⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli — yo‘riqnoma
8
SAKKIZINCHI AMALIY MASHG‘ULOT
Korxona ilovalarini dasturlash · 2 soat · 8-mavzu

Excel/CSV import moduli

Jamoa loyihasi bosqichi · 5 ta PHP topshiriq · avtomatik tekshiruv · o‘qituvchi bahosi
Validatsiya
Yaxlitlik
Excel/CSV
Storage
Oraliq nazorat
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
1 / 20
Mashg‘ulot maqsadi

Amaliy mashg‘ulot oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Yaratish — mahsulotlar va kontragentlar uchun Excel/CSV shablon fayllarini va import sinflarini
2
Qo‘llash — qator darajasidagi validatsiya, normallash va fayl ichidagi takrorlarni aniqlashni
3
Saqlash — import natijasini import_batches jadvalida va validatsiya hisobotini ekranda/Excel da
4
Biriktirish — buyurtma va hisob-fakturalarga fayllarni ruxsatlar bilan
5
Tayyorlash — oraliq nazorat uchun loyiha taqdimoti va demo ssenariysini
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
2 / 20
Ish tartibi va baholash

Qanday bajariladi va qanday baholanadi?

Ish tartibi

  1. Saytga login va parolingiz bilan kiring: emro.uz/korxona/kirish.html
  2. 8-amaliy sahifasini oching (oxirgi slayddagi QR kod).
  3. Yo‘riqnoma bo‘yicha jamoa loyihasida bosqichni bajaring, commit va push qiling.
  4. PHP topshiriqlarni yeching: ▶ Sinab ko‘rish → ✓ Topshirish (yashirin testlar).
  5. Loyiha havolasini (GitHub repo, PR yoki tag) topshiring — o‘qituvchi baho qo‘yadi.

Baholash mezonlari

  • Natija — loyiha bosqichi mezonlar ro‘yxati bo‘yicha bajarilgan.
  • Topshiriqlar — PHP topshiriqlar testlardan o‘tgan.
  • Kod sifati — tushunarli nomlar, PSR-12, kichik va mazmunli commitlar.
  • Jamoaviy hissa — har bir a’zo o‘z qismini tushuntira oladi; ko‘chirilgan ish baholanmaydi.
  • Muddat — muddatdan keyin topshirilgan ish “kechikkan” deb belgilanadi.
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
3 / 20
01

1-qadam. Import sinflari va shablonlar

maatwebsite/excel · shablon ustunlari · ProductsImport · CounterpartiesImport
make:import
Shablon
WithValidation
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
4 / 20
TERMINAL

Paket va sinflar

composer require maatwebsite/excel
php artisan vendor:publish \
  --provider="Maatwebsite\Excel\ExcelServiceProvider" --tag=config
php artisan make:import ProductsImport --model=Product
php artisan make:import CounterpartiesImport --model=Counterparty
php artisan make:export ProductsExport --model=Product
php artisan make:model ImportBatch -m
▶ NATIJA
INFO  Publishing [config] assets.
INFO  Import [app/Imports/ProductsImport.php] created successfully.
INFO  Model [app/Models/ImportBatch.php] created successfully.
--tag=config
config/excel.php — chunk hajmi, CSV sozlamalari
make:import --model
ToModel bilan tayyor shablon
ImportBatch -m
model + migratsiya (import_batches jadvali spetsifikatsiyada bor)
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
5 / 20
SHABLON

Kontragentlar shablonining ustunlari

Ustun (sarlavha)MisolQoida
turimijozmijoz / yetkazib beruvchi / ikkalasi
nomi“Baraka Savdo” MChJmajburiy, ≤ 255
stir305 123 456bo‘sh joysiz 9 raqam, yagona
telefon90 123 45 67→ +998901234567; mijoz uchun majburiy
manzilToshkent sh., Chilonzor t.ixtiyoriy
Namunaviy qatordagi STIR va telefon — o‘ylab topilgan test qiymatlari; real korxona ma’lumotini shablonga qo‘ymang.
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
6 / 20
CounterpartiesImport

