⌂Barcha darslar📁Dars materiallari1 / 1 1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi — interaktiv slaydlar
1
BIRINCHI MA’RUZA
Korxona ilovalarini dasturlash · 1-mavzu

Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi

Korxona ilovasi nima · ERP, CRM, WMS, HRM · Arxitektura · Platformalar · OmborPro loyihasi
ERP
CRM
WMS
Arxitektura
OmborPro
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
1 / 41
Isinish

Ulgurji savdo firmasi hamma ishni Excel jadvallarida yuritadi. Qachon bu yetmay qoladi?

Javob bermang — avval firmadagi bir kunlik ishni tasavvur qiling: 5 ta menejer, 2 ta ombor, 1 ta buxgalter.

1
Ikki menejer bir vaqtda ombordagi oxirgi 5 quti unni ikki xil mijozga sotsa, nima bo‘ladi?
2
Buxgalter hisob-fakturani qaysi jadvaldan oladi va undagi raqam to‘g‘riligiga kim kafolat beradi?
3
Bir oydan keyin “qoldiqni kim, qachon va nima uchun o‘zgartirgan?” degan savolga qanday javob topasiz?
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
2 / 41
O‘quv maqsadlari

Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...

1
Tushuntirish — korxona ilovasi oddiy veb-saytdan nimasi bilan farq qilishini va uning asosiy xususiyatlarini
2
Tavsiflash — ERP, CRM, WMS va HRM tizimlarining vazifalari, modullari va o‘zaro bog‘lanishini
3
Farqlash — monolit, modulli monolit va mikroservis arxitekturalarini hamda integratsiya usullarini
4
Taqqoslash — Java, .NET, Python va PHP platformalarini korxona ilovasi nuqtai nazaridan
5
Baholash — platforma tanlash mezonlarini aniq loyiha va jamoa sharoitida
6
Tavsiflash — kurs loyihasi OmborPro ning modullari, rollari, hujjat oqimi va invariantlarini
7
Loyihalash — o‘z jamoangiz tizimi uchun dastlabki modullar ro‘yxati va ER-sxemani
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
3 / 41
01

Korxona ilovasi nima

Ta’rif · Fowler xususiyatlari · nofunksional talablar · biznes-qoidalar
Korxona ilovasi
Biznes-qoida
Yaxlitlik
Audit
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
4 / 41
TA’RIF

Korxona ilovasi — biznes-jarayon uchun dasturiy tizim

Korxona ilovasi tashkilotning savdo, ombor, moliya, kadrlar kabi jarayonlarini avtomatlashtiradi va ko‘p yillik ma’lumotlarga tayanadi.

Doimiy ma’lumotlar

Buyurtmalar, to‘lovlar, qoldiqlar yillar davomida saqlanadi va tizim versiyalaridan uzoq yashaydi.

Bir vaqtda ishlash

O‘nlab foydalanuvchi bir xil yozuvni bir paytda o‘zgartirishi mumkin — tranzaksiya va bloklash kerak.

Integratsiya

1C, bank, Payme/Click, soliq xizmati, Markaziy bank kurslari bilan ma’lumot almashadi.

Murakkab qoidalar

QQS, chegirmalar, rezerv, holat o‘tishlari — “biznes-mantiq” kodning yuragi.
Fowler (2002): ma’lumotlar ko‘p, foydalanuvchilar ko‘p, ekranlar ko‘p, integratsiya ko‘p, qoidalar murakkab.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
5 / 41
FARQ

Oddiy sayt va korxona ilovasi

JihatOddiy veb-saytKorxona ilovasi
FoydalanuvchilarAnonim o‘quvchilarRollari aniq xodimlar: menejer, omborchi, buxgalter
Ma’lumotMaqolalar, rasmlarHujjatlar, qoldiqlar, pul — xatosi qimmat
QoidalarDeyarli yo‘qYuzlab biznes-qoidalar va holatlar
O‘zgarishlarKontent tahrirlanadiHar bir o‘zgarish jurnalga yoziladi (audit)
IntegratsiyaAnalitika, ijtimoiy tarmoq1C, bank, to‘lov tizimlari, soliq
Hayot davri1–3 yil10 yil va undan ko‘p
Korxona ilovasini tez yozish emas, uzoq va xavfsiz qo‘llab-quvvatlash muhim.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
6 / 41
BIZNES-QOIDA

