⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport — interaktiv slaydlar
8
SAKKIZINCHI MA’RUZA
Korxona ilovalarini dasturlash · 8-mavzu

Validatsiya, import va eksport

Form Request · DB cheklovlari · Laravel Excel import · chunking va hisobot · fayllar · oraliq nazorat
Validatsiya
Yaxlitlik
Excel/CSV
Storage
Oraliq nazorat
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
1 / 43
Isinish

Ta’minot bo‘limi 3 000 qatorli Excel fayl yubordi: “mana yangi narxlar”. Uni OmborPro ga qanday kiritasiz?

Hozircha javob bermang. Faylda nimalar noto‘g‘ri bo‘lishi mumkinligini o‘ylab ko‘ring.

1
Agar 1 750-qatorda narx o‘rniga “kelishilgan” deb yozilgan bo‘lsa, butun import to‘xtashi kerakmi?
2
Bir xil SKU faylda ikki marta uchrasa, qaysi biri to‘g‘ri hisoblanadi?
3
Validatsiya “SKU band emas” dedi, lekin bazaga yozishda xato chiqdi — bu qanday bo‘lishi mumkin?
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
2 / 43
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Qo‘llash — Form Request: prepareForValidation, rules, after, maxsus qoida (ValidationRule)
2
Farqlash — ilova darajasidagi validatsiya va bazadagi cheklovlar (UNIQUE, FK, CHECK) vazifalarini
3
Yozish — maatwebsite/excel bilan mahsulotlar va kontragentlar importini (WithHeadingRow, WithValidation, SkipsOnFailure)
4
Tushuntirish — katta fayllarni bo‘laklab o‘qish (chunk) va yozish nima uchun kerakligini
5
Loyihalash — validatsiya hisoboti: import_batches jadvali va xatolar ro‘yxati
6
Yaratish — Excel/CSV eksport (FromQuery, WithHeadings, WithMapping)
7
Qo‘llash — Storage facade: fayl saqlash, hujjatga biriktirish, ruxsat bilan yuklab berish
8
Tayyorlash — oraliq nazorat uchun jamoa loyihasining taqdimotini
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
3 / 43
01

Validatsiya: Form Request va qoidalar

prepareForValidation · rules · Rule::unique · maxsus qoida · after · validated()
Form Request
rules()
ValidationRule
422
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
4 / 43
FORM REQUEST

StoreProductRequest: normallash va qoidalar

// class StoreProductRequest extends FormRequest
protected function prepareForValidation(): void
{
    $this->merge(['sku' => strtoupper(trim((string) $this->sku))]);
}

public function rules(): array
{
    return [
        'sku' => ['required', 'regex:/^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$/',
            Rule::unique('products')->ignore($this->product)],
        'name' => ['required', 'string', 'max:255'],
        'category_id' => ['required', 'exists:categories,id'],
        'unit' => ['required', Rule::in(Product::UNITS)],
        'price' => ['required', 'numeric', 'decimal:0,2', 'min:0'],
        'min_stock' => ['nullable', 'integer', 'min:0'],
    ];
}
▶ NATIJA
POST /products  sku=" un-001 ", price="12.345"
→ sku "UN-001" ga normallandi
→ 302 back, errors: price — “2 ta o‘nli xonadan oshmasin”
(JSON so‘rovda: 422 {"errors": {"price": [...]}})
prepareForValidation()
qoidalardan OLDIN: bo‘sh joy va kichik harf muammosi yo‘qoladi
regex:/.../ massivda
satr ko‘rinishida | bo‘lsa qoidalar bo‘linib ketadi
Rule::unique('products')
ustun nomi maydon nomidan olinadi (sku); ignore($this->product) — update da o‘zi bilan to‘qnashmaydi
Product::UNITS
['dona', 'kg', 'litr', 'quti'] — modeldagi konstanta, bitta manba
decimal:0,2
pul ko‘pi bilan 2 xona; numeric bilan birga min:0 son sifatida tekshiriladi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
5 / 43
MAXSUS QOIDA

STIR (INN) qoidasi — ValidationRule

namespace App\Rules;

use Closure;
use Illuminate\Contracts\Validation\ValidationRule;

class Inn implements ValidationRule
{
    public function validate(
        string $attribute, mixed $value, Closure $fail
    ): void {
        if (! is_string($value) || ! preg_match('/^\d{9}$/', $value)) {
            $fail(':attribute 9 ta raqamdan iborat bo‘lishi kerak.');
        }
    }
}

