⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya — interaktiv slaydlar
11
O‘N BIRINCHI MA’RUZA
Korxona ilovalarini dasturlash · 11-mavzu

Tashqi tizimlar bilan integratsiya

HTTP klient · Webhook va imzo · Payme va Click · SMS va 1C · RabbitMQ va Kafka
HTTP klient
Webhook
Payme / Click
1C
Message broker
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
1 / 42
Isinish

Mijoz Payme orqali 1 500 000 so‘m to‘ladi. OmborPro dagi hisob-faktura “to‘langan” bo‘lishi uchun nima sodir bo‘lishi kerak?

Bizning server Payme ga “to‘ladimi?” deb so‘raydimi yoki Payme bizga xabar beradimi? Taxmin qiling.

1
Har daqiqada Payme dan “to‘landimi?” deb so‘rash yaxshi g‘oyami?
2
Bizning URL ga “to‘landi” degan so‘rovni Payme emas, boshqa odam yuborsa nima bo‘ladi?
3
Bir xil xabar ikki marta kelsa, hisob-fakturaga 3 000 000 so‘m yozilib qolmaydimi?
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
2 / 42
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Tavsiflash — integratsiya usullarini: REST, webhook, fayl almashinuvi va xabar brokeri — qachon qaysi biri
2
Qo‘llash — Laravel Http fasadini timeout, retry, throw va zaxira (fallback) bilan
3
Yozish — webhook imzosini hash_hmac va hash_equals bilan tekshiradigan middleware ni
4
Loyihalash — payments.external_id orqali idempotent to‘lov qayta ishlashni
5
Tushuntirish — Payme (JSON-RPC merchant API) va Click (Prepare/Complete) modellarini
6
Farqlash — SMS shlyuzi abstraksiyasini va 1C bilan almashinuv variantlarini (CommerceML, OData)
7
Taqqoslash — Laravel navbati, RabbitMQ va Kafka ni hamda outbox naqshini
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
3 / 42
01

REST klientlar: Laravel HTTP klienti

Integratsiya usullari · Http fasadi · timeout va retry · xatolar · zaxira yo‘l
Http::
timeout
retry
config/services.php
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
4 / 42
INTEGRATSIYA USULLARI

Tizimlar bir-biri bilan qanday gaplashadi?

Usul tanlash — kim tashabbuskor, qanchalik tez va qanday ishonchlilik kerakligiga bog‘liq.

1REST / JSON

Biz so‘raymiz, tizim javob beradi. CBU kurslari, SMS yuborish, 1C OData.

2SOAP / XML

Qat’iy WSDL sxemali eski xizmatlar. PHP da SoapClient.

3Webhook

Tizim hodisa bo‘lganda o‘zi bizning URL ga POST yuboradi: to‘lov o‘tdi.

4Fayl almashinuvi

CommerceML XML, CSV, Excel — 1C bilan, katta paketlarda.

5Xabar brokeri

RabbitMQ, Kafka: bir hodisa — ko‘p iste’molchi, tizimlar bog‘lanmagan.
Bitta loyihada odatda bir nechta usul birga ishlaydi: kurslar — REST, to‘lov — webhook, 1C — fayl yoki OData.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
5 / 42
HTTP FASADI

GET, POST va javob bilan ishlash

$response = Http::acceptJson()
    ->connectTimeout(3)
    ->timeout(10)
    ->get('https://cbu.uz/uz/arkhiv-kursov-valyut/json/');

$response->status();        // 200
$response->successful();    // true — 2xx
$usd = $response->collect()->firstWhere('Ccy', 'USD');