Qoida kodda bir joyda tekshiriladi

function rezervla(array $s, int $miqdor): array
{
    $mavjud = $s['quantity'] - $s['reserved'];
    if ($miqdor > $mavjud) {
        throw new DomainException("Yetarli emas: mavjud $mavjud");
    }
    $s['reserved'] += $miqdor;
    return $s;
}
$stock = ['quantity' => 20, 'reserved' => 15];
$stock = rezervla($stock, 3);
echo "Rezerv: {$stock['reserved']}\n";
try {
    rezervla($stock, 5);
} catch (DomainException $e) {
    echo $e->getMessage(), "\n";
}
▶ NATIJA
Rezerv: 18
Yetarli emas: mavjud 2
quantity - reserved
mavjud qoldiq — omborda bor, lekin hali hech kimga band qilinmagan miqdor
DomainException
biznes-qoida buzilganda tashlanadigan istisno; loyihada InsufficientStockException
Ikkinchi chaqiruv
mavjud 2, so‘ralgan 5 — rezerv rad etiladi, qoldiq manfiy bo‘lmaydi
Bir joyda
forma, API, import — hammasi shu funksiyadan o‘tadi
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
7 / 41
NOFUNKSIONAL TALABLAR

Tizim qanday ishlashi kerak

1Ishonchlilik

Ish vaqtida doim ishlaydi; zaxira nusxalar, qayta tiklash rejasi.

2Xavfsizlik

Rollar va ruxsatlar, parollarni xeshlash, OWASP Top 10 ga qarshi himoya.

3Unumdorlik

Ro‘yxatlar sahifalanadi, og‘ir hisobotlar fonda tayyorlanadi.

4Audit

Kim, qachon, qaysi qiymatni nimaga o‘zgartirgani saqlanadi.

5Kuzatuvchanlik

Loglar, xatolar monitoringi, health check.

6Qo‘llab-quvvatlash

Testlar, hujjatlar, toza struktura — yangi dasturchi tez kirishadi.
Nofunksional talablar ko‘pincha arxitekturani funksional talablardan ham ko‘proq belgilaydi.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
8 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

1-bo‘lim yakuni: Korxona ilovasi nima

1
Fowler sanagan korxona ilovasi belgilaridan uchtasini ayting.
Savol 1
2
Nima uchun biznes-qoidani faqat formadagi JavaScript bilan tekshirish xato?
Savol 2
3
Funksional va nofunksional talabga OmborPro dan bittadan misol keltiring.
Savol 3
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
9 / 41
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · Oson · 10 ball

1-topshiriq: Rezerv va mavjud qoldiq

Ombordagi qoldiq ['quantity' => int, 'reserved' => int] ko‘rinishida berilgan. Mavjud qoldiq — quantity − reserved. Funksiya miqdor dona rezerv qiladi va yangi holatni qaytaradi. miqdor ≤ 0 bo‘lsa — InvalidArgumentException, mavjud qoldiq yetmasa — DomainException tashlang (qoldiq o‘zgarmaydi).

Imzo: function rezerv_qil(array $stock, int $miqdor): array

Qaytaradi: ['quantity' => int, 'reserved' => int, 'available' => int] — shu tartibda; available — rezervdan keyingi mavjud qoldiq.

CHAQIRUV
rezerv_qil(['quantity' => 20, 'reserved' => 5], 10)
NATIJA
{"quantity":20,"reserved":15,"available":5}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
10 / 41
02

ERP, CRM, WMS va HRM tizimlari

Vazifalar · modullar · bozordagi mahsulotlar · yagona ma’lumotlar bazasi
ERP
CRM
WMS
HRM
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
11 / 41
TO‘RT TIZIM

ERP, CRM, WMS, HRM — kim nima qiladi

TizimAsosiy savolModullarMisollar
ERPKorxona resurslari qayerda va qancha?Moliya, xarid, savdo, ombor, ishlab chiqarishSAP S/4HANA, Odoo, 1C:Korxona
CRMMijoz kim va unga nima sotamiz?Lidlar, bitimlar voronkasi, aloqalar tarixiSalesforce, Bitrix24, amoCRM
WMSTovar omborning qaysi joyida?Qabul, joylashtirish, terish, inventarizatsiyaSAP EWM, Manhattan, 1C:WMS
HRMKim ishlaydi va qancha oladi?Shtat, tabel, ta’til, ish haqiSuccessFactors, Workday, 1C:ZUP
Ko‘p ERP larda CRM, WMS va HRM modul sifatida mavjud — chegara mahsulotga qarab o‘zgaradi.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
12 / 41
ERP MODULLARI

ERP — yagona baza atrofidagi modullar

1Moliya

Bosh kitob, hisob-fakturalar, to‘lovlar, debitorlik va kreditorlik qarzlari.