Normallash va qoidalar

public function prepareForValidation(array $data, int $index): array
{
    $types = ['mijoz' => 'customer', 'yetkazib beruvchi' => 'supplier',
        'ikkalasi' => 'both'];
    $turi = strtolower(trim((string) ($data['turi'] ?? '')));
    $data['turi'] = $types[$turi] ?? $turi;
    $stir = (string) ($data['stir'] ?? '');
    $data['stir'] = preg_replace('/\D/', '', $stir);
    return $data;
}
public function rules(): array
{
    return [
        'turi' => ['required', 'in:customer,supplier,both'],
        'nomi' => ['required', 'string', 'max:255'],
        'stir' => ['required', new Inn(), 'unique:counterparties,inn'],
    ];
}
▶ NATIJA
| mijoz | “Baraka Savdo” MChJ | 305 123 456 |
→ ['turi' => 'customer', 'stir' => '305123456', ...]  ✓
$types[$turi] ?? $turi
o‘zbekcha qiymat → enum qiymati
preg_replace('/\D/', '')
STIR dan raqam bo‘lmagan belgilar olib tashlanadi
unique:counterparties,inn
bazadagi takror; fayl ichidagisi — alohida tekshiruv
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
7 / 20
02

2-qadam. Validatsiya hisoboti va eksport

import_batches · hisobot sahifasi · xatolarni Excel da yuklab olish · mahsulotlar eksporti
import_batches
Hisobot
FromArray
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
8 / 20
BLADE

Hisobot sahifasi

<h2>Import #{{ $batch->id }}:
    {{ $batch->ok_rows }} / {{ $batch->total_rows }} qator yuklandi</h2>
@if ($batch->failed_rows > 0)
    <table class="table">
        <tr><th>Qator</th><th>Ustun</th>
            <th>Xato</th><th>Qiymat</th></tr>
        @foreach ($batch->errors as $e)
            <tr>
                <td>{{ $e['row'] }}</td><td>{{ $e['field'] }}</td>
                <td>{{ $e['message'] }}</td><td>{{ $e['value'] }}</td>
            </tr>
        @endforeach
    </table>
    <a href="{{ route('imports.errors', $batch) }}">
        Xatolarni Excel da yuklab olish</a>
@endif
▶ NATIJA
Import #17: 7 / 10 qator yuklandi
Qator | Ustun  | Xato                  | Qiymat
4     | narx   | Narx son bo‘lishi kerak | kelishilgan
6     | nomi   | Nomi majburiy         |
9     | birlik | Birlik noto‘g‘ri       | metr
{{ ... }}
qiymatlar avtomatik ekranlanadi — fayldagi <script> xavfsiz
$batch->errors
array cast tufayli massiv
imports.errors
xatolar ro‘yxatini Excel ga eksport qiluvchi marshrut
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
9 / 20
app/Exports

Xatolar ro‘yxatini Excel ga

class ImportErrorsExport implements FromArray, WithHeadings
{
    public function __construct(private ImportBatch $batch)
    {
    }

    public function array(): array
    {
        return array_map(fn (array $e) => [
            $e['row'], $e['field'], $e['message'], $e['value'] ?? '',
        ], $this->batch->errors ?? []);
    }

    public function headings(): array
    {
        return ['Qator', 'Ustun', 'Xato', 'Qiymat'];
    }
}
▶ NATIJA
return Excel::download(new ImportErrorsExport($batch),
    "import-{$batch->id}-xatolar.xlsx");
FromArray
manba — oddiy massiv (errors json ustunidan)
WithHeadings
birinchi qator sarlavhalari
?? []
xatosiz importda bo‘sh fayl, xato emas
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
10 / 20
03

3-qadam. Hujjatlarga fayl biriktirish va oraliq nazoratga tayyorgarlik

attachments · Livewire fayl yuklash · Policy · demo ssenariysi
attachments
WithFileUploads
Demo
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
11 / 20
LIVEWIRE

Buyurtmaga fayl yuklash komponenti

class OrderAttachments extends Component
{
    use WithFileUploads;

    public Order $order;

