Qatlamli arxitektura va loyihalash namunalari
Buyurtma yaratish kodi 300 qatorlik controller metodida yozilgan. Ertaga xuddi shu buyurtmani API va Excel importi orqali ham yaratish kerak. Nima qilasiz?
Kodni nusxalash yagona yo‘lmi? Avval o‘ylab ko‘ring, keyin muhokama qilamiz.
Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...
DB::transaction yondashuviniQatlamli arxitektura
Qatlamlar va ularning vazifasi
Taqdimot
Ilova (servis)
OrderService, StockService — jarayon, tranzaksiya chegarasiDomen
OrderStatus enumi, qiymat obyektlari, domen istisnolariMa’lumot / infratuzilma
ProductRepository, tashqi API, navbatlar, fayllarSemiz va ingichka controller
Noto‘g‘ri: semiz controller
- Validatsiya, narx, QQS, qoldiq — bitta metodda
- API va import uchun kod nusxalanadi
- Testlash uchun HTTP so‘rov va baza kerak
- Tranzaksiya chegarasi noaniq
To‘g‘ri: ingichka controller
- Validatsiya —
StoreOrderRequestda - Jarayon —
OrderService::create()da - Controller 5–10 qator: chaqiradi va javob qaytaradi
- Servisni bazasiz, soxta repository bilan testlash mumkin
Uch qatlam — uch funksiya
function topish(string $sku): ?array // ma’lumot qatlami { return ['UN-001' => ['price' => 15000]][$sku] ?? null; } function narxla(string $sku, int $qty): int // biznes qatlami { $p = topish($sku) ?? throw new DomainException("$sku topilmadi"); return $p['price'] * $qty; } // taqdimot qatlami: kirish → javob (HTTP kodi) foreach ([['UN-001', '3'], ['XX-999', '1']] as [$sku, $qty]) { try { $jami = narxla($sku, (int) $qty); echo "200 $jami\n"; } catch (DomainException $e) { echo "422 ", $e->getMessage(), "\n"; } }
200 45000 422 XX-999 topilmadi
1-bo‘lim yakuni: Qatlamli arxitektura
1-topshiriq: Qatlam qoidasini buzgan bog‘liqliklar
Sinflar va ular foydalanadigan sinflar ro‘yxati berilgan: ['OrderController' => ['OrderService'], ...]. Qatlam sinf nomining oxiri bo‘yicha aniqlanadi: ...Controller — 1, ...Service — 2, ...Repository — 3, qolganlari (modellar, enumlar) — 4. Sinf faqat o‘z qatlamidagi yoki pastroq qatlamdagi (raqami katta yoki teng) sinfga bog‘lanishi mumkin; yuqoriga qaragan bog‘liqlik — buzilish. Barcha buzilishlarni toping.
Imzo: function qatlam_buzilishlari(array $bogliqlik): array
Qaytaradi: 'Sinf -> Bog‘liqlik' ko‘rinishidagi satrlar ro‘yxati, alifbo tartibida, takrorlarsiz. Buzilish yo‘q bo‘lsa — [].