// tokenli JSON POST (masalan, SMS provayderi)
Http::withToken(config('services.sms.token'))
    ->post(config('services.sms.url') . '/send', [
        'phone' => '998901234567',
        'text' => 'Buyurtma BY-2026-000123 tasdiqlandi',
    ])
    ->throw();
▶ NATIJA
200
true
['Ccy' => 'USD', 'Nominal' => '1', 'Rate' => '12850.45', 'Date' => '27.10.2026', ...]
connectTimeout / timeout
ulanish va butun javob uchun alohida chegara
collect()
JSON massivni Laravel kolleksiyasiga o‘giradi
withToken
Authorization: Bearer ... sarlavhasi
->throw()
4xx/5xx da RequestException — usiz xato jim o‘tadi
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
6 / 42
XATOLAR

retry callback va zaxira yo‘l

try {
    $rows = Http::connectTimeout(3)->timeout(10)
        ->retry(3, 200, function (Exception $e) {
            return $e instanceof ConnectionException
                || ($e instanceof RequestException
                    && $e->response->serverError());
        })
        ->get(config('services.cbu.url'))
        ->json();
} catch (ConnectionException|RequestException $e) {
    Log::warning('CBU javob bermadi', ['error' => $e->getMessage()]);
    $rows = null;   // oxirgi saqlangan kurs ishlatiladi
}
▶ NATIJA
[2026-10-27 09:30:12] local.WARNING: CBU javob bermadi
{"error":"cURL error 28: Operation timed out after 10001 milliseconds"}
retry(3, 200, fn)
3 urinish, 200 ms oraliq, faqat callback rozi bo‘lsa
ConnectionException
tarmoq/timeout — qayta urinish foydali
serverError()
5xx — vaqtinchalik; 4xx — qayta urinmaymiz
catch
urinishlar tugasa istisno — foydalanuvchiga 500 emas, zaxira qiymat
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
7 / 42
SOZLAMALAR

Tashqi so‘rov uchun tavsiyalar

ParametrTavsiyaSabab
connectTimeout2–5 sServer javob bermasa tez voz kechish
timeout5–15 s (veb), ≤ job timeout (worker)Standart 30 s — php-fpm ni band qiladi
retry2–3 marta, oshib boruvchi oraliqVaqtinchalik xatolar o‘tib ketadi
Qayta urinish shartiUlanish xatosi, 5xx, 4294xx — so‘rovning o‘zi noto‘g‘ri
POST takroriFaqat Idempotency-Key bilanTo‘lov yoki SMS ikki marta ketmasin
Kesh / zaxiraKurslar — kuniga bir marta, bazadaTashqi tizim ishlamasa ham ilova ishlaydi
Sekin tashqi API ni veb-so‘rov ichida emas, navbatdagi job da chaqiring (10-mavzu).
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
8 / 42
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: REST klientlar: Laravel HTTP klienti

1
Laravel HTTP klienti 500 javob olganda o‘zi istisno tashlaydimi?
Savol 1
2
connectTimeout va timeout farqi nimada?
Savol 2
3
Qaysi xatolarda qayta urinish foydali, qaysilarida befoyda?
Savol 3
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
9 / 42
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: Javobga qarab qaror: ok, retry yoki fail

Tashqi API ga so‘rov natijasi bo‘yicha keyingi qadamni aniqlang. $status — HTTP kod, 0 — ulanish xatosi yoki timeout. $urinish — hozirgi urinish raqami (1 dan), $maxUrinish — ruxsat etilgan jami urinishlar. 2xx — ok. Vaqtinchalik xatolar (0, 408, 429, 500–599) — urinishlar tugamagan bo‘lsa ($urinish < $maxUrinish) retry, aks holda fail. Qolgan barcha kodlar (3xx, boshqa 4xx) — fail. $status 0 yoki 100–599 oralig‘ida bo‘lmasa yoki $urinish/$maxUrinish < 1 bo‘lsa — InvalidArgumentException.

Imzo: function http_qaror(int $status, int $urinish, int $maxUrinish): string

Qaytaradi: 'ok', 'retry' yoki 'fail'.

CHAQIRUV
http_qaror(200, 1, 3)
NATIJA
"ok"
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
10 / 42
02

Webhooklar: imzo va idempotentlik

Polling va push · HMAC imzo · hash_equals · replay himoyasi · payments.external_id
Webhook
hash_hmac
hash_equals
external_id
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
11 / 42
POLLING VA WEBHOOK

To‘lov holatini qanday bilamiz?