// 'inn' => ['required', new Inn(),
//     Rule::unique('counterparties', 'inn')],
▶ NATIJA
$ php artisan make:rule Inn
INFO  Rule [app/Rules/Inn.php] created successfully.

inn = "30512345" → “STIR 9 ta raqamdan iborat bo‘lishi kerak.”
make:rule Inn
app/Rules/Inn.php — ValidationRule shabloni
$fail(...)
xato xabari; :attribute o‘rniga maydon nomi qo‘yiladi
is_string($value)
massiv yoki son yuborilsa ham xavfsiz
new Inn()
qoida obyekti boshqa qoidalar bilan bir massivda
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
6 / 43
SOF PHP

Normallash, keyin tekshirish

function normalize(array $r): array
{
    $r['sku'] = strtoupper(strtr(trim($r['sku'] ?? ''), ' _', '--'));
    $r['name'] = trim(preg_replace('/\s+/', ' ', $r['name'] ?? ''));
    return $r;
}
function errors(array $r): string
{
    $money = '/^\d+(\.\d{1,2})?$/';
    $e = [];
    if (!preg_match('/^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$/', $r['sku'])) $e[] = 'sku';
    if ($r['name'] === '') $e[] = 'name';
    if (!preg_match($money, $r['price'] ?? '')) $e[] = 'price';
    return '[' . implode(',', $e) . ']';
}
$a = normalize(['sku' => 'un 001', 'name' => 'Un  1', 'price' => '9']);
echo json_encode($a), ' → ', errors($a), PHP_EOL;
echo errors(normalize(['sku' => 'UN1', 'price' => '-5'])), PHP_EOL;
▶ NATIJA
{"sku":"UN-001","name":"Un 1","price":"9"} → []
[sku,name,price]
strtr(..., ' _', '--')
bo‘sh joy va _ → -: un 001 → UN-001
preg_replace('/\s+/', ' ')
nom ichidagi ortiqcha bo‘sh joylar bitta bo‘ladi
'/^\d+(\.\d{1,2})?$/'
narx: manfiy emas, ko‘pi bilan 2 xona; -5 o‘tmaydi
Tartib
avval normallash, keyin tekshirish — xuddi prepareForValidation kabi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
7 / 43
QOIDALAR

OmborPro maydonlari uchun qoidalar

MaydonQoidalarIzoh
skurequired, regex, Rule::unique()->ignore()normallash prepareForValidation da
price, totalnumeric, decimal:0,2, min:0pul — float emas, decimal
innrequired, new Inn(), unique9 raqam, kontragentlar orasida yagona
typeRule::in(['customer', 'supplier', 'both'])kontragent turi
phonerequired_if:type,customer, regex:/^\+998\d{9}$/mijoz uchun majburiy
items.*.product_idrequired, distinct, exists:products,idbuyurtma qatorlari
due_atdate, after_or_equal:issued_atto‘lov muddati
filefile, mimes:xlsx,csv, max:10240max — kilobaytda
required + nullable farqi: nullable — maydon bo‘lishi mumkin, lekin null ga ruxsat; sometimes — faqat kelganda tekshir.
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
8 / 43
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: Validatsiya: Form Request va qoidalar

1
prepareForValidation() qachon bajariladi va unda nima qilinadi?
Savol 1
2
Nima uchun regex qoidasi bor bo‘lsa, qoidalarni massiv ko‘rinishida yozish kerak?
Savol 2
3
Rezerv uchun qoldiq yetarliligini Form Request da tekshirish nima uchun yetarli emas?
Savol 3
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
9 / 43
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: SKU ni normallashtirish

Foydalanuvchi SKU ni turlicha yozadi: un_001 , sh 0105, UN--001. prepareForValidation mantiqini yozing: chetdagi bo‘sh joylarni olib tashlang, katta harfga o‘tkazing, bo‘sh joy va _ belgilarini - ga almashtiring, ketma-ket kelgan bir nechta - ni bitta qiling. Natija ^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$ andozasiga (2–4 lotin harfi, chiziqcha, 3–6 raqam) mos kelmasa — InvalidArgumentException.

Imzo: function sku_normallash(string $sku): string

Qaytaradi: Normallangan SKU satri, masalan UN-001.