qatlam_buzilishlari(['OrderController' => ['OrderService'], 'OrderService' => ['ProductRepository', 'OrderController']])
["OrderService -> OrderController"]
MVC va Laravel da so‘rov hayot sikli
Model, View, Controller — kim nima qiladi
Model
Order, Product — jadval, bog‘lanishlar, turlar (casts).View
Controller
+ Servis
OrderService ga.So‘rov index.php dan javobgacha
public/index.php
bootstrap/app.php dan ilova obyektiHTTP kernel
Provayderlar
AppServiceProvider — bog‘lanishlar ro‘yxatdan o‘tadiRouter
auth)Controller
Response
php artisan route:list — barcha marshrutlar, ularning controller va middleware lari.Marshrut va ingichka controller
// routes/web.php Route::get('/orders', [OrderController::class, 'index']) ->name('orders.index'); // app/Http/Controllers/OrderController.php class OrderController extends Controller { public function index(): View { $orders = Order::with('counterparty') ->latest() ->paginate(20); return view('orders.index', ['orders' => $orders]); } }
GET /orders → 200 OK, text/html SQL: select * from orders order by created_at desc limit 20 SQL: select * from counterparties where id in (3, 7, 12)
route('orders.index') bilan URL yasaladicreated_at bo‘yicha kamayish tartibidaBlade — faqat ko‘rsatish
@extends('layouts.app') @section('content') <table> @foreach ($orders as $order) <tr> <td>{{ $order->number }}</td> <td>{{ $order->counterparty->name }}</td> <td>{{ number_format($order->total, 2, '.', ' ') }}</td> <td>{{ $order->status->value }}</td> </tr> @endforeach </table> {{ $orders->links() }} @endsection
BY-2026-000123 | Baraka savdo MChJ | 1 120 000.00 | confirmed BY-2026-000122 | Nur market | 450 000.00 | draft « 1 2 3 … 7 »
casts orqaliOrder::where(...) yoki hisob-kitob2-bo‘lim yakuni: MVC va Laravel da so‘rov hayot sikli
OrderService $orders parametri qanday beriladi?Repository va Service Layer
Ikki namuna — ikki vazifa
Service Layer
OrderService::create(), confirm(), cancel(); tranzaksiya va muvofiqlashtirish.Repository
findBySku(), lowStock(); SQL tafsilotini yashiradi.Active Record
DI konteyner
Interfeys va Eloquent realizatsiyasi
interface ProductRepository { public function findBySku(string $sku): ?Product; public function lowStock(int $warehouseId): Collection; } final class EloquentProductRepository implements ProductRepository { // findBySku(): return Product::where('sku', $sku)->first(); public function lowStock(int $warehouseId): Collection { return Product::query() ->join('stocks', 'stocks.product_id', '=', 'products.id') ->where('stocks.warehouse_id', $warehouseId) ->whereRaw('stocks.quantity - stocks.reserved < min_stock') ->get(['products.*']); } }
select products.* from products inner join stocks on stocks.product_id = products.id where stocks.warehouse_id = ? and stocks.quantity - stocks.reserved < min_stock
null — qaror servisda qabul qilinadiBuilder emasKonstruktor in’ektsiyasi va konteynerda bog‘lash
// app/Providers/AppServiceProvider.php class AppServiceProvider extends ServiceProvider { public function register(): void { $this->app->bind( ProductRepository::class, EloquentProductRepository::class, ); } } final class OrderService // app/Services/OrderService.php { public function __construct( private ProductRepository $products, private StockService $stock, ) {} }
app(OrderService::class)
→ new OrderService(
new EloquentProductRepository(),
new StockService(...)
)$this->app->singleton() — bitta umumiy obyektServis bazasiz ishlaydi
interface ProductRepository { public function price(string $sku): ?int; } final class FakeProducts implements ProductRepository { private array $rows = ['UN-001' => 15000, 'SH-002' => 9000]; public function price(string $sku): ?int { return $this->rows[$sku] ?? null; } } function narx(ProductRepository $repo, string $sku, int $qty): int { $p = $repo->price($sku) ?? throw new DomainException("$sku yo‘q"); return $p * $qty; } echo narx(new FakeProducts(), 'SH-002', 3), "\n";
27000
throw ifoda sifatidaRepository: foydali va ortiqcha
✓ Foydali
- Murakkab, qayta ishlatiladigan so‘rovlar (
lowStock) - Manba almashishi mumkin (baza → 1C API)
- Servisni bazasiz unit-test qilish
- Bir nechta modeldan yig‘iladigan o‘qish modeli
✗ Ortiqcha
- Har bir model uchun
find,all,savenusxasi Builderqaytaradigan “yupqa qobiq”- Oddiy ma’lumotnoma CRUD i
- Biznes-qoidalar repository ichida
3-bo‘lim yakuni: Repository va Service Layer
Builder emas, tayyor natija qaytarishi kerak?2-topshiriq: Xotiradagi ProductRepository
Testlar uchun mahsulotlarni xotirada saqlaydigan repository yozing. save($p) mahsulotni (sku, name, price, min_stock, stock) saqlaydi; bir xil sku qayta saqlansa — yangilanadi. sku formati AA-000 (2 katta harf, chiziqcha, 3 raqam) bo‘lmasa yoki price < 0 bo‘lsa — InvalidArgumentException. findBySku() — mahsulot yoki null; lowStock() — stock < min_stock bo‘lgan mahsulotlar SKU lari (alifbo tartibida); count() — mahsulotlar soni.