✗ Polling: biz so‘raymiz

  • Har daqiqada har bir ochiq hisob-faktura uchun so‘rov
  • 1000 faktura → soatiga 60 000 ta keraksiz so‘rov
  • To‘lov 59 soniyagacha kechikib ko‘rinadi
  • Provayder limitiga tushish xavfi (429)

✓ Webhook: bizga xabar beriladi

  • Hodisa bo‘lganda bitta POST
  • Holat bir necha soniyada yangilanadi
  • Lekin endpoint ommaviy — imzo shart
  • Dublikatlar keladi — idempotentlik shart
Amaliyotda ikkalasi birga: webhook — asosiy yo‘l, kunlik solishtirish (reconciliation) — tekshiruv.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
12 / 42
MIDDLEWARE

VerifyTestPaySignature

public function handle(Request $request, Closure $next): Response
{
    $ts = (string) $request->header('X-TestPay-Timestamp');
    $sig = (string) $request->header('X-TestPay-Signature');
    $expected = hash_hmac(
        'sha256',
        $ts . '.' . $request->getContent(),   // xom tana!
        config('services.testpay.secret'),
    );

    if (! ctype_digit($ts) || abs(time() - (int) $ts) > 300
        || ! hash_equals($expected, $sig)) {
        return response()->json(['error' => 'invalid signature'], 401);
    }

    return $next($request);
}
▶ NATIJA
POST /api/v1/webhooks/testpay  (imzosiz)
HTTP/1.1 401 Unauthorized
{"error":"invalid signature"}
getContent()
xom baytlar — provayder imzolagan aynan shu
abs(time() - $ts) > 300
5 daqiqadan eski so‘rov — replay deb rad etiladi
hash_equals
doimiy vaqtli solishtirish — timing attack yo‘q
401
manba tasdiqlanmadi; tafsilotni javobda oshkor qilmaymiz
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
13 / 42
SOF PHP MODELI

Imzo qanday tekshiriladi

function verify(string $ts, string $body, string $sig, int $now): string
{
    if (abs($now - (int) $ts) > 300) {
        return 'expired';
    }
    $expected = hash_hmac('sha256', "$ts.$body", 'test-secret');
    return hash_equals($expected, $sig) ? 'ok' : 'bad_signature';
}
$ts = '1793088000';
$body = '{"id":"tp_9f2c","invoice":"HF-2026-000045","amount":15000000}';
$sig = hash_hmac('sha256', "$ts.$body", 'test-secret');  // provayder

$now = 1793088060;
$fake = str_replace('15000000', '1', $body);
echo verify($ts, $body, $sig, $now) . PHP_EOL;
echo verify($ts, $fake, $sig, $now) . PHP_EOL;
echo verify($ts, $body, $sig, $now + 940) . PHP_EOL;
echo verify($ts, json_encode(json_decode($body)), $sig, $now);
▶ NATIJA
ok
bad_signature
expired
ok
1-qator natija
tana va vaqt to‘g‘ri — ok
str_replace
summa o‘zgartirildi — imzo mos emas
$now + 940
1000 s o‘tgan — replay deb rad
json_encode(json_decode())
bu tanada baytlar saqlandi; bo‘sh joy yoki / bo‘lsa — farq qiladi
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
14 / 42
IDEMPOTENT QAYTA ISHLASH

InvoiceService::applyPayment()

return DB::transaction(function () use ($extId, $number, $tiyin) {
    $invoice = Invoice::where('number', $number)
        ->lockForUpdate()->firstOrFail();
    if (Payment::where('external_id', $extId)->exists()) {
        return 'duplicate';                 // 200 bilan javob beramiz
    }
    $amount = bcdiv((string) $tiyin, '100', 2);    // tiyin → so‘m
    $invoice->payments()->create([
        'amount' => $amount, 'method' => 'card',
        'external_id' => $extId, 'paid_at' => now(),
    ]);
    $invoice->paid_amount = bcadd($invoice->paid_amount, $amount, 2);
    $invoice->status = bccomp($invoice->paid_amount, $invoice->total, 2)
        >= 0 ? 'paid' : 'partial';
    $invoice->save();
    return 'processed';
});
▶ NATIJA
1-so‘rov:  {"status":"processed"}  paid_amount = 1500000.00, status = paid
2-so‘rov:  {"status":"duplicate"}  hech narsa o‘zgarmadi
lockForUpdate()
bir vaqtda kelgan ikki dublikat navbat bilan ishlanadi
external_id
provayder tranzaksiyasi id si — unique indeks bilan
bcadd / bccomp
pul — satrli decimal, float emas
'duplicate'
xato emas: provayder qayta yubormasligi uchun 200
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
15 / 42
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: Webhooklar: imzo va idempotentlik