2Xarid

Yetkazib beruvchilar, xarid buyurtmalari, kirim hujjatlari.

3Savdo

Narxlar, buyurtmalar, chegirmalar, jo‘natish.

4Ombor

Qoldiqlar, rezervlar, ko‘chirish, inventarizatsiya.

5Ishlab chiqarish

Retseptura (BOM), ishlab chiqarish buyurtmalari, tannarx.

6Hisobotlar

Savdo, qoldiq, foyda va zarar, soliq hisobotlari.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
13 / 41
INTEGRATSIYA

Bitta sotuv — bir necha modul

$db = ['stock' => 10, 'debitor' => 0, 'qqs' => 0, 'jurnal' => []];
function sotuv(array $db, int $miqdor, int $narx): array
{
    $summa = $miqdor * $narx;
    $qqs = intdiv($summa * 12, 100);
    $db['stock'] -= $miqdor;            // ombor moduli
    $db['debitor'] += $summa + $qqs;    // moliya moduli
    $db['qqs'] += $qqs;                 // soliq hisobi
    $db['jurnal'][] = "out:$miqdor";    // audit jurnali
    return $db;
}
$db = sotuv($db, 4, 25000);
echo "Qoldiq: {$db['stock']}\n";
echo "Debitorlik: {$db['debitor']}\n";
echo "QQS: {$db['qqs']}\n";
echo implode(', ', $db['jurnal']), "\n";
▶ NATIJA
Qoldiq: 6
Debitorlik: 112000
QQS: 12000
out:4
intdiv($summa * 12, 100)
QQS 12 % — butun so‘mda, float siz
$db['stock']
ombor moduli: qoldiq kamaydi
$db['debitor']
moliya moduli: mijoz QQS bilan 112 000 so‘m qarzdor
$db['jurnal']
har bir harakat jurnalga yoziladi
Yagona baza
ERP da bularning hammasi bitta tranzaksiyada o‘zgaradi
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
14 / 41
▶ INTERAKTIV
Bu funksiya qaysi tizimga tegishli?
Har bir funksiyani CRM, WMS yoki HRM qutisiga joylashtiring.
2-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

2-bo‘lim yakuni: ERP, CRM, WMS va HRM tizimlari

1
ERP ning asosiy qiymati nimada?
Savol 1
2
WMS oddiy ERP qoldiq hisobidan nimasi bilan farq qiladi?
Savol 2
3
Bir nechta tizimda bir xil ma’lumot saqlansa, qanday xavf bor va u qanday hal qilinadi?
Savol 3
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
16 / 41
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

2-topshiriq: Hisob-faktura summasi QQS bilan

Hisob-faktura qatorlari berilgan: har biri [miqdor, narx] (narx — butun so‘m). Oraliq summa — qatorlar miqdor × narx yig‘indisi. QQS — oraliq summaning 12 %, butun so‘mgacha yaxlitlanadi (round). Bo‘sh ro‘yxat — hammasi 0. miqdor ≤ 0 yoki narx < 0 bo‘lgan qator uchun InvalidArgumentException tashlang.

Imzo: function hisob_faktura(array $qatorlar): array

Qaytaradi: ['subtotal' => int, 'vat' => int, 'total' => int] — shu tartibda, total = subtotal + vat.

CHAQIRUV
hisob_faktura([[2, 15000], [1, 7000]])
NATIJA
{"subtotal":37000,"vat":4440,"total":41440}
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
17 / 41
03

Korxona ilovalari arxitekturasi

Uch qatlamli model · monolit va mikroservis · integratsiya usullari · joylashtirish
Uch qatlam
Monolit
Mikroservis
Integratsiya
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
18 / 41
UCH QATLAM

So‘rov qaysi bosqichlardan o‘tadi

1

Taqdimot

Brauzer (Blade + Livewire), mobil ilova yoki tashqi tizim — HTTP so‘rov yuboradi
›
2

Veb-server

nginx so‘rovni qabul qiladi, statik fayllarni beradi, PHP ni php-fpm ga uzatadi
›
3