CHAQIRUV
sku_normallash(' un_001 ')
NATIJA
"UN-001"
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
10 / 43
02

Ma’lumotlar yaxlitligi: bazadagi cheklovlar

Uch qavatli himoya · UNIQUE · FOREIGN KEY · CHECK · poyga holati · UniqueConstraintViolationException
UNIQUE
FOREIGN KEY
CHECK
Poyga holati
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
11 / 43
UCH QAVATLI HIMOYA

Kim nimani ushlaydi?

1Form Request

Shakl va format: majburiy maydonlar, SKU andozasi, decimal:0,2, exists. Foydalanuvchiga chiroyli xabar.

2Servis qatlami

Holat va invariant: qoldiq yetarlimi, holat o‘tishi ruxsat etilganmi, to‘lov qoldiqdan oshmaydimi.

3Baza

Oxirgi chiziq: UNIQUE, FOREIGN KEY, CHECK, NOT NULL. Har qanday yo‘l bilan kelgan ma’lumotni ushlaydi.

4Tranzaksiya

Bir nechta yozuv — bitta butun: cheklov buzilsa, hammasi qaytariladi.
Qoidani faqat bitta qavatda yozish — xavf; lekin qavatlar bir-biriga zid bo‘lmasligi ham shart.
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
12 / 43
MIGRATSIYA

PostgreSQL CHECK cheklovlari

return new class extends Migration
{
    public function up(): void
    {
        DB::statement('ALTER TABLE stocks ADD CONSTRAINT chk_stock
            CHECK (reserved >= 0 AND quantity >= reserved)');
        DB::statement('ALTER TABLE products ADD CONSTRAINT chk_price
            CHECK (price >= 0)');
        DB::statement('ALTER TABLE invoices ADD CONSTRAINT chk_paid
            CHECK (paid_amount BETWEEN 0 AND total)');
    }
    public function down(): void
    {
        DB::statement('ALTER TABLE stocks DROP CONSTRAINT chk_stock');
        DB::statement('ALTER TABLE products DROP CONSTRAINT chk_price');
        DB::statement('ALTER TABLE invoices DROP CONSTRAINT chk_paid');
    }
};
▶ NATIJA
UPDATE stocks SET reserved = 12 WHERE id = 5;   -- quantity = 10
ERROR:  new row for relation "stocks" violates check constraint "chk_stock"
DETAIL:  Failing row contains (5, 1, 15, 10, 12).
quantity >= reserved
mavjud qoldiq = quantity − reserved ≥ 0 — invariant bazada
DB::statement
Laravel Blueprint da CHECK metodi yo‘q — xom SQL
down()
har bir cheklov qaytarib olinadigan bo‘lsin
Mavjud ma’lumot
cheklov qo‘shishdan oldin buzuvchi qatorlar tuzatiladi, aks holda migratsiya yiqiladi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
13 / 43
POYGA HOLATI

UNIQUE buzilishini tushunarli xatoga aylantirish

public function store(StoreProductRequest $request)
{
    try {
        $product = Product::create($request->validated());
    } catch (UniqueConstraintViolationException $e) {
        // validatsiyadan o‘tdi, lekin parallel so‘rov ulgurdi
        throw ValidationException::withMessages([
            'sku' => 'Bu SKU bilan mahsulot hozirgina yaratildi.',
        ]);
    }

    return redirect()->route('products.show', $product)
        ->with('status', 'Mahsulot qo‘shildi');
}
▶ NATIJA
So‘rov A: unique ✓ → INSERT ✓ → 302 products/51
So‘rov B: unique ✓ → INSERT ✗ (23505 unique_violation)
         → 302 back, errors.sku: “Bu SKU bilan mahsulot hozirgina yaratildi.”
UniqueConstraintViolationException
Laravel 10+ da QueryException ning aniq turi
ValidationException::withMessages
500 o‘rniga oddiy validatsiya xatosi (veb — redirect, API — 422)
23505
PostgreSQL ning unique_violation kodi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
14 / 43
▶ INTERAKTIV
Qaysi qavat ushlaydi?
Har bir xatoni uni birinchi bo‘lib to‘xtatishi kerak bo‘lgan qavatga joylang.
2-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: Ma’lumotlar yaxlitligi: bazadagi cheklovlar

1
Nima uchun unique:products,sku validatsiya qoidasi bo‘lsa ham bazada UNIQUE indeks kerak?
Savol 1
2
PostgreSQL da CHECK cheklovi Laravel migratsiyasida qanday qo‘shiladi?
Savol 2
3
withoutTrashed() li unique qoidasi va oddiy UNIQUE indeks birga qanday muammo tug‘diradi?
Savol 3
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
16 / 43
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

