Korxona ilovalari va ularning arxitekturasi
Ulgurji savdo firmasi hamma ishni Excel jadvallarida yuritadi. Qachon bu yetmay qoladi?
Javob bermang — avval firmadagi bir kunlik ishni tasavvur qiling: 5 ta menejer, 2 ta ombor, 1 ta buxgalter.
Bu ma’ruza oxirida siz quyidagilarni bajara olasiz...
Korxona ilovasi nima
Korxona ilovasi — biznes-jarayon uchun dasturiy tizim
Doimiy ma’lumotlar
Bir vaqtda ishlash
Integratsiya
Murakkab qoidalar
Oddiy sayt va korxona ilovasi
| Jihat | Oddiy veb-sayt | Korxona ilovasi |
|---|---|---|
| Foydalanuvchilar | Anonim o‘quvchilar | Rollari aniq xodimlar: menejer, omborchi, buxgalter |
| Ma’lumot | Maqolalar, rasmlar | Hujjatlar, qoldiqlar, pul — xatosi qimmat |
| Qoidalar | Deyarli yo‘q | Yuzlab biznes-qoidalar va holatlar |
| O‘zgarishlar | Kontent tahrirlanadi | Har bir o‘zgarish jurnalga yoziladi (audit) |
| Integratsiya | Analitika, ijtimoiy tarmoq | 1C, bank, to‘lov tizimlari, soliq |
| Hayot davri | 1–3 yil | 10 yil va undan ko‘p |
Qoida kodda bir joyda tekshiriladi
function rezervla(array $s, int $miqdor): array { $mavjud = $s['quantity'] - $s['reserved']; if ($miqdor > $mavjud) { throw new DomainException("Yetarli emas: mavjud $mavjud"); } $s['reserved'] += $miqdor; return $s; } $stock = ['quantity' => 20, 'reserved' => 15]; $stock = rezervla($stock, 3); echo "Rezerv: {$stock['reserved']}\n"; try { rezervla($stock, 5); } catch (DomainException $e) { echo $e->getMessage(), "\n"; }
Rezerv: 18 Yetarli emas: mavjud 2
InsufficientStockExceptionTizim qanday ishlashi kerak
1Ishonchlilik
2Xavfsizlik
3Unumdorlik
4Audit
5Kuzatuvchanlik
6Qo‘llab-quvvatlash
1-bo‘lim yakuni: Korxona ilovasi nima
1-topshiriq: Rezerv va mavjud qoldiq
Ombordagi qoldiq ['quantity' => int, 'reserved' => int] ko‘rinishida berilgan. Mavjud qoldiq — quantity − reserved. Funksiya miqdor dona rezerv qiladi va yangi holatni qaytaradi. miqdor ≤ 0 bo‘lsa — InvalidArgumentException, mavjud qoldiq yetmasa — DomainException tashlang (qoldiq o‘zgarmaydi).
Imzo: function rezerv_qil(array $stock, int $miqdor): array
Qaytaradi: ['quantity' => int, 'reserved' => int, 'available' => int] — shu tartibda; available — rezervdan keyingi mavjud qoldiq.
rezerv_qil(['quantity' => 20, 'reserved' => 5], 10)
{"quantity":20,"reserved":15,"available":5}ERP, CRM, WMS va HRM tizimlari
ERP, CRM, WMS, HRM — kim nima qiladi
| Tizim | Asosiy savol | Modullar | Misollar |
|---|---|---|---|
| ERP | Korxona resurslari qayerda va qancha? | Moliya, xarid, savdo, ombor, ishlab chiqarish | SAP S/4HANA, Odoo, 1C:Korxona |
| CRM | Mijoz kim va unga nima sotamiz? | Lidlar, bitimlar voronkasi, aloqalar tarixi | Salesforce, Bitrix24, amoCRM |
| WMS | Tovar omborning qaysi joyida? | Qabul, joylashtirish, terish, inventarizatsiya | SAP EWM, Manhattan, 1C:WMS |
| HRM | Kim ishlaydi va qancha oladi? | Shtat, tabel, ta’til, ish haqi | SuccessFactors, Workday, 1C:ZUP |
ERP — yagona baza atrofidagi modullar
1Moliya
2Xarid
3Savdo
4Ombor
5Ishlab chiqarish
6Hisobotlar
Bitta sotuv — bir necha modul
$db = ['stock' => 10, 'debitor' => 0, 'qqs' => 0, 'jurnal' => []]; function sotuv(array $db, int $miqdor, int $narx): array { $summa = $miqdor * $narx; $qqs = intdiv($summa * 12, 100); $db['stock'] -= $miqdor; // ombor moduli $db['debitor'] += $summa + $qqs; // moliya moduli $db['qqs'] += $qqs; // soliq hisobi $db['jurnal'][] = "out:$miqdor"; // audit jurnali return $db; } $db = sotuv($db, 4, 25000); echo "Qoldiq: {$db['stock']}\n"; echo "Debitorlik: {$db['debitor']}\n"; echo "QQS: {$db['qqs']}\n"; echo implode(', ', $db['jurnal']), "\n";
Qoldiq: 6 Debitorlik: 112000 QQS: 12000 out:4
float siz2-bo‘lim yakuni: ERP, CRM, WMS va HRM tizimlari
2-topshiriq: Hisob-faktura summasi QQS bilan
Hisob-faktura qatorlari berilgan: har biri [miqdor, narx] (narx — butun so‘m). Oraliq summa — qatorlar miqdor × narx yig‘indisi. QQS — oraliq summaning 12 %, butun so‘mgacha yaxlitlanadi (round). Bo‘sh ro‘yxat — hammasi 0. miqdor ≤ 0 yoki narx < 0 bo‘lgan qator uchun InvalidArgumentException tashlang.