    #[Validate('required|file|mimes:pdf,jpg,png|max:5120')]
    public $file;

    public function save(AttachmentService $attachments): void
    {
        $this->authorize('update', $this->order);
        $this->validate();
        $attachments->attach($this->order, $this->file, auth()->id());
        $this->reset('file');
    }
}
▶ NATIJA
<input type="file" wire:model="file"> <button wire:click="save">Biriktirish</button>
→ “skaner.pdf (2,3 MB) — Aziz M., 27.10.2026 14:05”
WithFileUploads
Livewire vaqtinchalik yuklashni o‘zi boshqaradi
#[Validate(...)]
Livewire 3 atributi — qoidalar xossa yonida
AttachmentService::attach()
ma’ruzadagi create([...]) mantig‘i bitta servisda — controller ham, komponent ham shuni chaqiradi
$this->authorize()
komponentda ham Policy — 5-mavzu
$this->reset('file')
saqlangandan keyin forma tozalanadi
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
12 / 20
ORALIQ NAZORAT

Demo ssenariysi (namuna)

1

Kirish

admin va omborchi sifatida kirib, menyular farqini ko‘rsatish
›
2

Katalog

mahsulotlar filtri, sahifalash, yangi mahsulot formasi (422 xatosi bilan)
›
3

Buyurtma

buyurtma yaratish → tasdiqlash → rezerv → hisob-faktura; qoldiq o‘zgarishi
›
4

API

/docs sahifasi va Postman dan bitta so‘rov
›
5

Import

10 qatorli fayl, hisobot va xatolar Excel i
›
6

Fayl

hisob-fakturaga PDF biriktirish va yuklab olish
Har bir qadamni jamoaning boshqa a’zosi ko‘rsatsin — savol-javobda ham shu a’zo javob beradi.
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
13 / 20
Loyiha bosqichi

Natija va topshirish

Natija: mahsulot va kontragentlarni Excel/CSV orqali import qiluvchi modul (shablon, qator validatsiyasi, import_batches hisoboti, xatolarni Excel da yuklab olish), mahsulotlar eksporti, hujjatlarga ruxsatlar bilan fayl biriktirish; oraliq nazorat uchun tayyor demo.

Baholash mezonlari

  • Mahsulotlar va kontragentlar uchun shablon fayllar yuklab olinadi, ustunlari import sinflari bilan mos.
  • Import XLSX va ; li CSV ni o‘qiydi; SKU/STIR/telefon/turi normallashtiriladi.
  • Yaroqsiz qatorlar importni to‘xtatmaydi: hisobotda qator, ustun, xabar va qiymat ko‘rinadi; fayl ichidagi takrorlar ham aniqlanadi.
  • Har bir import import_batches ga yoziladi (total_rows, ok_rows, failed_rows, errors); xatolar Excel da yuklab olinadi.
  • Bazada UNIQUE (sku, inn) va kamida bitta CHECK cheklovi migratsiya orqali qo‘shilgan.
  • Buyurtma/hisob-fakturaga fayl biriktiriladi; mimes, extensions, max tekshiriladi, fayl yopiq diskda, yuklab olish authorize() bilan.
  • Mahsulotlar XLSX/CSV ga eksport qilinadi (FromQuery), CSV Excel da o‘zbek harflari bilan to‘g‘ri ochiladi.
  • Oraliq nazorat uchun taqdimot, demo ssenariysi va migrate:fresh --seed bilan ishlaydigan demo ma’lumotlar tayyor.
📤 feature/import Pull Request havolasini yuboring. PR tavsifida: import hisoboti sahifasining skrinshoti, sinov uchun ishlatilgan fayl (xatoli qatorlar bilan) va fayl biriktirish xavfsizlik sinovlari natijasi bo‘lsin.
Loyiha havolasini shu sahifada topshiring
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
14 / 20
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · Oson · 10 ball

4-topshiriq: Import bo‘laklari (chunk)

Faylda $jami ta ma’lumot qatori bor, u $hajm qatorlik bo‘laklarda o‘qiladi. Ma’lumot Excel dagi $bosh-qatordan boshlanadi (standart 2 — 1-qatorda sarlavha). Har bir bo‘lak uchun Excel qator raqamlari oralig‘ini qaytaring. $jami 0 bo‘lsa — bo‘sh ro‘yxat. $jami < 0, $hajm < 1 yoki $bosh < 1 — InvalidArgumentException.

