Valyuta kurslari va to‘lov webhook integratsiyasi
Amaliy mashg‘ulot oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...
rates:fetch buyrug‘iniQanday bajariladi va qanday baholanadi?
Ish tartibi
- Saytga login va parolingiz bilan kiring: emro.uz/korxona/kirish.html
- 11-amaliy sahifasini oching (oxirgi slayddagi QR kod).
- Yo‘riqnoma bo‘yicha jamoa loyihasida bosqichni bajaring, commit va push qiling.
- PHP topshiriqlarni yeching: ▶ Sinab ko‘rish → ✓ Topshirish (yashirin testlar).
- Loyiha havolasini (GitHub repo, PR yoki tag) topshiring — o‘qituvchi baho qo‘yadi.
Baholash mezonlari
- Natija — loyiha bosqichi mezonlar ro‘yxati bo‘yicha bajarilgan.
- Topshiriqlar — PHP topshiriqlar testlardan o‘tgan.
- Kod sifati — tushunarli nomlar, PSR-12, kichik va mazmunli commitlar.
- Jamoaviy hissa — har bir a’zo o‘z qismini tushuntira oladi; ko‘chirilgan ish baholanmaydi.
- Muddat — muddatdan keyin topshirilgan ish “kechikkan” deb belgilanadi.
CbuRateService va exchange_rates
cbu.uz JSON elementi (namuna qiymatlar)
[ { "id": 69, "Code": "840", "Ccy": "USD", "CcyNm_UZ": "AQSH dollari", "Nominal": "1", "Rate": "12850.45", "Diff": "-12.30", "Date": "27.10.2026" } ]
Kerakli maydonlar: Ccy → currency, Rate / Nominal → rate, Date (dd.mm.yyyy) → date (Y-m-d)
dd.mm.yyyy — Y-m-d ga o‘giriladiCbuRateService::fetch()
public function fetch(): int { $rows = Http::connectTimeout(3)->timeout(10)->retry(3, 500) ->get(config('services.cbu.url')) ->throw()->collect() ->whereIn('Ccy', ['USD', 'EUR', 'RUB']) ->map(fn (array $r) => [ 'date' => Carbon::createFromFormat('d.m.Y', $r['Date']) ->toDateString(), 'currency' => $r['Ccy'], 'rate' => bcdiv($r['Rate'], $r['Nominal'], 4), ])->values()->all(); ExchangeRate::upsert($rows, ['date', 'currency'], ['rate']); return count($rows); }
SQL: insert into exchange_rates (date, currency, rate) values (...), (...), (...)
on conflict (date, currency) do update set rate = excluded.rate
→ 3ON CONFLICT — takroriy yuklash dublikat bermaydiroutes/console.php: rates:fetch
use App\Services\CbuRateService; use Illuminate\Support\Facades\Artisan; use Illuminate\Support\Facades\Schedule; Artisan::command('rates:fetch', function (CbuRateService $cbu) { try { $this->info('Saqlandi: ' . $cbu->fetch() . ' ta kurs'); } catch (Throwable $e) { Log::error('CBU kurslari yuklanmadi: ' . $e->getMessage()); $this->error('Xato: ' . $e->getMessage()); return 1; } })->purpose('Markaziy bank kurslarini yuklash'); Schedule::command('rates:fetch') ->weekdays()->at('09:30') ->timezone('Asia/Tashkent') ->withoutOverlapping();
$ php artisan rates:fetch Saqlandi: 3 ta kurs
onFailure uni ko‘radiKo‘p valyutali narxlar
ExchangeRate::rateFor() — eng yaqin oldingi kurs
public static function rateFor(string $currency, string $date): string { if ($currency === 'UZS') { return '1'; } $rate = static::query() ->where('currency', $currency) ->where('date', '<=', $date) ->orderByDesc('date') ->value('rate'); if ($rate === null) { throw new DomainException("Kurs topilmadi: $currency, $date"); } return (string) $rate; }