1
Nima uchun imzoni json_encode($request->all()) bo‘yicha hisoblab bo‘lmaydi?
Savol 1
2
Replay hujumidan qanday himoyalanamiz?
Savol 2
3
Dublikat webhookka qanday HTTP kod qaytarish kerak va nima uchun?
Savol 3
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
16 / 42
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

2-topshiriq: Webhook imzosini tekshirish

TestPay webhook so‘rovini tekshiring. Imzo — "$timestamp.$body" satrining $secret bilan HMAC-SHA256 qiymati (kichik harfli hex). Sarlavhadagi imzo sha256= prefiksi bilan kelishi ham mumkin — prefiksni olib tashlang. Tartib: $timestamp faqat raqamlardan iborat bo‘lmasa — bad_request; |$now − $timestamp| > 300 — expired; imzo mos kelmasa — bad_signature; aks holda — ok. Solishtirish faqat hash_equals bilan.

Imzo: function imzo_tekshir(string $body, string $timestamp, string $signature, string $secret, int $now): string

Qaytaradi: 'ok', 'bad_request', 'expired' yoki 'bad_signature'.

CHAQIRUV
imzo_tekshir('tp_1:1500', '1000', hash_hmac('sha256', '1000.tp_1:1500', 'k'), 'k', 1100)
NATIJA
"ok"
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
17 / 42
03

To‘lov tizimlari: Payme va Click

Merchant API modeli · Payme JSON-RPC · Click Prepare/Complete · tiyin · solishtirish
Payme
Click
JSON-RPC
Merchant API
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
18 / 42
MERCHANT API

To‘lov qanday o‘tadi

1

Hisob-faktura

OmborPro HF-2026-000045 ni yaratadi va to‘lov havolasini beradi
›
2

Tekshiruv so‘rovi

To‘lov tizimi bizdan so‘raydi: hisob bormi, summa to‘g‘rimi?
›
3

Mijoz to‘laydi

Kartadan pul yechiladi — bu to‘lov tizimi tomonida
›
4

Tasdiq so‘rovi

Tizim “bajarildi” deb xabar beradi: biz payments ga yozamiz
›
5

Javob

Biz qabul qilganimizni tasdiqlaymiz; takror kelsa — idempotent
›
6

Solishtirish

Har kuni provayder hisoboti bilan payments taqqoslanadi
Ikkinchi va to‘rtinchi qadamda tashabbuskor — to‘lov tizimi. Bizning endpointlar ularning hujjatiga aynan mos bo‘lishi shart.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
19 / 42
TAQQOSLASH

Payme va Click integratsiyasi

JihatPayme (Merchant API)Click (SHOP API)
ProtokolJSON-RPC 2.0, bitta URLPrepare va Complete so‘rovlari
AutentifikatsiyaBasic auth sarlavhasi (kassa kaliti)sign_string — MD5 imzo (maxfiy kalit bilan)
SummaTiyinda (butun son)So‘mda
Tranzaksiya idparams dagi Payme id → external_idclick_trans_id → external_id
Hisobparams.account dagi maydon (masalan, faktura raqami)merchant_trans_id
Xato javobiJSON-RPC error obyektiJavobdagi xato kodi va izohi
Maydonlarning to‘liq ro‘yxati, xato kodlari va vaqt chegaralari — har ikki tizimning rasmiy dasturchi hujjatida.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
20 / 42
PAYME JSON-RPC