2-topshiriq: Mahsulot validatsiyasi (xatolar lug‘ati)

Form Request ga o‘xshash tekshiruvchi yozing. Kirish — maydonlar massivi (qiymatlar satr yoki son). Maydonlar shu tartibda tekshiriladi va har biriga ko‘pi bilan bitta xabar: sku — yo‘q/bo‘sh: “SKU majburiy”, andozaga (^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$, trim dan keyin) mos emas: “SKU formati noto‘g‘ri”; name — bo‘sh: “Nomi majburiy”, 255 baytdan uzun: “Nomi juda uzun”; unit — dona, kg, litr, quti dan biri emas: “Birlik noto‘g‘ri”; price — manfiy bo‘lmagan, ko‘pi bilan 2 o‘nli xonali son (^\d+(\.\d{1,2})?$) emas: “Narx noto‘g‘ri”; min_stock — ixtiyoriy, berilgan bo‘lsa faqat raqamlar: “Minimal qoldiq noto‘g‘ri”.

Imzo: function mahsulot_xatolari(array $r): array

Qaytaradi: ['maydon' => ['xabar'], ...] — faqat xatoli maydonlar, yuqoridagi tartibda; xato yo‘q bo‘lsa [].

CHAQIRUV
mahsulot_xatolari(['sku' => 'UN-001', 'name' => 'Un oliy nav', 'unit' => 'dona', 'price' => '385000'])
NATIJA
[]
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
17 / 43
03

Ommaviy import: maatwebsite/excel

Laravel Excel concerns · WithHeadingRow · WithValidation · SkipsOnFailure · CSV xususiyatlari
Laravel Excel
ToModel
WithValidation
CSV
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
18 / 43
CONCERNS

Import sinfiga nimani qo‘shamiz?

ConcernNima beradiMetod / trait
ToModelhar bir qator → Eloquent modelmodel(array $row)
ToCollectionqatorlarni o‘zingiz qayta ishlaysizcollection(Collection $rows)
WithHeadingRowsarlavhalar kalit bo‘ladi (slug)headingRow(): int (ixtiyoriy)
WithValidationhar qatorga Laravel qoidalarirules(), prepareForValidation()
SkipsOnFailurexato qatorlar o‘tkaziladi, yig‘iladiSkipsFailures → failures()
WithChunkReadingfayl bo‘laklab o‘qiladichunkSize(): int
WithBatchInsertsguruhlab INSERTbatchSize(): int
WithUpsertsmavjud bo‘lsa yangilashuniqueBy() — 'sku'
SkipsOnFailure bo‘lmasa, birinchi yaroqsiz qatorda ValidationException tashlanadi va import to‘xtaydi.
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
19 / 43
app/Imports

ProductsImport

class ProductsImport implements ToModel, WithHeadingRow,
    WithValidation, SkipsOnFailure, WithChunkReading
{
    use Importable, SkipsFailures;
    public int $okRows = 0;

    public function model(array $row): ?Product
    {
        $this->okRows++;          // faqat validatsiyadan o‘tganlar
        return new Product([
            'sku' => strtoupper(trim($row['sku'])),
            'name' => $row['nomi'], 'unit' => $row['birlik'],
            'price' => $row['narx'],
            'category_id' => $row['kategoriya_id'],
        ]);
    }
    public function chunkSize(): int { return 1000; }
}
▶ NATIJA
Shablon: | sku | nomi | kategoriya_id | birlik | narx | min_qoldiq |
$row = ['sku' => 'UN-001', 'nomi' => 'Un oliy nav, 50 kg',
        'kategoriya_id' => 3, 'birlik' => 'dona', 'narx' => 385000, ...]
WithHeadingRow
$row['nomi'] — ustun raqami emas, sarlavha nomi
SkipsFailures
yaroqsiz qatorlar failures() to‘plamiga tushadi
model()
faqat qoidalardan o‘tgan qatorlar uchun chaqiriladi
chunkSize()
fayl 1000 qatorlik bo‘laklarda o‘qiladi — xotira tejaladi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
20 / 43
QOIDALAR