ExchangeRate::rateFor('USD', '2026-11-01') // yakshanba
→ "12850.4500" (2026-10-30, juma kursi)UZS → valyuta: bcmath bilan yaxlitlash
function fromUzs(string $uzs, string $rate): string { $q = bcdiv($uzs, $rate, 3); // 3 xona: yaxlitlash uchun return bcadd($q, '0.005', 2); // yarim-yuqoriga, 2 xona } echo fromUzs('150000.00', '12850.4500') . ' USD' . PHP_EOL; echo fromUzs('150000.00', '14010.2200') . ' EUR' . PHP_EOL; echo fromUzs('150000.00', '158.2700') . ' RUB' . PHP_EOL; echo bcdiv('150000.00', '12850.4500', 2) . ' (faqat kesish)' . PHP_EOL; echo 150000 / 12850.45 . ' (float)';
11.67 USD 10.71 EUR 947.75 RUB 11.67 (faqat kesish) 11.672742977872 (float)
ProductController::index — valyuta parametri
public function index(Request $request): AnonymousResourceCollection { $currency = $request->validate([ 'currency' => ['nullable', Rule::in(self::CURRENCIES)], ])['currency'] ?? 'UZS'; $rate = ExchangeRate::rateFor($currency, today()->toDateString()); $request->attributes->set('fx', [$currency, $rate]); // bir marta return ProductResource::collection(Product::paginate(20)) ->additional(['meta' => compact('currency', 'rate')]); } // ProductResource::toArray() ichida: // [$cur, $rate] = $request->attributes->get('fx', ['UZS', '1']); // 'price' => ['amount' => Money::fromUzs($this->price, $rate), ...]
GET /api/v1/products?currency=USD
{"data":[{"sku":"UN-001","price":{"amount":"11.67","currency":"USD","uzs":"150000.00"}}],
"meta":{"currency":"USD","rate":"12850.4500", ...}}UZS, USD, EUR, RUB dan boshqa valyuta — 422Test to‘lov tizimi webhooki
testpay:send — imzolangan webhook yuborish
Artisan::command( 'testpay:send {invoice} {amount} {--id=}', function (string $invoice, string $amount) { $body = json_encode([ 'id' => $this->option('id') ?: 'tp_' . Str::random(10), 'event' => 'payment.succeeded', 'invoice' => $invoice, 'amount' => (int) $amount * 100, // so‘m → tiyin ]); $ts = (string) time(); $key = config('services.testpay.secret'); $sig = hash_hmac('sha256', "$ts.$body", $key); $res = Http::withHeaders([ 'X-TestPay-Timestamp' => $ts, 'X-TestPay-Signature' => $sig, ])->withBody($body, 'application/json') ->post('http://nginx/api/v1/webhooks/testpay'); $this->info($res->status() . ' ' . $res->body()); } );
$ php artisan testpay:send HF-2026-000045 1500000 --id=tp_demo1
200 {"status":"processed"}
$ php artisan testpay:send HF-2026-000045 1500000 --id=tp_demo1
200 {"status":"duplicate"}bootstrap/app.php va routes/api.php
// bootstrap/app.php ->withMiddleware(function (Middleware $middleware) { $middleware->alias([ 'testpay.signature' => VerifyTestPaySignature::class, ]); }) // routes/api.php Route::post('v1/webhooks/testpay', TestPayWebhookController::class) ->middleware(['testpay.signature', 'throttle:60,1']);
$ php artisan route:list --path=webhooks POST api/v1/webhooks/testpay ... TestPayWebhookController
bootstrap/app.php daapi guruhiWebhookni sinash jadvali