Bitta endpoint — metod bo‘yicha taqsimlash

public function __invoke(Request $req, PaymeService $s): JsonResponse
{
    $id = $req->input('id');
    $auth = (string) $req->header('Authorization');
    if (! $s->checkAuth($auth)) {
        return $s->error($id, 'auth');          // hujjatdagi xato kodi
    }
    $p = (array) $req->input('params', []);
    return match ($req->input('method')) {
        'CheckPerformTransaction' => $s->checkPerform($id, $p),
        'CreateTransaction' => $s->create($id, $p),
        'PerformTransaction' => $s->perform($id, $p),
        'CancelTransaction' => $s->cancel($id, $p),
        'CheckTransaction' => $s->check($id, $p),
        'GetStatement' => $s->statement($id, $p),
        default => $s->error($id, 'method_not_found'),
    };
}
▶ NATIJA
← {"method":"Foo","params":{},"id":1024}
→ {"jsonrpc":"2.0","error":{"code":-32601,"message":"Method not found"},"id":1024}
checkAuth
Basic sarlavhani kassa kaliti bilan tekshirish — birinchi qadam
match
metod nomi → servis metodi; noma’lum metod — JSON-RPC xatosi
-32601
JSON-RPC 2.0 standartidagi “Method not found” kodi
PaymeService
biznes-logika controllerda emas — 4-mavzudagi servis qatlami
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
21 / 42
▶ INTERAKTIV
To‘lov va webhook
To‘g‘ri javobni tanlang.
3-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: To‘lov tizimlari: Payme va Click

1
Merchant API modelida to‘lov holatini kim kimga xabar qiladi?
Savol 1
2
Payme so‘rovlari qaysi protokolda keladi va summa qanday birlikda?
Savol 2
3
Click dagi Prepare va Complete bosqichlarining vazifasi nima?
Savol 3
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
23 / 42
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

3-topshiriq: JSON-RPC 2.0 so‘rovini tahlil qilish

Payme kabi JSON-RPC endpoint uchun so‘rovni tahlil qiling va javob tuzing. JSON noto‘g‘ri — xato -32700 Parse error. Natija JSON obyekt emas (son, satr, null, massiv-ro‘yxat yoki bo‘sh) yoki method satr emas — -32600 Invalid Request. method $metodlar ro‘yxatida yo‘q — -32601 Method not found. params berilgan, lekin obyekt/massiv emas — -32602 Invalid params. Aks holda result = ['method' => ..., 'params' => params yoki []]. id — so‘rovdagi id (bo‘lmasa yoki JSON yaroqsiz bo‘lsa null).

Imzo: function jsonrpc_javob(string $json, array $metodlar): array

Qaytaradi: ['jsonrpc' => '2.0', 'result' => [...], 'id' => ...] yoki ['jsonrpc' => '2.0', 'error' => ['code' => int, 'message' => string], 'id' => ...] — kalitlar shu tartibda.

CHAQIRUV
jsonrpc_javob('{"method":"CheckTransaction","params":{"id":"t1"},"id":5}', ['CheckTransaction'])
NATIJA
{"jsonrpc":"2.0","result":{"method":"CheckTransaction","params":{"id":"t1"}},"id":5}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
24 / 42
04

SMS shlyuzlari va 1C bilan ma’lumot almashish

SmsGateway interfeysi · maxsus kanal · GSM-7 va UCS-2 · CommerceML · OData
SMS
Notification channel
1C
CommerceML
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
25 / 42
SMS ABSTRAKSIYASI

SmsGateway interfeysi va bildirishnoma kanali

interface SmsGateway
{
    public function send(string $phone, string $text): string;
}

final class SmsChannel
{
    public function __construct(private SmsGateway $gateway) {}

    public function send(object $notifiable, Notification $n): void
    {
        $phone = $notifiable->routeNotificationFor('sms', $n);
        if ($phone) {
            $this->gateway->send($phone, $n->toSms($notifiable));
        }
    }
}
// Notification::via(): return ['database', SmsChannel::class];
▶ NATIJA
[2026-10-27 10:02:11] local.INFO: SMS → 998901234567: "Buyurtma BY-2026-000123 jo'natildi" (LogSmsGateway)
interface SmsGateway
provayder almashsa — faqat yangi sinf va config
SmsChannel
Laravel maxsus kanali: via() da sinf nomi qaytariladi
routeNotificationFor('sms')
modeldagi routeNotificationForSms() metodini chaqiradi
toSms()
bildirishnoma sinfidagi matn quruvchi metod
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
26 / 42
SMS KODLASH