Qatorlar uchun rules va prepareForValidation

public function prepareForValidation(array $data, int $index): array
{
    $data['sku'] = strtoupper(trim((string) ($data['sku'] ?? '')));
    $data['narx'] = str_replace([' ', ','], ['', '.'],
        (string) ($data['narx'] ?? ''));
    return $data;
}
public function rules(): array
{
    return [
        'sku' => ['required', 'regex:/^[A-Z]{2,4}-\d{3,6}$/',
            'unique:products,sku'],
        'nomi' => ['required', 'string', 'max:255'],
        'birlik' => ['required', 'in:dona,kg,litr,quti'],
        'narx' => ['required', 'numeric', 'min:0'],
        'kategoriya_id' => ['required', 'exists:categories,id'],
    ];
}
▶ NATIJA
Failure: row() = 7, attribute() = 'narx',
         errors() = ['The narx field must be a number.'],
         values() = ['sku' => 'SH-010', 'narx' => 'kelishilgan', ...]
prepareForValidation($data, $index)
Laravel Excel dagi qator darajasidagi normallash
'385 000,50' → '385000.50'
mintaqaviy son formati tozalanadi
'unique:products,sku'
faqat bazaga nisbatan; fayl ichidagi takror alohida
customValidationMessages()
o‘zbekcha xabarlar uchun qo‘shimcha metod
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
21 / 43
SOF PHP

CSV qatorini o‘qish va normallash

<?php
$csv = "sku;nomi;narx\nUN-001;Un oliy nav;385 000\n"
    . "SH-010;\"Shakar; 1 kg\";14 500,50\n";
$lines = array_values(array_filter(explode("\n", $csv)));
$head = str_getcsv(array_shift($lines), ';', '"', '');

foreach ($lines as $i => $line) {
    $row = array_combine($head, str_getcsv($line, ';', '"', ''));
    $row['narx'] = str_replace([' ', ','], ['', '.'], $row['narx']);
    printf("%d-qator: %s | %s | %s\n",
        $i + 2, $row['sku'], $row['nomi'], $row['narx']);
}
▶ NATIJA
2-qator: UN-001 | Un oliy nav | 385000
3-qator: SH-010 | Shakar; 1 kg | 14500.50
str_getcsv(..., ';')
ajratuvchi ;; qo‘shtirnoq ichidagi ; maydon qismi
array_combine($head, ...)
sarlavha → kalit, xuddi WithHeadingRow kabi
$i + 2
Excel qator raqami: sarlavha 1-qator, ma’lumot 2-dan
'14 500,50' → '14500.50'
bo‘sh joy va o‘nli vergul tozalandi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
22 / 43
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Ommaviy import: maatwebsite/excel

1
ToModel va ToCollection concern larining farqi nimada?
Savol 1
2
Failure obyektidan hisobot uchun qanday ma’lumotlarni olamiz?
Savol 2
3
Excel dan saqlangan CSV ni o‘qishda qanday ikki tipik muammo uchraydi?
Savol 3
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
23 / 43
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

3-topshiriq: Sarlavhadan kalit (heading row)

WithHeadingRow sarlavhalarni kalitga aylantiradi. Soddalashtirilgan variantini yozing: chetdagi bo‘sh joylarni olib tashlang, o‘zbekcha tutuq va o‘ belgilari (‘, ’, ʻ, ASCII ') ni olib tashlang, kichik harfga o‘tkazing (strtolower), lotin harfi va raqamdan boshqa har qanday belgilar ketma-ketligini bitta _ ga almashtiring, boshidagi va oxiridagi _ ni olib tashlang. Natija bo‘sh bo‘lsa — InvalidArgumentException.

Imzo: function sarlavha_kalit(string $sarlavha): string

Qaytaradi: Kalit satri, masalan narx_som.

CHAQIRUV
sarlavha_kalit('Narx (so‘m)')
NATIJA
"narx_som"
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
24 / 43
04

Chunking, validatsiya hisoboti va eksport

Xotira va vaqt · chunkById · upsert · import_batches · FromQuery eksport · CSV va BOM
Chunk
import_batches
Eksport
upsert
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
25 / 43
SOF PHP