Imzo: function bolaklar(int $jami, int $hajm, int $bosh = 2): array

Qaytaradi: [[dan, gacha], ...] — butun sonlar juftliklari ro‘yxati.

CHAQIRUV
bolaklar(2350, 1000)
NATIJA
[[2,1001],[1002,2001],[2002,2351]]
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
15 / 20
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · O‘rta · 20 ball

5-topshiriq: Import validatsiya hisoboti

Fayl qatorlari berilgan (sarlavha kalitlari: sku, nomi, birlik, narx); $rows[0] — Excel dagi 2-qator. Har bir qatorni tekshiring: sku (strtoupper(trim()) dan keyin) bo‘sh — “SKU majburiy”, andozaga mos emas — “SKU formati noto‘g‘ri”, formati to‘g‘ri, lekin avvalroq uchragan — “SKU takrorlangan (N-qator)” (N — birinchi uchragan qator); nomi bo‘sh — “Nomi majburiy”; birlik ro‘yxatda yo‘q — “Birlik noto‘g‘ri”; narx (^\d+(\.\d{1,2})?$) mos emas — “Narx noto‘g‘ri”. Formati to‘g‘ri SKU, qatorda boshqa xato bo‘lsa ham, “band” hisoblanadi. Xatolar qator bo‘yicha, qator ichida esa sku, nomi, birlik, narx tartibida.

Imzo: function import_hisobot(array $rows): array

Qaytaradi: ['total' => int, 'ok' => int, 'failed' => int, 'errors' => [['row' => int, 'field' => string, 'message' => string], ...]].

CHAQIRUV
import_hisobot([['sku' => 'UN-001', 'nomi' => 'Un', 'birlik' => 'dona', 'narx' => '385000'], ['sku' => 'un-001', 'nomi' => '', 'birlik' => 'metr', 'narx' => '1']])
NATIJA
{"total":2,"ok":1,"failed":1,"errors":[{"row":3,"field":"sku","message":"SKU takrorlangan (2-qator)"},{"row":3,"field":"nomi","message":"Nomi majburiy"},{"row":3,"field":"birlik","message":"Birlik noto‘g‘ri"}]}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
16 / 20
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · O‘rta · 20 ball

6-topshiriq: Kontragent qatorini normallashtirish

Kontragentlar importidagi qator (turi, nomi, stir, telefon) ni tekshirib normallashtiring. turi (trim + strtolower): mijoz/customer → customer, yetkazib beruvchi/supplier → supplier, ikkalasi/both → both, aks holda xato “Turi noto‘g‘ri”. nomi — bo‘sh bo‘lmasin (“Nomi majburiy”), trim qilinadi. stir — raqam bo‘lmagan belgilar olib tashlangach aynan 9 raqam (“STIR 9 ta raqam”). telefon — ixtiyoriy (yo‘q/bo‘sh → null); raqamlardan boshqasi olib tashlanadi: 9 raqam → +998 qo‘shiladi, 998 bilan boshlangan 12 raqam → + qo‘shiladi, boshqasi — “Telefon noto‘g‘ri”. Xatolar bo‘lsa data = null.

Imzo: function kontragent_normallash(array $r): array

Qaytaradi: ['data' => ['type' => ..., 'name' => ..., 'inn' => ..., 'phone' => ?string] | null, 'errors' => ['maydon' => 'xabar', ...]] — xato maydonlari turi, nomi, stir, telefon tartibida.