Nima uchun ‘ belgisi SMS narxini oshiradi

KodlashBitta SMSKo‘p qismli (har qism)Qachon
GSM-7160 belgi153 belgiFaqat lotin harflari, raqamlar, oddiy belgilar
UCS-270 belgi67 belgiKirill, ‘ ’ “ ” kabi belgilar, emoji
Buyurtma jo'natildi (19)GSM-7: 1 SMS—Oddiy apostrof GSM-7 da bor
“Buyurtma jo‘natildi” + 60 belgiUCS-2: 2 SMS67 + 12Bitta ‘ butun xabarni UCS-2 ga o‘tkazadi
SMS shablonlarini kodlash bo‘yicha tekshiring; narx qismlar soniga qarab hisoblanadi.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
27 / 42
SOF PHP MODELI

CommerceML (soddalashtirilgan) dan tovarlarni o‘qish

$xml = <<<XML
<КоммерческаяИнформация ВерсияСхемы="2.05">
  <Каталог><Товары>
    <Товар><Ид>8f1c-01</Ид><Артикул>UN-001</Артикул>
      <Наименование>Un 1-nav 50 kg</Наименование></Товар>
    <Товар><Ид>8f1c-02</Ид><Артикул>SH-002</Артикул>
      <Наименование>Shakar 50 kg</Наименование></Товар>
  </Товары></Каталог>
</КоммерческаяИнформация>
XML;

$doc = simplexml_load_string($xml);
foreach ($doc->Каталог->Товары->Товар as $t) {
    printf("%s | %s | 1C:%s\n", $t->Артикул, $t->Наименование, $t->Ид);
}
echo 'Jami: ' . count($doc->Каталог->Товары->Товар);
▶ NATIJA
UN-001 | Un 1-nav 50 kg | 1C:8f1c-01
SH-002 | Shakar 50 kg | 1C:8f1c-02
Jami: 2
<Ид>
1C dagi barqaror GUID — bog‘lanish kaliti
<Артикул>
bizning products.sku ga mos
simplexml_load_string
kichik fayl uchun; katta import.xml — XMLReader bilan oqimda
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
28 / 42
1C BILAN ALMASHINUV

To‘rt variant va ularning o‘rni

1CommerceML fayllari

import.xml (katalog), offers.xml (narx, qoldiq). Paketli, kuniga bir necha marta.

2Sayt bilan almashinuv protokoli

1C o‘zi HTTP orqali fayllarni yuboradi: avtorizatsiya → init → fayl → import.

3OData REST

1C veb-serverda nashr qilingan standart interfeys: JSON da o‘qish/yozish.

4Maxsus HTTP-servis

1C dasturchisi yozgan endpoint: aniq vazifaga moslashgan.

5Excel / CSV

Eng oddiy: qo‘lda eksport, 8-mavzudagi ProductsImport.

6Qoida

Ma’lumot egasi, GUID, inkremental, o‘chirish o‘rniga faolsizlantirish.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
29 / 42
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: SMS shlyuzlari va 1C bilan ma’lumot almashish

1
Nima uchun SMS yuborish kodini to‘g‘ridan-to‘g‘ri provayder API siga emas, interfeysga bog‘laymiz?
Savol 1
2
“o‘” dagi ‘ belgisi SMS ga qanday ta’sir qiladi?
Savol 2
3
1C bilan sinxronlashda tovar 1C dan yo‘qolsa, OmborPro da nima qilinadi va nima uchun?
Savol 3
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
30 / 42
05

Xabar brokerlari: RabbitMQ va Kafka

Vazifa navbati va hodisa oqimi · exchange va routing · partitsiya va offset · outbox
RabbitMQ
Kafka
AMQP
Outbox
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
31 / 42
TAQQOSLASH