| Ssenariy | Kutilgan javob | Bazadagi natija |
|---|---|---|
| To‘g‘ri imzo, to‘liq summa | 200 processed | 1 ta payments, status paid |
Xuddi shu id qayta | 200 duplicate | O‘zgarish yo‘q |
Boshqa id, qisman summa | 200 processed | 2 ta to‘lov, status partial → paid |
| Noto‘g‘ri kalit bilan imzo | 401 | O‘zgarish yo‘q |
| 10 daqiqa oldingi timestamp | 401 | O‘zgarish yo‘q |
| Mavjud bo‘lmagan faktura | 422 (validatsiya) | O‘zgarish yo‘q |
event = payment.failed | 200 ignored | O‘zgarish yo‘q |
Natija va topshirish
Baholash mezonlari
CbuRateService::fetch()timeout, retry va->throw()bilan; kursRate / Nominal, decimal ko‘rinishda.exchange_ratesda(date, currency)unique;rates:fetchqayta ishga tushirilganda dublikat yo‘q.rates:fetchscheduler da ish kunlari, Asia/Tashkent vaqtida.ExchangeRate::rateFor()dam olish kunida oldingi kursni qaytaradi, kurs yo‘q bo‘lsa aniq xato.GET /api/v1/products?currency=USDto‘g‘ri yaxlitlangan narx vametada kursni qaytaradi, N+1 yo‘q.- Webhook middleware xom tana, timestamp va
hash_equalsbilan tekshiradi; kalit.envda. - Bir xil
idli webhook ikki marta yuborilganda bitta to‘lov yoziladi va 200 qaytadi. - README da sinov ssenariylari jadvali natijalari bilan.
feature/integrations tarmog‘idan ochilgan Pull Request havolasini yuboring; PR tavsifida rates:fetch natijasi, ?currency=USD javobi va webhook ssenariylari jadvalini ko‘rsating.4-topshiriq: CBU javobidan exchange_rates qatorlari
cbu.uz JSON javobi PHP massiviga aylantirilgan: har bir element kamida Ccy, Rate (satr), Nominal (satr) va Date (dd.mm.yyyy) kalitlariga ega. Faqat $kerakli dagi valyutalar uchun exchange_rates ga yoziladigan qatorlarni qaytaring: date — Y-m-d, currency, rate — bir birlik kursi (Rate / Nominal) 4 xonali satr ko‘rinishida (number_format(..., 4, '.', '')). Natija currency bo‘yicha o‘sish tartibida. Sana noto‘g‘ri bo‘lsa — InvalidArgumentException, Nominal ≤ 0 bo‘lsa — DomainException.
Imzo: function cbu_qatorlar(array $rows, array $kerakli): array
Qaytaradi: list<array{date: string, currency: string, rate: string}>.
cbu_qatorlar([['Ccy' => 'USD', 'Rate' => '12850.45', 'Nominal' => '1', 'Date' => '27.10.2026'], ['Ccy' => 'JPY', 'Rate' => '841.20', 'Nominal' => '10', 'Date' => '27.10.2026']], ['USD', 'JPY'])
[{"date":"2026-10-27","currency":"JPY","rate":"84.1200"},{"date":"2026-10-27","currency":"USD","rate":"12850.4500"}]5-topshiriq: Narxni valyutada ko‘rsatish
UZS dagi narx ($narx, satr: butun yoki 1–2 kasr xonali, masalan 150000.00) ni $valyuta da ko‘rsating. $kurslar — valyuta => bir birlik kursi (satr, 0–4 kasr xona). Natija = narx / kurs, 2 xonagacha yarim-yuqoriga yaxlitlanadi; float ishlatmang — summalarni tiyin va kursni 1/10000 birlikda butun songa o‘tkazing. Format: minglik ajratgich — bo‘sh joy, kasr — nuqta, oxirida valyuta kodi: 150 000.00 UZS, 11.67 USD. UZS uchun narx o‘zi formatlanadi. Narx formati noto‘g‘ri yoki valyuta $kurslar da yo‘q (va UZS emas) — InvalidArgumentException; kurs formati noto‘g‘ri yoki 0 — DomainException.