Imzo: function hisob_faktura(array $qatorlar): array
Qaytaradi: ['subtotal' => int, 'vat' => int, 'total' => int] — shu tartibda, total = subtotal + vat.
hisob_faktura([[2, 15000], [1, 7000]])
{"subtotal":37000,"vat":4440,"total":41440}Korxona ilovalari arxitekturasi
So‘rov qaysi bosqichlardan o‘tadi
Taqdimot
Veb-server
Ilova
Ma’lumotlar
Modulli monolit va mikroservislar
Modulli monolit
- Bitta kod bazasi, bitta joylashtirish
- Bir nechta jadval — bitta tranzaksiyada
- Modullar ochiq servis metodlari orqali gaplashadi
- Kichik jamoa uchun tez va arzon
- Kamchilik: butun tizim birga masshtablanadi
Mikroservislar
- Har bir xizmat — alohida kod, baza, joylashtirish
- Mustaqil masshtablash va mustaqil jamoalar
- Taqsimlangan tranzaksiya, tarmoq xatolari
- Monitoring va DevOps xarajati yuqori
- Katta tashkilot va barqaror chegaralar uchun
Masofaviy chaqiruv: tashqi tizim qoldiqni so‘raydi
GET /api/v1/products?sku=UN-001 HTTP/1.1 Host: omborpro.test Accept: application/json Authorization: Bearer <token>
HTTP/1.1 200 OK
Content-Type: application/json
{"data":[{"sku":"UN-001","name":"Un, 1-nav","unit":"kg",
"price":"15000.00","available":120}]}float yaxlitlash xatosi yo‘qHodisa orqali integratsiya
{ "event": "order.confirmed", "id": "evt-2026-000981", "occurred_at": "2026-09-15T10:24:00+05:00", "data": { "order": "BY-2026-000123", "counterparty_inn": "301234567", "total": "1120000.00", "currency": "UZS" } }
→ xabar navbatga yoziladi → Moliya moduli: hisob-faktura tayyorlaydi → CRM: mijoz kartochkasiga bitim qo‘shadi → yuboruvchi qabul qiluvchilarni bilmaydi
3-bo‘lim yakuni: Korxona ilovalari arxitekturasi
Platformalar: Java, .NET, Python, PHP
To‘rt platforma — korxona nuqtai nazaridan
| Platforma | Freymvork / ORM | Kuchli tomoni | Odatiy qo‘llanish |
|---|---|---|---|
| Java | Spring Boot / Hibernate (JPA) | Ekotizim, ko‘p oqimlilik, uzoq qo‘llab-quvvatlash | Banklar, telekom, yirik davlat tizimlari |
| .NET (C#) | ASP.NET Core / EF Core | Microsoft infratuzilmasi, kuchli vositalar | Korporativ ichki tizimlar |
| Python | Django, FastAPI / Django ORM, SQLAlchemy | Tez prototip, analitika va ML | Odoo ERP, analitik servislar |
| PHP | Laravel, Symfony / Eloquent, Doctrine | Veb uchun tayyor ekotizim, arzon hosting | Savdo, CRM, ichki biznes-tizimlar |
Turlar, readonly va qiymat obyekti
declare(strict_types=1); final class Money { public function __construct( public readonly int $tiyin, public readonly string $currency = 'UZS', ) {} public function add(Money $other): self { return new self($this->tiyin + $other->tiyin, $this->currency); } } $jami = (new Money(1_500_000))->add(new Money(250_050)); $s = number_format($jami->tiyin / 100, 2, '.', ' '); echo $s, ' ', $jami->currency;
17 500.50 UZS
int o‘rniga satr berib bo‘lmaydiBir necha qatorda — sahifalangan JSON API
use App\Models\Product; use Illuminate\Support\Facades\Route; Route::get('/api/v1/products', function () { return Product::query() ->where('is_active', true) ->orderBy('sku') ->paginate(20); });
{"current_page":1,"data":[{"id":1,"sku":"UN-001",...}],
"per_page":20,"total":134,"last_page":7,...}Platformani nima belgilaydi
1Jamoa
2Ekotizim
3Qo‘llab-quvvatlash
4Infratuzilma
5Integratsiya
6Unumdorlik
4-bo‘lim yakuni: Platformalar: Java, .NET, Python, PHP