Ilova

Laravel: marshrut, tekshiruv, biznes-qoidalar, hujjat oqimi
›
4

Ma’lumotlar

PostgreSQL — hujjatlar va qoldiqlar; Redis — kesh va navbatlar
Bazaga faqat ilova serveri ulanadi; foydalanuvchi uni hech qachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rmaydi.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
19 / 41
ARXITEKTURA USLUBI

Modulli monolit va mikroservislar

Modulli monolit

  • Bitta kod bazasi, bitta joylashtirish
  • Bir nechta jadval — bitta tranzaksiyada
  • Modullar ochiq servis metodlari orqali gaplashadi
  • Kichik jamoa uchun tez va arzon
  • Kamchilik: butun tizim birga masshtablanadi

Mikroservislar

  • Har bir xizmat — alohida kod, baza, joylashtirish
  • Mustaqil masshtablash va mustaqil jamoalar
  • Taqsimlangan tranzaksiya, tarmoq xatolari
  • Monitoring va DevOps xarajati yuqori
  • Katta tashkilot va barqaror chegaralar uchun
Qoida: avval modulli monolit, chegaralar barqarorlashgach — kerak bo‘lsa xizmatlarga ajratish.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
20 / 41
REST API

Masofaviy chaqiruv: tashqi tizim qoldiqni so‘raydi

GET /api/v1/products?sku=UN-001 HTTP/1.1
Host: omborpro.test
Accept: application/json
Authorization: Bearer <token>
▶ NATIJA
HTTP/1.1 200 OK
Content-Type: application/json

{"data":[{"sku":"UN-001","name":"Un, 1-nav","unit":"kg",
  "price":"15000.00","available":120}]}
GET
o‘qish so‘rovi — ma’lumotni o‘zgartirmaydi
/api/v1/
versiyali API: tashqi klientlar buzilmasligi uchun
Authorization
tashqi tizim ham autentifikatsiyadan o‘tadi
"price":"15000.00"
pul satr ko‘rinishida — float yaxlitlash xatosi yo‘q
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
21 / 41
XABARLAR

Hodisa orqali integratsiya

{
  "event": "order.confirmed",
  "id": "evt-2026-000981",
  "occurred_at": "2026-09-15T10:24:00+05:00",
  "data": {
    "order": "BY-2026-000123",
    "counterparty_inn": "301234567",
    "total": "1120000.00",
    "currency": "UZS"
  }
}
▶ NATIJA
→ xabar navbatga yoziladi
→ Moliya moduli: hisob-faktura tayyorlaydi
→ CRM: mijoz kartochkasiga bitim qo‘shadi
→ yuboruvchi qabul qiluvchilarni bilmaydi
event
nima sodir bo‘lgani — o‘tgan zamonda nomlanadi
id
noyob identifikator: takroriy xabarni aniqlash uchun
+05:00
Toshkent vaqti (Asia/Tashkent) aniq ko‘rsatiladi
Bo‘sh bog‘lanish
yangi qabul qiluvchi qo‘shish yuboruvchini o‘zgartirmaydi
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
22 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

3-bo‘lim yakuni: Korxona ilovalari arxitekturasi

1
Uch bosqichli arxitekturaning bosqichlarini ayting.
Savol 1
2
Nima uchun kichik jamoaga mikroservislardan boshlash tavsiya etilmaydi?
Savol 2
3
Hohpe va Woolf bo‘yicha to‘rt integratsiya usulini sanang.
Savol 3
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
23 / 41
04

Platformalar: Java, .NET, Python, PHP

Ekotizimlar · freymvork va ORM · tanlash mezonlari · nima uchun Laravel
Java
.NET
Python
PHP
Laravel
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
24 / 41
TAQQOSLASH

To‘rt platforma — korxona nuqtai nazaridan

PlatformaFreymvork / ORMKuchli tomoniOdatiy qo‘llanish
JavaSpring Boot / Hibernate (JPA)Ekotizim, ko‘p oqimlilik, uzoq qo‘llab-quvvatlashBanklar, telekom, yirik davlat tizimlari
.NET (C#)ASP.NET Core / EF CoreMicrosoft infratuzilmasi, kuchli vositalarKorporativ ichki tizimlar
PythonDjango, FastAPI / Django ORM, SQLAlchemyTez prototip, analitika va MLOdoo ERP, analitik servislar
PHPLaravel, Symfony / Eloquent, DoctrineVeb uchun tayyor ekotizim, arzon hostingSavdo, CRM, ichki biznes-tizimlar
Til tanlash — arxitekturaning bir qismi, lekin eng muhim qismi emas: modellar, qatlamlar va testlar har qanday tilda kerak.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
25 / 41
ZAMONAVIY PHP