Imzo: function narx_valyutada(string $narx, string $valyuta, array $kurslar): string
Qaytaradi: Formatlangan satr, masalan 11.67 USD.
narx_valyutada('150000.00', 'USD', ['USD' => '12850.4500'])"11.67 USD"
6-topshiriq: Sanaga mos kurs (dam olish kunlari bilan)
CBU dam olish va bayram kunlari kurs e’lon qilmaydi, shuning uchun berilgan sanadagi yoki undan oldingi eng yaqin sanadagi kurs olinadi. $kurslar — tartiblanmagan ro‘yxat: ['date' => 'Y-m-d', 'currency' => string, 'rate' => string]. UZS uchun har doim 1.0000. $sana Y-m-d formatida bo‘lmasa yoki mavjud sana bo‘lmasa (2026-02-30) — InvalidArgumentException; mos kurs topilmasa — DomainException.
Imzo: function kurs_sanaga(array $kurslar, string $valyuta, string $sana): string
Qaytaradi: Kurs satri (rate qiymati o‘zgarishsiz).
kurs_sanaga([['date' => '2026-10-30', 'currency' => 'USD', 'rate' => '12850.4500'], ['date' => '2026-10-29', 'currency' => 'USD', 'rate' => '12840.0000']], 'USD', '2026-11-01')
"12850.4500"
7-topshiriq: TestPay webhook protsessori
WebhookProcessor to‘lov webhooklarini idempotent qayta ishlaydi. Konstruktor: $secret va $invoices (raqam => jami summa tiyinda). static sign($body, $secret) — hash_hmac('sha256', $body, $secret). handle($body, $signature) tartib bilan: imzo mos emas — invalid_signature; JSON yaroqsiz yoki id (bo‘sh bo‘lmagan satr), event (satr), invoice (satr), amount (musbat butun son) noto‘g‘ri — bad_request; event payment.succeeded emas — ignored; faktura yo‘q — unknown_invoice; shu id avval qayta ishlangan — duplicate; to‘lov qoldiqdan katta — overpaid (yozilmaydi); aks holda summa qo‘shiladi — processed. invoice($raqam) — ['total', 'paid', 'status'], status unpaid / partial / paid; faktura yo‘q — DomainException.
Imzo: final class WebhookProcessor
Qaytaradi: handle — holat satri; invoice — ['total' => int, 'paid' => int, 'status' => string].
(function () { $p = new WebhookProcessor('k', ['HF-1' => 1000]); $b = '{"id":"a","event":"payment.succeeded","invoice":"HF-1","amount":600}'; $s = WebhookProcessor::sign($b, 'k'); return [$p->handle($b, $s), $p->handle($b, $s), $p->invoice('HF-1')]; })()["processed","duplicate",{"total":1000,"paid":600,"status":"partial"}]8-topshiriq: 1C katalogi bilan sinxronlash farqi
1C dan kelgan katalog ($tashqi: sku => ['name' => string, 'price' => string]) va OmborPro dagi mahsulotlar ($mahalliy: sku => ['name' => string, 'price' => string, 'active' => bool]) berilgan. Sinxronlash rejasini tuzing: create — 1C da bor, bizda yo‘q; update — ikkalasida bor va nomi farq qiladi, narxi son sifatida farq qiladi (150000 va 150000.00 teng) yoki bizda faol emas (qayta faollashtirish); deactivate — bizda faol, 1C da yo‘q (o‘chirilmaydi!). Har bir ro‘yxat o‘sish tartibida. 1C elementida name yoki price yo‘q yoki narx formati noto‘g‘ri (manfiy, 2 tadan ortiq kasr xona) — InvalidArgumentException.
Imzo: function sinx_farq(array $mahalliy, array $tashqi): array
Qaytaradi: ['create' => list<string>, 'update' => list<string>, 'deactivate' => list<string>].
sinx_farq(['UN-001' => ['name' => 'Un', 'price' => '150000.00', 'active' => true], 'SH-002' => ['name' => 'Shakar', 'price' => '9000', 'active' => true]], ['UN-001' => ['name' => 'Un', 'price' => '150000'], 'YOG-003' => ['name' => 'Yog', 'price' => '12000']])
{"create":["YOG-003"],"update":[],"deactivate":["SH-002"]}