Xatolardan import hisobotini yig‘ish

<?php
$okRows = 7;                       // model() chaqirilgan qatorlar
$failures = [
    ['row' => 4, 'field' => 'sku', 'message' => 'SKU band'],
    ['row' => 4, 'field' => 'narx', 'message' => 'Narx son emas'],
    ['row' => 9, 'field' => 'birlik', 'message' => 'Birlik noto‘g‘ri'],
];
$failed = count(array_unique(array_column($failures, 'row')));
$report = [
    'total_rows' => $okRows + $failed,
    'ok_rows' => $okRows,
    'failed_rows' => $failed,
];
echo json_encode($report), PHP_EOL;
foreach ($failures as $f) {
    printf("%d-qator, %s: %s\n", $f['row'], $f['field'], $f['message']);
}
▶ NATIJA
{"total_rows":9,"ok_rows":7,"failed_rows":2}
4-qator, sku: SKU band
4-qator, narx: Narx son emas
9-qator, birlik: Birlik noto‘g‘ri
array_unique(array_column(...))
bitta qatorda bir nechta xato — qator bir marta sanaladi
total = ok + failed
bo‘sh qatorlar hisobga kirmaydi
errors json
shu massiv import_batches.errors ga yoziladi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
26 / 43
CONTROLLER

Import + hisobotni saqlash

public function store(Request $request)
{
    $request->validate(['file' => 'required|file|mimes:xlsx,csv,txt']);
    $path = $request->file('file')->store('imports');
    $import = new ProductsImport();
    Excel::import($import, $path);
    $errors = $import->failures()->map(fn (Failure $f) => [
        'row' => $f->row(), 'field' => $f->attribute(),
        'message' => $f->errors()[0],
    ])->values();
    $failed = $errors->pluck('row')->unique()->count();
    $batch = ImportBatch::create([
        'file_path' => $path, 'status' => 'done', 'errors' => $errors,
        'ok_rows' => $import->okRows, 'failed_rows' => $failed,
        'total_rows' => $import->okRows + $failed,
        'user_id' => $request->user()->id]);
    return redirect()->route('imports.show', $batch);
}
▶ NATIJA
→ 302 /imports/17
Import #17: 2 312 / 2 340 qator yuklandi, 28 qatorda xato
[Xatolarni Excel da yuklab olish]
store('imports')
fayl tasodifiy nom bilan local diskka — keyin qayta tekshirish uchun
Excel::import($import, $path)
standart diskdagi faylni o‘qiydi
$import->failures()
Failure obyektlari to‘plami → json hisobot
ImportBatch::create
errors ustuni modelda array cast — json bo‘lib saqlanadi
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
27 / 43
app/Exports

ProductsExport — FromQuery

class ProductsExport implements FromQuery, WithHeadings, WithMapping
{
    public function query()
    {
        return Product::query()->with('category')->orderBy('sku');
    }

    public function headings(): array
    {
        return ['SKU', 'Nomi', 'Kategoriya', 'Birlik', 'Narx (so‘m)'];
    }

    public function map($product): array
    {
        return [$product->sku, $product->name,
            $product->category?->name, $product->unit, $product->price];
    }
}
▶ NATIJA
return Excel::download(new ProductsExport(), 'mahsulotlar.xlsx');
return Excel::download(new ProductsExport(), 'mahsulotlar.csv',
    \Maatwebsite\Excel\Excel::CSV);
→ Content-Disposition: attachment; filename=mahsulotlar.xlsx
FromQuery
so‘rov bo‘laklab (exports.chunk_size) bajariladi — xotira tejaladi
with('category')
har bir qator uchun alohida so‘rov (N+1) bo‘lmaydi
WithMapping::map()
ustunlar tartibi va formati — sarlavhalar bilan bir xil
use_bom
CSV ni Excel to‘g‘ri ochishi uchun UTF-8 BOM
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
28 / 43
KATTA HAJM

Butun jadval va bo‘laklab ishlash

✗ Noto‘g‘ri

  • Product::all()->each(...) — butun jadval xotirada
  • chunk() ichida filtr ustunini o‘zgartirish — yozuvlar o‘tib ketadi
  • 50 000 qatorni bitta tranzaksiyada yozish
  • fayldagi takroriy SKU bilan bitta upsert — PostgreSQL xatosi

✓ To‘g‘ri

  • chunkById(1000, ...), lazyById(), cursor()
  • WithChunkReading + WithBatchInserts importda
  • har bir bo‘lak — alohida tranzaksiya, natija hisobotda
  • takrorlarni oldindan aniqlab, hisobotga yozish
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
29 / 43
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: Chunking, validatsiya hisoboti va eksport

1
Nima uchun filtr ustunini o‘zgartirayotganda chunk() emas, chunkById() ishlatiladi?
Savol 1
2
import_batches jadvalida qaysi ustunlar bor va ular nima uchun kerak?
Savol 2
3
Eksportda FromQuery nima uchun FromCollection dan afzal?
Savol 3
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
30 / 43
05