Imzo: final class InMemoryProductRepository
Qaytaradi: findBySku(): ?array, lowStock(): list<string>, count(): int.
(function () { $r = new InMemoryProductRepository(); $r->save(['sku' => 'UN-001', 'name' => 'Un', 'price' => 15000, 'min_stock' => 10, 'stock' => 4]); return $r->findBySku('UN-001')['name']; })()"Un"
DTO va Unit of Work
DTO va Unit of Work
DTO
OrderData, OrderItemData — $request->all() o‘rniga.readonly
Error.Unit of Work
flush()).DB::transaction
OrderData — so‘rovdan DTO
final class OrderData { public function __construct( public readonly int $counterpartyId, public readonly int $warehouseId, public readonly array $items, // list<OrderItemData> public readonly string $currency = 'UZS', ) {} public static function fromRequest(StoreOrderRequest $r): self { return self::fromArray($r->validated()); } public static function fromArray(array $v): self { return new self((int) $v['counterparty_id'], (int) $v['warehouse_id'], array_map(OrderItemData::fromArray(...), $v['items'])); } }
OrderData {
counterpartyId: 7, warehouseId: 1, currency: "UZS",
items: [OrderItemData { sku: "UN-001", quantity: 5, price: 15000 }]
}all() emas"7" → 7readonly DTO: yaratish va o‘zgartirishga urinish
final class OrderItemData { public function __construct( public readonly string $sku, public readonly int $quantity, ) {} public static function fromArray(array $a): self { return new self($a['sku'], (int) $a['quantity']); } } $i = OrderItemData::fromArray(['sku' => 'UN-001', 'quantity' => '5']); echo $i->sku, ' x ', $i->quantity, "\n"; try { $i->quantity = 50; } catch (Error $e) { echo $e->getMessage(), "\n"; }
UN-001 x 5 Cannot modify readonly property OrderItemData::$quantity
'5' butun songa aylandiException emas, ErrorOrderService::create — bitta ish birligi
public function create(OrderData $data): Order { return DB::transaction(function () use ($data) { $order = Order::create([ 'counterparty_id' => $data->counterpartyId, 'warehouse_id' => $data->warehouseId, 'status' => OrderStatus::Draft, 'currency' => $data->currency, 'created_by' => auth()->id(), ]); foreach ($data->items as $item) { $this->addItem($order, $item); } $order->update(['total' => $order->items()->sum('total')]); return $order; }, 3); }
BEGIN insert into orders (...) values (...) returning id insert into order_items (...) values (...) ×2 update orders set total = 1120000.00 where id = 45 COMMIT -- istisno bo‘lsa: ROLLBACK
return ni unutmangdraft holatidaHammasi yoki hech narsa
function tranzaksiya(array &$db, callable $fn): void { $nusxa = $db; try { $fn($nusxa); $db = $nusxa; echo "COMMIT\n"; } catch (DomainException $e) { echo "ROLLBACK: {$e->getMessage()}\n"; } } $db = ['orders' => 0, 'reserved' => 0]; tranzaksiya($db, function (array &$d) { $d['orders']++; }); tranzaksiya($db, function (array &$d) { $d['reserved'] += 5; throw new DomainException('Qoldiq yetarli emas'); }); echo json_encode($db);
COMMIT
ROLLBACK: Qoldiq yetarli emas
{"orders":1,"reserved":0}+= 5 saqlanmadi — ROLLBACK4-bo‘lim yakuni: DTO va Unit of Work
$request->all() massividan uchta afzalligini ayting.3-topshiriq: OrderData DTO
Massivdan o‘zgarmas OrderData yarating. Majburiy kalitlar: counterparty_id, warehouse_id, items (bo‘sh bo‘lmagan ro‘yxat); har bir qatorda sku, quantity, price. Raqamlar satr bo‘lib kelishi mumkin — butun songa keltiring. quantity ≤ 0, price < 0, bir xil sku ikki marta yoki kalit yetishmasa — InvalidArgumentException. currency berilmasa — 'UZS'. Xossalar readonly bo‘lsin: counterpartyId, warehouseId, items, currency.