Laravel navbati, RabbitMQ va Kafka

JihatLaravel navbati (Redis)RabbitMQKafka
ModelVazifa navbatiNavbatli broker (AMQP)Taqsimlangan jurnal
Iste’molchilarShu ilovaning workerlariTurli servislar, turli tillarConsumer group lar
O‘qilgandan keyinJob o‘chiriladiAck dan keyin o‘chadiRetention muddatigacha qoladi
TartibNavbat ichida FIFO (taxminan)Navbat ichidaPartitsiya ichida qat’iy
Kuchli tomoniOddiy, Laravel ichidaMarshrutlash, ack, DLXOqim, replay, katta hajm
OmborPro misoliHisobot, e-mailOrderConfirmed → 1C, SMSPOS hodisalari analitikasi
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
32 / 42
ASOSIY TUSHUNCHALAR

RabbitMQ va Kafka lug‘ati

1Exchange (RabbitMQ)

Xabarni qabul qilib, routing key bo‘yicha navbatlarga taqsimlaydi.

2Ack / DLX

Iste’molchi tasdiqlaydi; muvaffaqiyatsiz xabar dead letter exchange ga.

3Prefetch

Bir iste’molchiga bir vaqtda beriladigan xabarlar soni.

4Topic / partition (Kafka)

Topic — mavzu, partitsiya — tartiblangan jurnal bo‘lagi.

5Offset

Iste’molchi partitsiyada qayergacha o‘qiganini bildiruvchi raqam.

6Consumer group

Bir guruhdagi iste’molchilar partitsiyalarni o‘zaro bo‘lishadi.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
33 / 42
RABBITMQ

OrderConfirmed hodisasini e’lon qilish (php-amqplib)

use PhpAmqpLib\Connection\AMQPStreamConnection;
use PhpAmqpLib\Message\AMQPMessage;

$conn = new AMQPStreamConnection('rabbitmq', 5672, 'app', 'secret');
$ch = $conn->channel();
$ch->exchange_declare('omborpro.events', 'topic', false, true, false);

$message = new AMQPMessage(json_encode([
    'event' => 'order.confirmed',
    'number' => 'BY-2026-000123',
    'total' => '1500000.00',
]), [
    'content_type' => 'application/json',
    'delivery_mode' => AMQPMessage::DELIVERY_MODE_PERSISTENT,
]);
$ch->basic_publish($message, 'omborpro.events', 'order.confirmed');
$ch->close();
$conn->close();
▶ NATIJA
RabbitMQ: exchange omborpro.events (topic)
  order.confirmed → queue 1c.orders     (binding: order.*)
  order.confirmed → queue sms.notify    (binding: order.confirmed)
exchange_declare(..., 'topic', false, true, false)
topic turi, durable, avtomatik o‘chmaydi
DELIVERY_MODE_PERSISTENT
broker qayta ishga tushsa ham xabar saqlanadi
routing key
order.confirmed — bog‘lanish andozalari bo‘yicha navbatlarga
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
34 / 42
SOF PHP MODELI

Kalit bo‘yicha partitsiya: tartib qayerda saqlanadi

function partition(string $key, int $count): int
{
    return crc32($key) % $count;   // Kafka aslida murmur2 ishlatadi
}

$events = [
    ['key' => 'BY-2026-000123', 'type' => 'OrderConfirmed'],
    ['key' => 'BY-2026-000124', 'type' => 'OrderConfirmed'],
    ['key' => 'BY-2026-000123', 'type' => 'OrderShipped'],
];
$offsets = [0, 0, 0];
foreach ($events as $e) {
    $p = partition($e['key'], 3);
    $o = $offsets[$p]++;
    echo "{$e['type']} {$e['key']} -> p$p, offset $o" . PHP_EOL;
}
▶ NATIJA
OrderConfirmed BY-2026-000123 -> p1, offset 0
OrderConfirmed BY-2026-000124 -> p0, offset 0
OrderShipped BY-2026-000123 -> p1, offset 1
crc32($key) % $count
bir xil kalit — doim bir xil partitsiya
p1, offset 0 → 1
bitta buyurtma hodisalari bitta partitsiyada ketma-ket
turli kalitlar
turli partitsiyalar — parallel o‘qish mumkin, lekin umumiy tartib yo‘q
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
35 / 42
OUTBOX NAQSHI