Turlar, readonly va qiymat obyekti

declare(strict_types=1);

final class Money
{
    public function __construct(
        public readonly int $tiyin,
        public readonly string $currency = 'UZS',
    ) {}

    public function add(Money $other): self
    {
        return new self($this->tiyin + $other->tiyin, $this->currency);
    }
}

$jami = (new Money(1_500_000))->add(new Money(250_050));
$s = number_format($jami->tiyin / 100, 2, '.', ' ');
echo $s, ' ', $jami->currency;
▶ NATIJA
17 500.50 UZS
strict_types=1
turlar qat’iy tekshiriladi: int o‘rniga satr berib bo‘lmaydi
public readonly
konstruktorda bir marta beriladi, keyin o‘zgarmaydi (PHP 8.1)
int $tiyin
pul butun tiyinda — yaxlitlash xatosi yo‘q
1_500_000
raqamlarni ajratuvchi — o‘qish oson
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
26 / 41
LARAVEL

Bir necha qatorda — sahifalangan JSON API

use App\Models\Product;
use Illuminate\Support\Facades\Route;

Route::get('/api/v1/products', function () {
    return Product::query()
        ->where('is_active', true)
        ->orderBy('sku')
        ->paginate(20);
});
▶ NATIJA
{"current_page":1,"data":[{"id":1,"sku":"UN-001",...}],
 "per_page":20,"total":134,"last_page":7,...}
Route::get
marshrut: URL → kod
Product::query()
Eloquent ORM — SQL ni qo‘lda yozmasdan so‘rov
paginate(20)
sahifalash va meta-ma’lumotlarni avtomatik qo‘shadi
JSON
massiv yoki model qaytarilsa, Laravel uni JSON ga aylantiradi
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
27 / 41
TANLASH MEZONLARI

Platformani nima belgilaydi

1Jamoa

Jamoa allaqachon nimani biladi, mehnat bozorida kim bor?

2Ekotizim

To‘lovlar, Excel, PDF, RBAC uchun tayyor va qo‘llab-quvvatlanadigan paketlar.

3Qo‘llab-quvvatlash

Versiyalar siyosati: xato va xavfsizlik tuzatishlari necha yil?

4Infratuzilma

Hosting narxi, Docker, mavjud serverlar va litsenziyalar.

5Integratsiya

1C, bank, mavjud tizimlar bilan bog‘lanish osonligi.

6Unumdorlik

Odatda til emas, baza, indeks va kesh hal qiladi.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
28 / 41
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

4-bo‘lim yakuni: Platformalar: Java, .NET, Python, PHP

1
Java va .NET ning asosiy ORM lari qaysilar?
Savol 1
2
Platforma tanlashda qaysi uchta mezon eng muhim deb hisoblaysiz va nima uchun?
Savol 2
3
PHP-FPM ning share-nothing modeli nimani anglatadi?
Savol 3
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
29 / 41
05

Kurs loyihasi: OmborPro

Soha va modullar · rollar · hujjat oqimi · ER-model · 15 haftalik reja
OmborPro
Modullar
Rollar
ER-sxema
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
30 / 41
MODULLAR

OmborPro nimalardan iborat

1Katalog

categories, products: SKU (UN-001), birlik, narx, minimal qoldiq.

2Kontragentlar

counterparties: mijoz / yetkazib beruvchi, STIR (9 raqam).

3Ombor

warehouses, stocks, stock_movements: qoldiq, rezerv, jurnal.

4Savdo

orders, order_items: buyurtma raqami BY-2026-000123.

5Moliya

invoices, payments, exchange_rates: QQS 12 %, Payme/Click.