Imzo: final class OrderData
Qaytaradi: total(): int — Σ quantity × price; toArray(): array — ['counterparty_id', 'warehouse_id', 'currency', 'items', 'total'] tartibida, items qatorlari ['sku', 'quantity', 'price'].
OrderData::fromArray(['counterparty_id' => '7', 'warehouse_id' => 1, 'items' => [['sku' => 'UN-001', 'quantity' => '2', 'price' => 15000]]])->toArray()
{"counterparty_id":7,"warehouse_id":1,"currency":"UZS","items":[{"sku":"UN-001","quantity":2,"price":15000}],"total":30000}Loyiha strukturasi
OmborPro papka strukturasi
omborpro/ ├── app/ │ ├── DTO/ OrderData, OrderItemData │ ├── Enums/ OrderStatus │ ├── Exceptions/ InsufficientStockException │ ├── Http/ │ │ ├── Controllers/ OrderController │ │ └── Requests/ StoreOrderRequest │ ├── Models/ Product, Order, Stock ... │ ├── Providers/ AppServiceProvider │ ├── Repositories/ ProductRepository │ └── Services/ OrderService, StockService ├── bootstrap/app.php marshrut, middleware, istisnolar ├── database/ migrations, factories, seeders ├── public/index.php yagona kirish nuqtasi ├── routes/ web.php, console.php └── tests/ Feature, Unit
PSR-4: App\Services\OrderService → app/Services/OrderService.php
.gitignore dabootstrap/app.php — markaziy sozlash
use Illuminate\Foundation\Application; use Illuminate\Foundation\Configuration\Exceptions; use Illuminate\Foundation\Configuration\Middleware; return Application::configure(basePath: dirname(__DIR__)) ->withRouting( web: __DIR__ . '/../routes/web.php', commands: __DIR__ . '/../routes/console.php', health: '/up', ) ->withMiddleware(function (Middleware $middleware) { // }) ->withExceptions(function (Exceptions $exceptions) { // })->create();
GET /up → 200 OK (health check marshruti) `php artisan install:api` → api: __DIR__ . '/../routes/api.php' qo‘shiladi
Tur bo‘yicha va modul bo‘yicha
Tur bo‘yicha (OmborPro)
app/Services,app/Models,app/DTO- Laravel hujjatlari va generatorlariga mos
- Kichik va o‘rta loyiha uchun sodda
- Kamchilik: modul chegarasi ko‘rinmaydi
Modul (soha) bo‘yicha
app/Domain/Sales/{Models,Services,DTO}- Modul chegaralari aniq — modulli monolit
- Katta jamoa va ko‘p modulli tizim uchun
- Kamchilik: generatorlar uchun yo‘lni qo‘lda berish
README.md da yozib qo‘ying va izchil bo‘ling.Generatorlar bilan fayl yaratish
php artisan make:model Product -mfs php artisan make:controller OrderController --resource php artisan make:request StoreOrderRequest php artisan make:enum Enums/OrderStatus --string php artisan make:interface Repositories/ProductRepository php artisan make:class Services/OrderService php artisan make:class DTO/OrderData
INFO Model [app/Models/Product.php] created successfully. INFO Migration [database/migrations/2026_09_14_..._create_products_table.php] created successfully. INFO Enum [app/Enums/OrderStatus.php] created successfully. INFO Class [app/Services/OrderService.php] created successfully.
5-bo‘lim yakuni: Loyiha strukturasi
routes/api.php qanday paydo bo‘ladi?App\DTO\OrderData sinfini qaysi fayldan qidiradi?Asosiy xulosalar
1Qatlamlar
2MVC
3Service Layer
4Repository
5DTO
$request->all() o‘rniga.6Unit of Work
DB::transaction(): hammasi yoki hech narsa; tashqi ta’sirlar COMMIT dan keyin.Yakunlashdan oldin sakkizta savol
DB::transaction($fn, 3) dagi 3 nima?2-amaliy mashg‘ulot: 5 ta PHP topshiriq va loyiha bosqichi
.env faylini o‘qish
PDO DSN satrini yasash
Docker Compose: band portlar
Xizmatlarni ishga tushirish tartibi
Composer versiya cheklovi
Darsni tark etishdan oldin
Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.