomni ko‘radi, diskda esa hash nomlocal va public disklarining farqi nimada va hujjatlar qayerda saqlanadi?local vebdan ochiq emas, public — storage:link orqali ochiq; hujjatlar local (yoki yopiq S3) da, yuklab berish controller orqali.
getClientOriginalName() ni saqlash yo‘li sifatida ishlatmaymiz?Nom ../ yoki .php kengaytmasini o‘z ichiga olishi, boshqa faylni ustidan yozishi mumkin; store() tasodifiy xavfsiz nom beradi.
attachments jadvali qanday muammoni hal qiladi?Bitta jadval va bitta kod bilan buyurtma, hisob-faktura, to‘lov kabi turli hujjatlarga fayl biriktirish mumkin.
Jamoa taqdimoti · jonli demo · repozitoriy va doska · savol-javob
Shu haftada oraliq nazorat o‘tkaziladi. U yozma test emas — har bir jamoa o‘z loyihasining hozirgi holatini taqdim etadi. Maqsad: semestrning birinchi yarmida (1–8-mavzular) qurilgan narsa haqiqatan ishlayotganini ko‘rish, jamoa ishini baholash va ikkinchi yarim uchun xavflarni erta aniqlash. Taqdimot vaqti — jamoa uchun taxminan 10 daqiqa: 6–7 daqiqa taqdimot va jonli demo, 3–4 daqiqa savol-javob. Aniq ball taqsimoti va jadval o‘qituvchi tomonidan alohida e’lon qilinadi.
Taqdimotda nimalar bo‘lishi kerak: loyiha xartiyasi va soha (1-mavzu) — bir slayd; ER-sxema va qatlamli arxitektura (2–3-mavzular); jonli demo — buyurtma → rezerv → hisob-faktura oqimi (4-mavzu), rollar bo‘yicha kirish (5-mavzu), CRUD ekranlari, filtr va sahifalash (6-mavzu), API va /docs hujjati (7-mavzu), imkon bo‘lsa — import (8-mavzu). Demo oldindan tayyorlangan seed ma’lumotlarda o‘tkaziladi; “hozir ishlamay qoldi” holatiga qarshi qisqa ekran yozuvi zaxirada bo‘lsin.
Jamoa ishi repozitoriy orqali baholanadi: GitHub loyiha doskasidagi vazifalar holati, Pull Request lar va kod tahlili izlari, har bir a’zoning commit tarixi. Savol-javobda har bir talaba o‘zi yozgan qism haqida gapira olishi kerak: “nima uchun bu tranzaksiya shu yerda?”, “bu endpoint qaysi status kod qaytaradi?”. Oxirgi slayd — keyingi haftalar rejasi va ma’lum muammolar: nima kechikyapti, qaysi texnik qarz bor, qanday yordam kerak.
/docs, import| Mezon | Nimani ko‘ramiz | Dalil |
|---|---|---|
| Funksionallik | asosiy oqim ishlaydi, invariantlar buzilmaydi | jonli demo |
| Arxitektura va kod | qatlamlar, servis, Form Request, Resource | repozitoriy, PR |
| Ma’lumotlar | migratsiyalar, cheklovlar, seed | ER-sxema, migrate:fresh --seed |
| Jamoa ishi | vazifalar taqsimoti, kod tahlili | doska, commit tarixi |
| Taqdimot | aniq tushuntirish, savollarga javob | savol-javob |
Buyurtma → rezerv → hisob-faktura oqimi, rollar bo‘yicha kirish, CRUD ekranlari va API.
GitHub doskasi, Pull Request lar va kod tahlili, har bir a’zoning commit tarixi.
Oldindan tayyorlangan qisqa ekran yozuvi ko‘rsatiladi va muammo savol-javobda tushuntiriladi.
prepareForValidation → rules → after; controller faqat validated() ni oladi.UniqueConstraintViolationException.WithHeadingRow, WithValidation, SkipsOnFailure, WithChunkReading; failures() — hisobot manbai.import_batches da natija va xatolar; eksport FromQuery bilan bo‘laklab, CSV uchun BOM.store() tasodifiy nom, polimorf attachments, yuklab berish faqat authorize() bilan.prepareForValidation() nima uchun kerak?Qoidalardan oldin ma’lumotni normallashtirish: trim, katta harf, son formati.
decimal:0,2 qoidasi nimani tekshiradi?Son ko‘pi bilan 2 ta o‘nli xonaga ega — pul uchun.
Migratsiyada DB::statement('ALTER TABLE ... ADD CONSTRAINT ... CHECK (...)').
UNIQUE indeks; Laravel UniqueConstraintViolationException tashlaydi.
SkipsOnFailure bo‘lmasa nima bo‘ladi?Birinchi yaroqsiz qatorda import ValidationException bilan to‘xtaydi.
chunkById ?id > ? bilan barqaror bo‘laklash; chunk OFFSET bilan yozuvlarni o‘tkazib yuborishi mumkin.
mimes va extensions farqi?mimes — fayl mazmunidan aniqlangan tur, extensions — nomdagi kengaytma.
Controllerda authorize() dan keyin Storage::disk(...)->download($path, $asl_nom).
public diskka va asl nomi bilan saqlamaslik kerak?