6Audit va hisobotlar

audit_logs, qoldiq va savdo hisobotlari, import/eksport.
Jadval va model nomlari kurs davomida o‘zgarmaydi — barcha mavzular shu nomlarga tayanadi.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
31 / 41
ROLLAR

Kim nima qiladi

RolAsosiy vazifaKo‘radigan modullar
adminFoydalanuvchilar, rollar, sozlamalarHammasi
menejerBuyurtma yaratish va tasdiqlashKatalog, Kontragentlar, Savdo
omborchiKirim, rezerv, jo‘natish, inventarizatsiyaKatalog, Ombor
buxgalterHisob-faktura, to‘lov, hisobotlarMoliya, Hisobotlar, Kontragentlar
Rollarga asoslangan ruxsatlar (RBAC) 5-mavzuda spatie/laravel-permission bilan amalga oshiriladi.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
32 / 41
HUJJAT OQIMI

Buyurtma holatlari: ruxsat etilgan o‘tishlar

const OTISHLAR = [
    'draft' => ['confirmed', 'cancelled'],
    'confirmed' => ['reserved', 'cancelled'],
    'reserved' => ['invoiced', 'cancelled'],
    'invoiced' => ['shipped'],
    'shipped' => [],
    'cancelled' => [],
];

function otish(string $from, string $to): string
{
    $ok = in_array($to, OTISHLAR[$from] ?? [], true);
    return "$from → $to: " . ($ok ? 'ruxsat' : 'taqiq');
}

echo otish('draft', 'confirmed'), "\n";
echo otish('reserved', 'cancelled'), "\n";
echo otish('shipped', 'cancelled'), "\n";
▶ NATIJA
draft → confirmed: ruxsat
reserved → cancelled: ruxsat
shipped → cancelled: taqiq
OTISHLAR
holat mashinasi jadval ko‘rinishida — qoidani o‘qish va testlash oson
?? []
noma’lum holatdan hech qayerga o‘tib bo‘lmaydi
in_array(..., true)
qat’iy taqqoslash — tur ham tekshiriladi
shipped → cancelled
jo‘natilgan tovarni bekor qilib bo‘lmaydi — faqat qaytarish hujjati
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
33 / 41
ER-SXEMA

Asosiy bog‘lanishlar (Mermaid)

erDiagram
    CATEGORIES ||--o{ PRODUCTS : "o‘z ichiga oladi"
    COUNTERPARTIES ||--o{ ORDERS : "buyurtma beradi"
    WAREHOUSES ||--o{ ORDERS : "jo‘natadi"
    ORDERS ||--|{ ORDER_ITEMS : "qatorlari"
    PRODUCTS ||--o{ ORDER_ITEMS : "sotiladi"
    ORDERS ||--o| INVOICES : "hisob-faktura"
    INVOICES ||--o{ PAYMENTS : "to‘lovlar"
    WAREHOUSES ||--o{ STOCKS : "qoldiqlar"
    PRODUCTS ||--o{ STOCKS : "qoldiqlar"
    STOCKS ||--o{ STOCK_MOVEMENTS : harakatlar
▶ NATIJA
GitHub README.md da ```mermaid bloki diagramma bo‘lib chiziladi
||--o{  — bittaga nol yoki ko‘p
||--|{  — bittaga bir yoki ko‘p
||--o|  — bittaga nol yoki bitta
||--o{
bir kontragentning nol yoki ko‘p buyurtmasi bo‘lishi mumkin
||--|{
buyurtmada kamida bitta qator bo‘ladi
||--o|
buyurtmaga ko‘pi bilan bitta hisob-faktura
STOCKS
mahsulot × ombor juftligi uchun bitta qoldiq yozuvi
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
34 / 41
▶ INTERAKTIV
Loyiha qoidalarini tekshiring
OmborPro invariantlari va holatlari bo‘yicha savollar.
5-bo‘lim
Tushunishni tekshirishO‘ylang – Juftlikda – Bo‘lishing · 3 daqiqa

5-bo‘lim yakuni: Kurs loyihasi: OmborPro

1
OmborPro dagi to‘rt rolni va ularning asosiy vazifasini ayting.
Savol 1
2
reserved holatidagi buyurtma bekor qilinsa, omborda nima o‘zgarishi kerak?
Savol 2
3
Nima uchun har bir qoldiq o‘zgarishi stock_movements ga yoziladi?
Savol 3
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
36 / 41
Ma’ruzadagi mashqHar kim o‘z qurilmasida · 10 daqiqa · O‘rta · 20 ball

3-topshiriq: Buyurtma holati o‘tishi

OmborPro buyurtma holatlari: draft → confirmed → reserved → invoiced → shipped. cancelled ga faqat draft, confirmed va reserved dan o‘tish mumkin. Boshqa barcha o‘tishlar (holatni o‘tkazib yuborish, orqaga qaytish, o‘ziga o‘tish) taqiqlangan. Holatlardan biri ro‘yxatda bo‘lmasa — InvalidArgumentException.