CHAQIRUV
kontragent_normallash(['turi' => 'Mijoz', 'nomi' => ' Baraka Savdo MChJ ', 'stir' => '305 123 456', 'telefon' => '90 123 45 67'])
NATIJA
{"data":{"type":"customer","name":"Baraka Savdo MChJ","inn":"305123456","phone":"+998901234567"},"errors":[]}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
17 / 20
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · Qiyin · 30 ball

7-topshiriq: Upsert rejasi: qo‘shish, yangilash, o‘tkazish

Narx varag‘ini importdan oldin tahlil qiling. $bazada — sku => ['name' => ..., 'price' => '385000.00'] (narx bazadan satr bo‘lib keladi), $fayl — [['sku' => ..., 'name' => ..., 'price' => ...], ...]. Narxlarni float siz solishtiring: satrni butun tiyinga o‘giring ('385000', '385000.5', '385000.50' — bir xil 38500050 tiyin); narx ^\d+(\.\d{1,2})?$ ga mos kelmasa — InvalidArgumentException. Bazada yo‘q SKU — insert; nomi (trim dan keyin) yoki narxi farq qilsa — update; hech narsa o‘zgarmagan — skip. Faylda bir SKU ikki marta bo‘lsa — DomainException (PostgreSQL upsert bir qatorni ikki marta yangilay olmaydi).

Imzo: function upsert_rejasi(array $bazada, array $fayl): array

Qaytaradi: ['insert' => [sku, ...], 'update' => [sku, ...], 'skip' => [sku, ...]] — har bir ro‘yxat fayldagi tartibda.

CHAQIRUV
upsert_rejasi(['UN-001' => ['name' => 'Un oliy nav', 'price' => '385000.00']], [['sku' => 'UN-001', 'name' => 'Un oliy nav', 'price' => '385000'], ['sku' => 'SH-010', 'name' => 'Shakar', 'price' => '14500.5']])
NATIJA
{"insert":["SH-010"],"update":[],"skip":["UN-001"]}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
18 / 20
Amaliy topshiriqKompyuterda mustaqil · Qiyin · 30 ball

8-topshiriq: Biriktirma fayl uchun xavfsiz yo‘l

Yuklangan fayl uchun saqlash yo‘lini yasang va tekshiring. Tartib: (1) kengaytma — asl nomdagi oxirgi nuqtadan keyingi qism, kichik harfda; nuqta yo‘q yoki kengaytma ruxsat etilmagan — InvalidArgumentException. Ruxsat etilganlar va ularning MIME turi: pdf — application/pdf, jpg/jpeg — image/jpeg, png — image/png, xlsx — application/vnd.openxmlformats-officedocument.spreadsheetml.sheet. (2) server aniqlagan $mime kengaytmaga mos emas — UnexpectedValueException. (3) hajm ≤ 0 yoki 5 MiB (5 242 880 bayt) dan katta — DomainException. (4) $hash — aynan 40 ta kichik o‘n oltilik belgi, $sana — mavjud YYYY-MM-DD sana (checkdate); aks holda InvalidArgumentException. Yo‘l: attachments/YYYY/MM/<hash>.<kengaytma>, jpeg → jpg.

Imzo: function biriktirma_yoli(string $nomi, int $hajm, string $mime, string $sana, string $hash): string

Qaytaradi: Saqlash yo‘li satri. Asl nom yo‘lga kirmaydi.

CHAQIRUV
biriktirma_yoli('Buyurtma xati.PDF', 245000, 'application/pdf', '2026-10-27', str_repeat('a1', 20))
NATIJA
"attachments/2026/10/a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1a1.pdf"
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
19 / 20
Topshiriqlar va topshirish

8-amaliy: 8 ta PHP topshiriq

1

SKU ni normallashtirish

Oson · 10 ball · ma’ruzada
2

Mahsulot validatsiyasi (xatolar lug‘ati)

O‘rta · 20 ball · ma’ruzada
3

Sarlavhadan kalit (heading row)

Oson · 10 ball · ma’ruzada
4

Import bo‘laklari (chunk)

Oson · 10 ball
5

Import validatsiya hisoboti

O‘rta · 20 ball
6

Kontragent qatorini normallashtirish

O‘rta · 20 ball
7

Upsert rejasi: qo‘shish, yangilash, o‘tkazish

Qiyin · 30 ball
8

Biriktirma fayl uchun xavfsiz yo‘l

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

PHP kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. Loyiha havolasini ham shu sahifada topshirasiz; o‘qituvchi baho qo‘yadi.

8-amaliy mashg‘ulot · Excel/CSV import moduli
20 / 20
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 8-amaliy: topshiriqlar va loyiha havolasi📖 Ma’ruza matni01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 8-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.