Kurs loyihasi: OmborPro
OmborPro nimalardan iborat
1Katalog
categories, products: SKU (UN-001), birlik, narx, minimal qoldiq.2Kontragentlar
counterparties: mijoz / yetkazib beruvchi, STIR (9 raqam).3Ombor
warehouses, stocks, stock_movements: qoldiq, rezerv, jurnal.4Savdo
orders, order_items: buyurtma raqami BY-2026-000123.5Moliya
invoices, payments, exchange_rates: QQS 12 %, Payme/Click.6Audit va hisobotlar
audit_logs, qoldiq va savdo hisobotlari, import/eksport.Kim nima qiladi
| Rol | Asosiy vazifa | Ko‘radigan modullar |
|---|---|---|
admin | Foydalanuvchilar, rollar, sozlamalar | Hammasi |
menejer | Buyurtma yaratish va tasdiqlash | Katalog, Kontragentlar, Savdo |
omborchi | Kirim, rezerv, jo‘natish, inventarizatsiya | Katalog, Ombor |
buxgalter | Hisob-faktura, to‘lov, hisobotlar | Moliya, Hisobotlar, Kontragentlar |
spatie/laravel-permission bilan amalga oshiriladi.Buyurtma holatlari: ruxsat etilgan o‘tishlar
const OTISHLAR = [ 'draft' => ['confirmed', 'cancelled'], 'confirmed' => ['reserved', 'cancelled'], 'reserved' => ['invoiced', 'cancelled'], 'invoiced' => ['shipped'], 'shipped' => [], 'cancelled' => [], ]; function otish(string $from, string $to): string { $ok = in_array($to, OTISHLAR[$from] ?? [], true); return "$from → $to: " . ($ok ? 'ruxsat' : 'taqiq'); } echo otish('draft', 'confirmed'), "\n"; echo otish('reserved', 'cancelled'), "\n"; echo otish('shipped', 'cancelled'), "\n";
draft → confirmed: ruxsat reserved → cancelled: ruxsat shipped → cancelled: taqiq
Asosiy bog‘lanishlar (Mermaid)
erDiagram CATEGORIES ||--o{ PRODUCTS : "o‘z ichiga oladi" COUNTERPARTIES ||--o{ ORDERS : "buyurtma beradi" WAREHOUSES ||--o{ ORDERS : "jo‘natadi" ORDERS ||--|{ ORDER_ITEMS : "qatorlari" PRODUCTS ||--o{ ORDER_ITEMS : "sotiladi" ORDERS ||--o| INVOICES : "hisob-faktura" INVOICES ||--o{ PAYMENTS : "to‘lovlar" WAREHOUSES ||--o{ STOCKS : "qoldiqlar" PRODUCTS ||--o{ STOCKS : "qoldiqlar" STOCKS ||--o{ STOCK_MOVEMENTS : harakatlar
GitHub README.md da ```mermaid bloki diagramma bo‘lib chiziladi
||--o{ — bittaga nol yoki ko‘p
||--|{ — bittaga bir yoki ko‘p
||--o| — bittaga nol yoki bitta5-bo‘lim yakuni: Kurs loyihasi: OmborPro
reserved holatidagi buyurtma bekor qilinsa, omborda nima o‘zgarishi kerak?stock_movements ga yoziladi?3-topshiriq: Buyurtma holati o‘tishi
OmborPro buyurtma holatlari: draft → confirmed → reserved → invoiced → shipped. cancelled ga faqat draft, confirmed va reserved dan o‘tish mumkin. Boshqa barcha o‘tishlar (holatni o‘tkazib yuborish, orqaga qaytish, o‘ziga o‘tish) taqiqlangan. Holatlardan biri ro‘yxatda bo‘lmasa — InvalidArgumentException.
Imzo: function otish_mumkin(string $from, string $to): bool
Qaytaradi: true — o‘tish ruxsat etilgan, false — taqiqlangan.
otish_mumkin('draft', 'confirmed')true
Asosiy xulosalar
1Korxona ilovasi
2ERP, CRM, WMS, HRM
3Uch qatlam
4Modulli monolit
5Platforma tanlash
6OmborPro
Yakunlashdan oldin sakkizta savol
float da saqlanmaydi?cancelled ga qaysi holatlardan o‘tish mumkin?1-amaliy mashg‘ulot: 5 ta PHP topshiriq va loyiha bosqichi
SKU ni normallashtirish
User story tahlili
Backlog ni MoSCoW bo‘yicha saralash
Backlog ni sprintlarga bo‘lish
Loyiha doskasi va WIP limiti
Darsni tark etishdan oldin
Javoblaringizni yozing (✎ Javob yozish) yoki qog‘ozga yozib topshiring.