Imzo: function otish_mumkin(string $from, string $to): bool

Qaytaradi: true — o‘tish ruxsat etilgan, false — taqiqlangan.

CHAQIRUV
otish_mumkin('draft', 'confirmed')
NATIJA
true
Telefon kamerasi bilan skanerlang
1. Saytga kiring (login va parol)
2. PHP kodni yozing va sinab ko‘ring
3. ✓ Topshirish
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
37 / 41
Xulosa

Asosiy xulosalar

1Korxona ilovasi

Ko‘p foydalanuvchi, doimiy ma’lumotlar, integratsiya va murakkab biznes-qoidalarga ega tizim; xatoning narxi yuqori.

2ERP, CRM, WMS, HRM

ERP — yagona baza atrofida resurslar, CRM — mijozlar, WMS — ombor jarayonlari, HRM — xodimlar.

3Uch qatlam

Klient, ilova serveri va ma’lumotlar bazasi alohida; bazaga faqat ilova ulanadi.

4Modulli monolit

Kichik jamoa uchun oqilona boshlanish: bitta ilova, aniq modul chegaralari.

5Platforma tanlash

Til emas, mezonlar hal qiladi: jamoa, ekotizim, qo‘llab-quvvatlash, infratuzilma.

6OmborPro

Mini-ERP: 4 rol, buyurtma holatlari, invariantlar — barcha mavzular shu loyihada qo‘llaniladi.
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
38 / 41
Takrorlash

Yakunlashdan oldin sakkizta savol

1
Korxona ilovasini oddiy saytdan ajratadigan asosiy belgi?
2
ERP qisqartmasi nimani anglatadi?
3
CRM ning markaziy tushunchasi?
4
WMS qanday jarayonlarni boshqaradi?
5
Modulli monolit nima?
6
To‘rt integratsiya usuli?
7
Nima uchun pul float da saqlanmaydi?
8
OmborPro da cancelled ga qaysi holatlardan o‘tish mumkin?
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
39 / 41
Amaliy mashg‘ulot

1-amaliy mashg‘ulot: 5 ta PHP topshiriq va loyiha bosqichi

4

SKU ni normallashtirish

Oson · 10 ball
5

User story tahlili

O‘rta · 20 ball
6

Backlog ni MoSCoW bo‘yicha saralash

O‘rta · 20 ball
7

Backlog ni sprintlarga bo‘lish

Qiyin · 30 ball
8

Loyiha doskasi va WIP limiti

Qiyin · 30 ball
Telefon kamerasi bilan skanerlang

PHP kod saytda yoziladi va server tomonidan avtomatik tekshiriladi. Loyiha havolasini ham shu sahifada topshirasiz; o‘qituvchi baho qo‘yadi.

1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
40 / 41
Chiqish chiptasi

Darsni tark etishdan oldin

Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.

1
Siz ishlagan yoki bilgan bitta korxona tizimini ERP/CRM/WMS/HRM dan biriga kiriting va sababini yozing.
2
OmborPro da “mavjud qoldiq” qanday hisoblanadi va qaysi invariant uni himoya qiladi?
3
Jamoangiz uchun modulli monolit yoki mikroservis — qaysi birini tanlaysiz va nima uchun?
1-ma’ruza · Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
41 / 41
3:00
💡 Javoblar
✎ Chiqish chiptasi
🗒 O‘qituvchi eslatmalari
▶ Ushbu dars mashg‘ulotlari
💻 1-amaliy mashg‘ulot (topshiriqlar)📖 Ma’ruza matni01 Moslashtirish02 Natijani toping03 Tasniflash04 Kodni tartiblash05 Xatoni toping06 Yakuniy sinov📁 1-mavzu materiallari
? Qanday foydalanish
MAnimatsiyani yoqish / o‘chirish
→ / SpaceKeyingi (yoki keyingi qism)
←Oldingi
BBosqichma-bosqich ochish yoq/o‘ch
OBarcha slaydlar
NO‘qituvchi eslatmalari
AJavoblar / asosiy amal
PQalam: slaydga chizish
FTo‘liq ekran
EscPanellarni yopish

Kartani ajratib ko‘rsatish uchun ustiga bosing. Tekshiruv va takrorlash slaydlarida javobni ko‘rish uchun bandni bosing. ▶ INTERAKTIV belgili slaydlar — amaliy mashg‘ulotlar.