Hodisani yo‘qotmasdan e’lon qilish

1

Tranzaksiya

Buyurtma confirmed bo‘ladi va shu tranzaksiyada outbox ga hodisa qatori yoziladi
›
2

Commit

Ikkalasi birga saqlanadi yoki birga bekor bo‘ladi
›
3

Relay

Rejalashtirilgan job sent_at IS NULL qatorlarni oladi
›
4

E’lon

Brokerga yuboradi va sent_at ni belgilaydi
›
5

Iste’molchi

Hodisa id si bo‘yicha idempotent qayta ishlaydi
Relay yuborib, sent_at ni yozishga ulgurmay yiqilsa — hodisa qayta yuboriladi. Shuning uchun iste’molchi idempotent.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
36 / 42
▶ INTERAKTIV
Qaysi vosita mos?
Har bir talabni eng mos vositaga joylashtiring.
5-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Xabar brokerlari: RabbitMQ va Kafka

1
Nima uchun ilovalararo integratsiyada Laravel navbati o‘rniga broker tanlanadi?
Savol 1
2
Kafka da bitta buyurtma hodisalarining tartibi qanday saqlanadi?
Savol 2
3
Outbox naqshi qaysi muammoni hal qiladi?
Savol 3
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
38 / 42
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Servis sinfi + config

Har bir tashqi tizim — alohida servis; URL va kalitlar config/services.php va .env da.

2Timeout, retry, throw

connectTimeout, timeout, faqat vaqtinchalik xatolarda retry, ->throw() va zaxira yo‘l.

3Webhook = imzo + idempotentlik

HMAC xom tana bo‘yicha, hash_equals, timestamp, payments.external_id unique.

4Payme va Click — merchant API

Tizim bizni chaqiradi: JSON-RPC (tiyin) yoki Prepare/Complete (MD5 imzo).

5SMS va 1C — kelishilgan qoidalar

Gateway interfeysi, raqam formati, kodlash; CommerceML/OData, GUID, faolsizlantirish.

6Broker — tizimlararo

RabbitMQ — marshrutlash va ack, Kafka — jurnal va replay; outbox — hodisani yo‘qotmaslik.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
39 / 42
Takrorlash

Yakunlashdan oldin sakkizta savol

1
HTTP klient 4xx/5xx da istisno tashlaydimi?
2
retry(3, 200, $fn) dagi $fn vazifasi?
3
Webhook imzosi nima bo‘yicha hisoblanadi?
4
Nima uchun hash_equals?
5
To‘lov idempotentligi qaysi ustunga tayanadi?
6
Payme summasi 250000 tiyin — necha so‘m?
7
CommerceML da tovarning barqaror kaliti?
8
Outbox relay yiqilsa, hodisa nima bo‘ladi?
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
40 / 42
Amaliy mashg‘ulot

11-amaliy mashg‘ulot: 5 ta PHP topshiriq va loyiha bosqichi

4

CBU javobidan exchange_rates qatorlari

Oson · 10 ball
5

Narxni valyutada ko‘rsatish

O‘rta · 20 ball
6

Sanaga mos kurs (dam olish kunlari bilan)

O‘rta · 20 ball
7

TestPay webhook protsessori

Qiyin · 30 ball
8

1C katalogi bilan sinxronlash farqi

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

PHP kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. Loyiha havolasini ham shu sahifada topshirasiz; o‘qituvchi baho qo‘yadi.

11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
41 / 42
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
OmborPro dagi qaysi integratsiyani webhook, qaysisini REST so‘rov bilan qilardingiz? Bittadan misol.
2
Webhook endpointingizni himoyalovchi to‘rtta tekshiruvni ayting.
3
Korxonangizga RabbitMQ yoki Kafka kerakmi? Bir gap bilan asoslang.
11-ma’ruza · Tashqi tizimlar bilan integratsiya
42 / 42
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 11-amaliy mashg‘ulot (topshiriqlar)📖 Ma’ruza matni01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 11-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.