Fayllarni saqlash va hujjatlarga biriktirish

Storage facade · disklar · store va download · polimorf attachments · xavfsizlik
Storage
Disk
morphMany
Xavfsizlik
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
31 / 43
MIGRATSIYA

Polimorf attachments jadvali

Schema::create('attachments', function (Blueprint $table) {
    $table->id();
    $table->morphs('attachable');   // attachable_type, attachable_id
    $table->string('disk', 20)->default('local');
    $table->string('path');
    $table->string('original_name');
    $table->string('mime', 100);
    $table->unsignedBigInteger('size');
    $table->foreignId('user_id')->constrained();
    $table->timestamps();
});
▶ NATIJA
attachable_type = 'App\Models\Order',   attachable_id = 42
path = 'attachments/orders/42/kX3f9aQ...pdf'
original_name = 'Buyurtma xati 15-oktabr.pdf'
morphs('attachable')
ikki ustun + ularga indeks
path / original_name
diskdagi xavfsiz nom va foydalanuvchiga ko‘rsatiladigan nom alohida
Order::attachments()
return $this->morphMany(Attachment::class, 'attachable');
Attachment::attachable()
return $this->morphTo(); — qaysi hujjatga tegishli
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
32 / 43
YUKLASH

Hujjatga fayl biriktirish

public function store(Request $request, Order $order)
{
    $this->authorize('update', $order);
    $request->validate(['file' => ['required', 'file',
        'mimes:pdf,jpg,png', 'extensions:pdf,jpg,png', 'max:5120']]);

    $file = $request->file('file');
    $order->attachments()->create([
        'path' => $file->store("attachments/orders/{$order->id}"),
        'original_name' => $file->getClientOriginalName(),
        'mime' => $file->getMimeType(),
        'size' => $file->getSize(),
        'user_id' => $request->user()->id,
    ]);

    return back()->with('status', 'Fayl biriktirildi');
}
▶ NATIJA
invoice.php (yoki .pdf ga qayta nomlangan PHP) → 422 “file must be a file of type: pdf, jpg, png”
skaner.pdf (2,3 MB) → saqlandi: attachments/orders/42/kX3f9aQ....pdf
mimes + extensions
mazmun ham, nom ham tekshiriladi
max:5120
kilobaytda — 5 MB
store(...)
tasodifiy nom, standart local disk — vebdan ochiq emas
getMimeType()
server aniqlagan tur; getClientMimeType() — mijoz aytgani (ishonmang)
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
33 / 43
YUKLAB BERISH

Ruxsat bilan download va o‘chirish

public function download(Attachment $attachment)
{
    $this->authorize('view', $attachment->attachable);

    return Storage::disk($attachment->disk)
        ->download($attachment->path, $attachment->original_name);
}

public function destroy(Attachment $attachment)
{
    $this->authorize('update', $attachment->attachable);
    $attachment->delete();                                // avval yozuv
    Storage::disk($attachment->disk)->delete($attachment->path);

    return back()->with('status', 'Fayl o‘chirildi');
}
▶ NATIJA
GET /attachments/9/download (omborchi, ruxsat yo‘q) → 403
GET /attachments/9/download (menejer) → 200
Content-Disposition: attachment; filename="Buyurtma xati 15-oktabr.pdf"
authorize('view', ...attachable)
faylga ruxsat — u biriktirilgan hujjatga ruxsat orqali
download($path, $name)
foydalanuvchi asl nomni ko‘radi, diskda esa hash nom
avval yozuv, keyin fayl
xato bo‘lsa “yetim” fayl qoladi, lekin buzuq havola emas
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
34 / 43
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Fayllarni saqlash va hujjatlarga biriktirish

1
local va public disklarining farqi nimada va hujjatlar qayerda saqlanadi?
Savol 1
2
Nima uchun getClientOriginalName() ni saqlash yo‘li sifatida ishlatmaymiz?
Savol 2
3
Polimorf attachments jadvali qanday muammoni hal qiladi?
Savol 3
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
35 / 43
06

Oraliq nazorat: loyiha taqdimoti

Jamoa taqdimoti · jonli demo · repozitoriy va doska · savol-javob
Oraliq nazorat
Taqdimot
Demo
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
36 / 43
TAQDIMOT TUZILMASI

10 daqiqa: nimani va qanday ko‘rsatamiz

1

1 daqiqa

Jamoa, soha, loyiha maqsadi — xartiyadan bir slayd
›
2

2 daqiqa

ER-sxema va arxitektura: qatlamlar, asosiy servislar
›
3

3–4 daqiqa

Jonli demo: buyurtma oqimi, rollar, CRUD, API /docs, import
›
4

1 daqiqa

GitHub: doska, PR lar, har bir a’zoning hissasi
›
5

3 daqiqa

Savol-javob: har bir talaba o‘z qismi bo‘yicha
Demo — seed ma’lumotlarda; zaxira sifatida 2–3 daqiqalik ekran yozuvi tayyor bo‘lsin.
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
37 / 43
BAHOLASH

Nimaga qaraymiz

MezonNimani ko‘ramizDalil
Funksionallikasosiy oqim ishlaydi, invariantlar buzilmaydijonli demo
Arxitektura va kodqatlamlar, servis, Form Request, Resourcerepozitoriy, PR
Ma’lumotlarmigratsiyalar, cheklovlar, seedER-sxema, migrate:fresh --seed
Jamoa ishivazifalar taqsimoti, kod tahlilidoska, commit tarixi
Taqdimotaniq tushuntirish, savollarga javobsavol-javob
Ball taqsimoti fan dasturidagi oraliq nazorat bo‘yicha alohida e’lon qilinadi.
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
38 / 43
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

6-bo‘lim yakuni: Oraliq nazorat: loyiha taqdimoti

1
Oraliq nazorat taqdimotida jonli demoda qaysi oqim albatta ko‘rsatiladi?
Savol 1
2
Jamoa ishi qanday dalillar bilan baholanadi?
Savol 2
3
Demo ishlamay qolsa nima qilinadi?
Savol 3
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
39 / 43
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Validatsiya chegarada

Form Request: prepareForValidation → rules → after; controller faqat validated() ni oladi.

2Uch qavatli himoya

Form Request — format, servis — holat, baza — UNIQUE, FK, CHECK; ular bir-biriga zid bo‘lmasin.

3Poyga holati

Validatsiya parallel so‘rovlarni to‘xtatmaydi — UNIQUE indeks va UniqueConstraintViolationException.

4Laravel Excel

WithHeadingRow, WithValidation, SkipsOnFailure, WithChunkReading; failures() — hisobot manbai.

5Hisobot va eksport

import_batches da natija va xatolar; eksport FromQuery bilan bo‘laklab, CSV uchun BOM.

6Fayllar

Storage disklari, store() tasodifiy nom, polimorf attachments, yuklab berish faqat authorize() bilan.
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
40 / 43
Takrorlash

Yakunlashdan oldin sakkizta savol

1
prepareForValidation() nima uchun kerak?
2
decimal:0,2 qoidasi nimani tekshiradi?
3
Bazada CHECK qanday qo‘shiladi?
4
Poyga holatida SKU takrorini kim to‘xtatadi?
5
SkipsOnFailure bo‘lmasa nima bo‘ladi?
6
Nima uchun chunkById ?
7
mimes va extensions farqi?
8
Hujjat faylini qanday yuklab beramiz?
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
41 / 43
Amaliy mashg‘ulot

8-amaliy mashg‘ulot: 5 ta PHP topshiriq va loyiha bosqichi

4

Import bo‘laklari (chunk)

Oson · 10 ball
5

Import validatsiya hisoboti

O‘rta · 20 ball
6

Kontragent qatorini normallashtirish

O‘rta · 20 ball
7

Upsert rejasi: qo‘shish, yangilash, o‘tkazish

Qiyin · 30 ball
8

Biriktirma fayl uchun xavfsiz yo‘l

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

PHP kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. Loyiha havolasini ham shu sahifada topshirasiz; o‘qituvchi baho qo‘yadi.

8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
42 / 43
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
Kontragentlar importida qaysi 3 ta xatoni Form Request/Excel qoidasi, qaysi birini baza ushlaydi?
2
Foydalanuvchi yuklagan faylni nima uchun public diskka va asl nomi bilan saqlamaslik kerak?
3
Oraliq nazorat demosida jamoangiz qaysi oqimni ko‘rsatadi va unga nima yetishmayapti?
8-ma’ruza · Validatsiya, import va eksport
43 / 43
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 8-amaliy mashg‘ulot (topshiriqlar)📖 Ma’ruza matni01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 8-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.